Haaren (NB), Wijngaert III

<p>Op 9 januari 2008 verleende de gemeente Haaren aan BILAN opdracht voor een definitieve opgraving voor het plangebied ’Wijngaert III’ in de gemeente Haaren (provincie Noord Brabant). De aanleiding voor het onderzoek was de voorgenomen nieuwbouw van woningen in het plangebied, waardoor de archeologische waarden werden bedreigd.<br>Het plangebied grenst in het zuiden en het oosten aan de bebouwing van Haaren. Tijdens het onderzoek lag het plangebied braak en was nog gedeeltelijk in gebruik als boomkwekerij.</p><p>Voorafgaand aan de definitieve opgraving heeft vooronderzoek plaatsgevonden in de vorm van een bureauonderzoek, een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen en een proefsleuvenonderzoek. Op grond van de resultaten van dit vooronderzoek werd geadviseerd om de archeologische waarden binnen het plangebied in situ of ex situ te behouden.</p><p>Tijdens de opgraving werden drie zones onderzocht die sporen en structuren opleverden uit de perioden ijzertijd, volle middeleeuwen en de late middeleeuwen-nieuwe tijd. Doordat ruimtelijk gescheiden zones opgegraven werden zijn de resultaten op nederzettingsniveau beperkt hoewel er toch evoluties te onderscheiden zijn. Omdat goede contexten voor bemonstering zoals waterputten volledig ontbreken in alle periodes is het beeld van het landschap in het verleden en de economische activiteiten slechts zeer algemeen.<br>Uit de ijzertijd werden elf boerderijen aangetroffen die tot het type Haps of het Oss-Ussen 4A behoren. Deze gebouwen hebben één rij middenstijlen die het gebouw in twee beuken verdelen en twee tegenover elkaar liggende ingangen in het midden van de lange zijden en dubbele palen in de wanden. Ze waren waarschijnlijk alle voorzien van een schilddak. De laatste dragende palen bevinden zich immers voor de korte zijde. Deze gebouwen kunnen op basis van typologie en vondstmateriaal vanaf de midden-ijzertijd tot eerste fase van de late ijzertijd (ca. 500-150 v. Chr.) gedateerd worden.<br>De boerderijen hebben globaal eenzelfde oriëntatie die verschuift van ongeveer 40 graden NO in de oudste fase naar ongeveer 70 graden ONO in de jongste fase. Rond de boerderijen lagen veel bijgebouwen en soms enkele kuilen. De bijgebouwen dienden voor de opslag van geoogste producten en liggen in de directe omgeving ten zuiden van elke boerderij.<br>Vanaf de tweede helft van de 12de tot de eerste helft van de 13de eeuw werd het plangebied weer bewoond. Er werden vier woonstalhuizen van het bootvormige type aangetroffen, drie schuren, vijf vierpalige bijgebouwen en een vijfpalige hooiberg. Door het ontbreken van waterputten en erfgreppels is de reconstructie van de erven door de ruimtelijke spreiding en de datering van de gebouwen bepaald. Op het erf lag een woonstalhuis, een schuur en eventueel een kleiner bijgebouw.<br>Vanaf de tweede helft van de 13de eeuw werd het nederzettingsterrein verlaten en werd het enkel nog gebruikt voor agrarische doeleinden. De greppels vormen perceelsgrenzen en begeleiden zandwegen die op historisch kaartmateriaal herkenbaar zijn.</p>

2008年1月9日，哈伦（Haaren）市政府向BILAN授予委托，对位于哈伦市（北布拉班特省（Noord Brabant））的“Wijngaert III”规划区开展正式考古发掘。本次考古工作的起因是该规划区计划新建住宅，这将对区域内的考古遗存造成威胁。该规划区南、东两侧毗邻哈伦市建成区。发掘实施期间，规划区处于闲置状态，部分区域仍被用作苗圃。
在正式发掘前，已先期开展多项前期工作：包括案头考古调研、通过勘探钻孔开展的考古勘探调查，以及试掘槽发掘。根据上述前期工作的成果，专家组建议对规划区内的考古遗存采取原位保护（in situ）或异地保护（ex situ）两种方案。
本次发掘共布设三个发掘区，揭露了铁器时代、中世纪盛期以及中世纪晚期-近代的遗迹与结构。由于发掘采用分区作业的方式，定居遗址层面的考古结果存在一定局限性，但仍可辨识出相关遗存的演变脉络。由于所有时期的遗存中均缺乏水井这类可用于采样的优质遗存背景（context），学界对该区域古代景观与经济活动的认知仅能达到非常笼统的程度。
铁器时代阶段，共发现11座农场建筑，均属于哈普斯（Haps）型或奥瑟-乌森4A（Oss-Ussen 4A）型。这类建筑设有一列中央承重柱，将建筑分隔为两个开间，长侧墙面中部设有两处相对的入口，墙体内置双柱。所有建筑大概率均配备双坡屋顶，最后一根承重柱位于建筑短边前方。根据建筑类型学与出土遗物，这批建筑的年代可判定为铁器时代中期至铁器时代晚期第一阶段（约公元前500年至公元前150年）。
这批农场建筑整体朝向较为一致，其方位从最早阶段的约北偏东40度，逐渐转变为最晚阶段的约东北偏东70度。农场周边分布有大量附属建筑，部分区域还存在若干坑穴。附属建筑用于储存收获的农作物，均位于各农场南侧的紧邻区域。
12世纪后半叶至13世纪上半叶，该规划区再次被人类活动占用。本次发掘共揭露4座船型住宅兼畜舍（bootvormige woonstalhuis）、3座谷仓、5座四柱附属建筑以及1座五柱干草棚。由于缺乏水井与院界沟，考古人员只能通过空间分布特征与建筑年代来推定各院落的布局。每个院落内通常设有1座住宅兼畜舍、1座谷仓，可能还附带1座小型附属建筑。
13世纪后半叶起，该定居点被废弃，区域仅被用于农业生产。区域内的界沟构成了地块边界，同时伴随有可在历史地图中辨识的沙质道路。