Achterland 17 te Groot-Ammers (gemeente Molenwaard)

<p>ADC ArcheoProjecten heeft in september 2017 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek uitgevoerd op de locatie Achterland 17 te Groot-Ammers (gemeente Molenwaard). Aanleiding is de voorgenomen sloop van de (agrarische) bebouwing en erfverharding op de locatie Achterland 17, de bouw van een nieuwe woonboerderij op dit perceel en de uitbreiding van het bouwvlak in het gebied ten zuiden van de Achterland. Op basis van het bureauonderzoek werd een gespecificeerde verwachting opgesteld. Hieruit blijkt dat het plangebied deel uitmaakt van de Alblasserwaard, een veengebied dat doorsneden werd door een groot aantal rivierstromen. De oeverwallen en drooggevallen stroomruggen van de voormalige rivierlopen hadden in dit gebied een relatief hoge ligging en waren geschikt voor bewoning. Op basis van een centraal in het plangebied uitgevoerd booronderzoek blijkt dat de natuurlijke ondergrond tot ten minste 4 m –mv uit veenpakketten, afgewisseld met kleilagen (komafzettingen) bestaat. Het gebied is daarom in het verleden niet of nauwelijks aantrekkelijk geweest voor bewoning. Dit veranderde in de Late Middeleeuwen, toen het centrale veengebied in de Alblasserwaard systematisch werd ontgonnen. De Achterland heeft in de Late Middeleeuwen als ontginningsbasis gediend. Het centrale deel van de Alblasserwaard was na de ontginning gevoelig voor overstromingen geworden en daarom ging men over tot het opwerpen van huisterpen. Een dergelijke huisterp bevindt zich in het noordoostelijke deel van het plangebied. Hier is een verhoging zichtbaar op het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN). Deze potentiële huisterp dateert waarschijnlijk uit de Late Middeleeuwen maar kan in de Nieuwe tijd ook wel als woongrond zijn gebruikt.. Resten van bewoning op deze locatie zullen zich manifesteren als een opgebrachte verrommelde, humeuze laag met aardewerk-, en baksteenresten en fosfaatvlekken en worden direct onder het maaiveld verwacht. Direct onder deze laag kunnen sporen van afvalkuilen, sloten en bewoning zoals muurresten, resten van vloeren en uitbraaksleuven verwacht worden. In het noordwesten en het zuiden van het plangebied kunnen mogelijk eveneens archeologische waarden uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd aanwezig zijn. De kans hierop is echter relatief klein, aangezien hier geen aanwijzingen voor de aanwezigheid van een huisterp zijn gevonden. Wel kunnen mogelijk nog sporen van percelering, waterputten, e.d. voorkomen. Vanwege de diepteligging direct onder het maaiveld is er kans dat eventuele archeologische waarden uit de Late Middeleeuwen of Nieuwe tijd door recente graafwerkzaamheden verstoord zijn geraakt. Teneinde deze verwachting te toetsen en aan te vullen werd in het plangebied een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Hierbij is vastgesteld dat de ondergrond van het plangebied uit een dik mineraalarm veenpakket bestaat, dat in het grootste deel van het plangebied afgedekt is door komafzettingen. Op het perceel van de Achterland 17 is ter hoogte van de verhoging op het AHN een 120 tot 250 cm dik gelaagd kleipakket op het veenpakket aanwezig. Dit pakket is opgebouwd uit lagen siltige, zandige en humeuze klei en bevat baksteen- en houtskoolfragmenten, hout- en schelpresten. Het gelaagde pakket wordt geïnterpreteerd als een terpophogingslaag. De terpophogingslaag reikt tot het maaiveld, maar in de bovenste 40 tot 50 cm komen fragmenten steenkoolgruis voor en de top is dus recent omgewerkt. Onder de terpophogingslaag was de top van het veenpakket tijdens de eerste ophogingsfase en dus mogelijk in de Late Middeleeuwen omgewerkt. In het gedeelte van het plangebied waar een huisterp aanwezig is geldt een zeer hoge archeologische verwachtingswaarde voor archeologische waarden uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd. Buiten het gebied van de huisterp zijn geen aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische waarden aangetroffen. Waarschijnlijk waren deze delen lange tijd te nat voor bewoning.</p>

ADC ArcheoProjecten于2017年9月，对位于大阿姆默斯（Groot-Ammers，莫伦瓦尔德市）的阿赫特兰17号地块开展了案头考古调研与勘查性野外考古工作。本次工作的缘起为：拟拆除该地块内的农业建筑及地表硬化设施，新建一座居住型农场，并扩建阿赫特兰以南区域的建筑用地。
基于案头调研形成了专项考古预期结论：规划地块属于阿尔布拉瑟瓦尔德（Alblasserwaard）区域，这片泥炭湿地曾被多条古河道切割。古河道的岸堤与干涸河脊地势相对较高，适宜人类定居。对规划区域中部开展的钻孔勘探结果显示，自然地下至少4米（以地面标高为基准，缩写mv）由泥炭层与黏土层（洪积沉积物）互层构成。因此该区域在历史上几乎不适宜人类居住。
这一情况在中世纪晚期发生改变：阿尔布拉瑟瓦尔德的中心泥炭区被系统性开垦，阿赫特兰当时作为开垦基地之一。开垦后的阿尔布拉瑟瓦尔德中部区域易受洪水侵袭，因此人们开始修建居住土墩（terp）。规划区域东北部即存在一座此类土墩，在荷兰现行高程数据库（Actueel Hoogtebestand Nederland，简称AHN）中可见其地形抬升特征。该潜在居住土墩大概率建于中世纪晚期，近代亦可能被用作建筑地基。该点位的居住遗存将表现为一层堆积混杂的腐殖土层，伴有人造陶器、砖瓦残片与磷斑，埋藏于地表之下。该土层下方可能存在垃圾坑、沟渠以及居住遗迹（如墙体残迹、地面遗存与出土坑槽）。
在规划区域的西北部与南部，亦可能存在中世纪晚期至近代的考古遗存，但概率相对较低——因未发现居住土墩的相关线索。不过该区域可能仍存在地块划分、水井等遗迹。由于埋藏深度紧邻地表，中世纪晚期至近代的考古遗存可能因近期的土方工程遭到破坏。
为验证并补充上述考古预期结论，规划区域内开展了勘探性钻孔工作。结果显示，规划区域的地下主体为厚层低矿化泥炭层，大部分区域被洪积沉积物覆盖。在阿赫特兰17号地块的AHN地形抬升点位，泥炭层上方覆盖有120至250厘米厚的层状黏土层；该土层由粉砂质、砂质与腐殖质黏土层构成，内含砖瓦残片、木炭碎屑、木器与贝壳遗存，被认定为土墩抬升堆积层。
该土墩抬升堆积层直达地表，但表层40至50厘米可见煤渣碎屑，说明其顶部在近期遭到人工改造。土墩抬升堆积层下方的泥炭层顶部，在首次抬升阶段（大概率为中世纪晚期）已被扰动。在存在居住土墩的区域，中世纪晚期至近代的考古遗存具有极高的考古价值预期；而在土墩区域之外，未发现任何考古遗存的相关线索，推测该区域曾长期过于潮湿，不适宜人类定居。