Barneveld - Harselaar Zuid Archol Rapport 400_Plangebied Harselaar-Zuid

<p>In 2015 en 2016 heeft Archol verschillende archeologische onderzoeken uitgevoerd in plangebied Harselaar-Zuid en de directe omgeving daarvan. Deze resultaten zijn in één rapport gepresenteerd. Het betrof in de eerste plaats een opgraving van verschillende nederzettingen uit de ijzertijd en de volle middeleeuwen. Daarnaast zijn verschillende andere onderzoeken (zowel proefsleuven als archeologische begeleidingen) uitgevoerd, waarbij eveneens nederzettingssporen uit de ijzertijd zijn onderzocht.</p><p>De bewoningssporen uit de ijzertijd (ca. 800-12 v.Chr.) bestonden uit de resten van verschillende erven met op elk erf een woonhuis en daarmee geassocieerde bijgebouwen. Gecombineerd met de resultaten van eerdere onderzoeken in aangrenzende gebieden kan geconcludeerd worden dat de dekzandruggen te Harselaar gedurende de midden- en late ijzertijd intensief bewoond werden. Op basis van het huidige onderzoek kan bovendien gesteld worden dat de bewoning hier al in de vroege ijzertijd, tussen ca. 800 en 500 v.Chr., begint. Uit deze periode waren in de regio tot op heden nog maar weinig resten aangetoond. De bewoning in het gebied lijkt continu door te lopen tot aan de vroeg-Romeinse tijd (1ste eeuw n.Chr.), waarna het gebied verlaten lijkt te zijn. Ook in het huidige onderzoek zijn geen sporen of vondsten gedaan die wijzen op bewoning na de vroeg-Romeinse tijd. Pas in de volle middeleeuwen, rond het midden of einde van de 11de eeuw, wordt er opnieuw een erf gesticht in het gebied. Dit erf blijft bewoond tot ongeveer het jaar 1300 en wordt in de tussenliggende tijd verschillende malen herbouwd. In totaal zijn vijf verschillende fasen onderscheiden. De bewoning houdt waarschijnlijk niet op na 1300, maar verplaatst zich dan naar de locatie van de huidige bebouwing aan de Wencopperweg (bij de boerderij -en thans partycentrum- Het Hoefslag). Een belangrijke vraag van het onderzoek was of op deze locatie het uit historische bronnen bekende wildvorstersgoed Wedichem kon worden aangetoond. Dit wildvorstersgoed was de woonplaats van de wildvorster, een door de graaf van Gelre aangestelde ambtenaar van (lage) adel, die onder meer het beheer voerde over grafelijke jachtgebieden en belastingen inde. Ter beantwoording van deze vraag is aanvullend historisch en historisch-geografisch onderzoek uitgevoerd, op basis waarvan geconcludeerd kan worden dat het wildvorstersgoed inderdaad op deze locatie gelegen moet hebben. De vroegste vermelding van het wildvorstersgoed Wedichem dateert uit 1326. Daarmee zijn de bij de opgraving onderzochte middeleeuwse erven ouder dan de vroegste historische vermelding. Desondanks zijn er verschillende aanwijzingen dat de bewoners van de nederzetting ook al voor 1326 het ambt van wildvorster uitvoerden. Zo was de toegang tot het erf in de laatste bewoningsfase (tweede helft 13de eeuw) vermoedelijk gemarkeerd door een toegangspoort. Dergelijke toegangspoorten zijn geassocieerd met ‘aristocratische’ woonplaatsen. Daarnaast bevindt zich onder het vondstmateriaal wat jachtwapentuig (waaronder een ijzeren spits specifiek bedoeld voor de jacht op groot wild) en enkele botten van edelhert. Ervan uitgaande dat de edelhertbotten en het jachtwapentuig niet wijzen op stroperij maar op legale jacht dan vormt dit een sterke aanwijzing dat de opgegraven nederzettingen ook als wildvorstergoed fungeerden. Het recht op de jacht lag in de middeleeuwen namelijk bij de graaf of diens vertegenwoordiger (zoals een wildvorster). Het feit dat het erf verder in vele opzichten niet afwijkt van andere rurale nederzettingen in de regio suggereert dat het wildvorstersgoed verder fungeerde als een normale hoeve, waarmee de wildvorster en diens familie in hun levensonderhoud voorzagen.</p>

2015年至2016年间，Archol公司在哈斯拉尔南区（Harselaar-Zuid）规划区域及其周边开展了多项考古调查，相关成果汇总于一份研究报告中。本次工作首先针对铁器时代（Iron Age）与中世纪（Middle Ages）的多处聚落遗址开展了考古发掘。此外，团队还实施了多项其他调查工作，包括试掘槽与考古监护，同样对铁器时代的聚落遗存进行了系统研究。

本次发现的铁器时代（约公元前800年—前12年）居住遗存，由多处农庄遗址构成，每处农庄均包含一座住宅及其配套附属建筑。结合此前周边区域考古调查的成果，可以推断，哈斯拉尔地区的砂质垄岗（dekzandruggen）在铁器时代中晚期得到了持续且密集的开发利用。基于本次研究还可进一步确认，该区域的居住活动早在铁器时代早期（约公元前800年—前500年）便已出现，而该时期该区域的遗存此前鲜有考古发现。该区域的居住活动似乎一直延续至罗马早期（公元1世纪），此后该区域疑似被废弃。本次调查中同样未发现罗马早期之后的居住遗存或出土文物。直至中世纪盛期，即11世纪中后期，该区域才重新建起一处农庄。该农庄持续使用至约1300年，并在此期间历经多次改扩建，总计可区分出五个不同的居住阶段。居住活动大概率并未在1300年完全终止，而是迁移至如今位于温科普路（Wencopperweg）旁的现有建筑区域，即原农场、现为聚会中心的赫夫斯拉克（Het Hoefslag）。本次研究的核心议题之一，便是能否在该遗址证实历史文献中记载的狩猎总管采邑维基姆（Wedichem）。该狩猎总管采邑的管理者为狩猎总管（wildvorster），这是由海尔德伯爵（Count of Guelders）任命的低阶贵族官员，负责管理伯爵名下的狩猎区与税收等事务。为解答该问题，团队开展了补充性历史与历史地理研究，据此可确定该狩猎总管采邑确实应位于此处。狩猎总管采邑维基姆的最早文献记载见于1326年，这意味着本次发掘的中世纪农庄早于该最早文献记录的时间。尽管如此，仍有多项线索表明，该聚落的居民早在1326年之前便已担任狩猎总管一职：例如，在最后一个居住阶段（13世纪下半叶），该农庄的入口大概率设有一座门楼，这类门楼通常与"贵族"宅邸相关联。此外，出土文物中包含狩猎装备，包括一件专门用于大型猎物狩猎的铁质箭头，以及若干欧洲马鹿（red deer）骨骼。假设这些马鹿骨骼与狩猎装备并非用于偷猎，而是合法狩猎所得，那么这便为该发掘聚落曾作为狩猎总管采邑提供了有力佐证。在中世纪，狩猎权归属于伯爵及其代表，如狩猎总管。该农庄在诸多方面与该区域其他乡村聚落并无显著差异，这表明该狩猎总管采邑同时也作为普通农场运作，为狩猎总管及其家人提供生活保障。