H Έρευνα για την Πράσινη και Ψηφιακή Μετάβαση στην Ελλάδα

Η πράσινη μετάβαση και ο ψηφιακός μετασχηματισμός είναι μείζονος σημασίας διαδικασίες που συντελούνται σε υπερεθνική, εθνική και τοπική κλίμακα, και αποτελούν δύο από τις πλέον σημαίνουσες εκφάνσεις της παγκόσμιας κοινωνίας της διακινδύνευσης, καθώς συναρθρώνονται με το σύνολο των οικονομικών, πολιτικών, τεχνολογικών, γεωστρατηγικών αλλαγών που παρατηρούνται παντού στον κόσμο. Η έκβασή τους δεν είναι προδιαγεγραμμένη καθώς οι συντελούμενες διεργασίες πραγματοποιούνται σε εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς, περιέχουν πολύ μεγάλο συντελεστή αβεβαιότητας και περιπλοκότητας, παράγοντας νέες κοινωνικές διακρίσεις και ανισότητες. Διότι ναι μεν διακηρύσσεται ότι σκοπός της πράσινης μετάβασης και του ψηφιακού μετασχηματισμού είναι η ανθεκτικότητα των κοινωνιών έναντι της κλιματικής αλλαγής, η συμπερίληψη και η δίκαιη ανάπτυξη, πλην όμως, στην πράξη, οι πολιτικές που χαράσσονται και εφαρμόζονται συχνά αποκλίνουν του στόχου αυτού. Μεταξύ άλλων, στην εμβληματική Δράση JustReDI επιχειρείται η συστηματική αποτύπωση και εκτίμηση των θετικών συνεπειών και των αρνητικών επιπτώσεων της διασύνδεσης της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης (αλλιώς: «διττή μετάβαση») στα άτομα και τα νοικοκυριά, τα οποία είναι μάλλον και τα πρώτα που τις υφίστανται, συχνότατα μάλιστα χωρίς να έχουν ενημερωθεί και προετοιμαστεί. Οπότε για την ερευνητική ομάδα του JustReDI σημασία έχει να δούμε αν και κατά πόσον οι άνθρωποι δεν υπομένουν απλώς ως παθητικά αντικείμενα τις όποιες συνέπειες της διττής μετάβασης, αλλά εάν και σε ποιον βαθμό λειτουργούν και ως ενεργητικά υποκείμενα που κατανοούν και διαμεσολαβούν τις διαμορφούμενες αλλαγές. Προς τούτο ήταν απαραίτητο να προβούμε στην καταγραφή απόψεων, στάσεων, αξιακών προσανατολισμών και συμπεριφορικών προδιαθέσεων τόσο του ευρύτερου κοινού όσο και επιμέρους κοινωνικών ομάδων με συστηματικό και άρτιο τρόπο. Με ευθύνη του ΕΚΚΕ, αυτό έγινε με τη διενέργεια μιας μεγάλης – για τα ελληνικά (και όχι μόνο) δεδομένα – κοινωνικής έρευνας που αποτελεί την κορυφαία δράση του προγράμματος, καθώς θα αποτελέσει έρευνα αναφοράς για την ακαδημαϊκή κοινότητα, προπάντων όμως για εκείνους που ενδιαφέρονται να σχεδιάσουν τεκμηριωμένες ανθρωποκεντρικές πολιτικές για το κλίμα, το περιβάλλον και τη νέα ψηφιακή εποχή. (α) Συγκρισιμότητα: στην επιτόπια έρευνα περιλαμβάνονται ερωτήσεις που επιτρέπουν τη σύγκριση των ευρημάτων της με τα αποτελέσματα συναφών ερευνών της τελευταίας πενταετίας, όπως το Ευρωβαρόμετρο και οι έρευνες γνώμης για την κλιματική αλλαγή, που υλοποίησε το ΕΚΚΕ στο πλαίσιο του έργου «Εθνικό Δίκτυο για την Κλιματική Αλλαγή και τις επιπτώσεις της» (CLIMPACT) το 2020 και το 2025, όπως και το World Internet Project (WIP) το 2022. Κάτι τέτοιο επιτρέπει, μεταξύ άλλων, τη σύγκριση των τάσεων και των εξελίξεων αναφορικά με τις κοινωνικές επιπτώσεις της διπλής μετάβασης. (β) Διεπιστημονικότητα: η διασύνδεση πολλών, διαφορετικών επιστημονικών πεδίων διαμέσου ενός κεντρικού ερωτηματολογίου θα επιτρέψει την αποκατάσταση σημαντικών ερευνητικών κενών και ελλείψεων σε κάθε πεδίο ξεχωριστά. Η ίδια διασύνδεση θα επιτρέψει νέες επιστημονικές συνθέσεις και αλληλεπιδράσεις για νέα ερωτήματα και παραγωγή νέας επιστημονικής γνώσης. Προκειμένου να απαντηθούν τα κεντρικά ερωτήματα της έρευνας όσον αφορά τις στάσεις, τις απόψεις, τις αξιολογήσεις και τις προτιμητέες συμπεριφορές των Ελλήνων πολιτών για την πράσινη μετάβαση, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, αλλά και τη διπλή μετάβαση, στο ερωτηματολόγιο περιλήφθηκαν 138 επιμέρους ερωτήσεις. Πριν και μετά από εκείνες τις ερωτήσεις περιλήφθηκαν και 32 ακόμη ερωτήσεις προς τα ερευνώμενα άτομα για τα κοινωνικά και δημογραφικά χαρακτηριστικά τους, την οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού τους, και το πλαίσιο που συνοδεύει τις δράσεις τους στην καθημερινότητά τους. Οι πόροι της έρευνας είναι ανοικτής πρόσβασης και αφορούν: το ερωτηματολόγιο, το πλήρες σύνολο μικροδεδομένων, το βιβλίο κωδικοποίησης (codebook), τα περιγραφικά στατιστικά όλων των μεταβλητών, καθώς και την αναλυτική έκθεση αποτελεσμάτων, μαζί με το εξώφυλλο και το οπισθόφυλλό της.

绿色转型（Green Transition）与数字化转型是在超国家、国家及地方层面推进的核心进程，亦是全球风险社会最显著的两大表现形式——二者与全球范围内普遍存在的经济、政治、技术、地缘战略变革深度交织。二者的发展路径并非预设：相关进程以极快的速度推进，蕴含极高的不确定性与复杂性，催生了全新的社会分化与不平等现象。尽管官方宣称绿色转型与数字化转型的目标是增强社会应对气候变化的韧性、实现包容性与公平发展，但在实践中，制定并推行的相关政策往往偏离这一初衷。

其中，标志性项目JustReDI旨在系统梳理并评估绿色转型与数字化转型融合（亦称“双重转型”）对个体与家庭产生的正负效应——而个体与家庭正是这类转型的首批承受者，且常常未获得充分的信息与准备。因此，JustReDI研究团队的核心关切在于：人类是否仅仅作为被动客体承受双重转型的各类后果，又或者，人类在多大程度上能够作为主动主体，理解并介入正在形成的变革进程。为此，研究团队需要以系统、定期的方式，记录普通公众及特定社会群体的观点、立场、价值取向与行为倾向。

由希腊国家研究中心（ΕΚΚΕ，National Hellenic Research Foundation）负责推进的这项大型社会调查（针对希腊乃至更广泛区域的数据集而言）正是该项目的核心行动，其成果将成为学术共同体的参考研究，更重要的是为那些致力于制定具备实证支撑、以人文为中心的气候、环境与新数字时代政策的从业者提供参考依据。

(α) 可比性：本次本地化调查纳入了可与近五年相关研究成果进行对比的问题，包括欧洲晴雨表（Eurobarometer）、希腊国家研究中心在“气候变化及其影响国家网络”（CLIMPACT）项目框架下于2020年及2025年开展的气候变化民意调查，以及2022年的世界互联网项目（World Internet Project, WIP）。此类设计可在多方面实现双重转型社会影响相关趋势与进展的跨研究对比。

(β) 跨学科性：通过统一的调查问卷整合多学科领域的研究视角，可填补各单一学科领域长期存在的重要研究空白。这种跨学科融合还将催生全新的科学交叉研究与互动，为新的研究问题提供支撑并产出新的科学知识。

为回应本研究的核心问题——即希腊公民对绿色转型、数字化转型乃至双重转型的态度、观点、评价与偏好行为，本次调查问卷共包含138个细分问题。在这些问题的前后，还增设了32个问题，用于收集受访者的社会人口特征、家庭经济状况以及其日常生活行为所处的环境背景。

本研究的相关资源均为开放获取，包括：调查问卷、完整的微观数据集、编码手册（codebook）、所有变量的描述性统计数据，以及包含封面与封底的完整结果分析报告。