Sporen van bewoning uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd in het Arnhems Paradijs

<p>In opdracht van Gemeente Arnhem, cluster Beleid en Regie, Fysiek Domein, vakgroep Erfgoed heeft BAAC- Archeologie en Bouwhistorie een Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven (IVO-P) uitgevoerd in het plangebied<br>Paradijs, Trompetstraat, Ariën Verhoeffstraat te Arnhem (A-15.0120). Na evaluatie van de eerste onderzoeksgegevens is besloten tot een kleine doorstart en een archeologische begeleiding van de civieltechnische werkzaamheden (A-15.0170). De aanleiding voor het archeologisch onderzoek is de realisatie van de herinrichting van het projectgebied ‘Het Paradijs’. In de toekomst zal ter plaatse een riool worden aangelegd en woningbouw plaatsvinden. In dit rapport worden beide projecten behandeld.</p><p>Het plangebied ligt ter hoogte van een oude geul van de Nederrijn, op de grens met de naar het noorden toe hoger oplopende flank van de Zuidoost-Veluwe stuwwal. In de boringen en profielen zijn geen laklagen of vegetatiehorizonten<br>aangetroffen. De aangetroffen afzettingen zijn alle fluviatiel. Gezien de gelaagdheid betreffen dit vermoedelijk kronkelwaardafzettingen van de Nederrijn die in het noorden een ouder kalkloos sediment doorsnijden. Vanaf<br>de vroege 12e eeuw verlegt de Nederrijn zijn loop naar het zuiden en slibt de kronkelwaardgeul in het plangebied dicht.</p><p>In de 13e eeuw zijn twee waterlopen gegraven in het noorden van het onderzoeksgebied. Dit is vermoedelijk een eerste aanwijzing voor ontginning en percelering, de greppels zullen deels voor waterafvoer en drainage hebben gezorgd. In de 14e en 15e eeuw worden meer greppels aangelegd die een afgemeten systeem vormen van noord-zuid, oost-west georiënteerde greppels en vermoedelijk in functie waren als percelering van het terrein. In dezelfde tijd wordt een zijtak van de Jansbeek gegraven door het plangebied van oost naar west. Deze zijtak wordt steeds verder versmald tot deze in de 16e of vroeg 17e eeuw overkluisd raakt met een brugpassage in de Trompetsteeg.</p><p>In de 13e eeuw worden ook kuilen gegraven binnen het onderzoeksgebied, waarna een ophogingspakket wordt aangebracht in de 14e eeuw en vanaf de 15e eeuw worden opnieuw kuilen gegraven centraal in het onderzoeksgebied.<br>De functie van deze kuilen is onbekend. De oudste steenbouw binnen het onderzoeksgebied dateert tussen 1300 en 1450 en bestaat uit drie rijen tufstenen blokken, waarvan de functie onbekend is. De oudste beerput van baksteen dateert uit de 15e eeuw en hoort bij een perceel langs de voormalige Langstraat. Een andere beerput die hiernaast is gelegen dateert in de late 17e en begin 18e eeuw. De meest compleet opgegraven waterput in het onderzoeksgebied dateert in de late 18e eeuw en bevatte een bijzonder assemblage van complete Westerwald aardewerkvormen. De waterput was naast de twee voorgenoemde beerputten gelegen.</p><p>Door het onderzoeksgebied zijn verspreid gelegen stukken muurwerk en bestrating uit verschillende perioden opgegraven en ook resten van funderingen van de panden langs de voormalige Trompetsteeg. Daarnaast zijn ook restanten van het straatwerk en de trottoirs van de Trompetsteeg teruggevonden. Aan de oostzijde van het onderzoeksgebied is tot slot nog een ronde bakstenen fundering aangetroffen van iets wat een waterreservoir lijkt te zijn geweest van het Gouvernementsgebouw aan de Markt. In alle werkputten was een dik puinpakket aanwezig van ca. 1 meter dik, een overblijfsel van de verwoestingen in 1944.</p>

受阿纳姆市政局（Gemeente Arnhem）政策与治理集群、物理领域、遗产工作组委托，BAAC-考古与建筑史研究所（BAAC- Archeologie en Bouwhistorie）在阿纳姆天堂区（Paradijs）、特朗佩特街（Trompetstraat）、阿里恩·韦尔霍夫街（Ariën Verhoeffstraat）片区（编号A-15.0120）开展了探槽式野外考古调查（Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven, IVO-P）。在对首轮调研数据进行评估后，项目组决定启动小幅增补调查，并对民用工程作业提供考古监护（编号A-15.0170）。本次考古调查的缘起为“天堂”（Het Paradijs）项目区域的翻新改造工程，未来该片区将铺设下水道并开展住宅建设，本报告涵盖上述两项工程的相关考古工作。
该规划片区坐落于下莱茵河（Nederrijn）古河道区域，毗邻东南费吕沃冰碛丘（Zuidoost-Veluwe stuwwal）向北抬升的侧翼。钻孔与剖面中未发现黏土层或植被层，所采集的沉积物均为河流成因。结合地层序列推断，上述沉积物应为下莱茵河的曲流沉积，其北部区域切割了一套年代更古老的无钙质沉积物。12世纪早期，下莱茵河河道向南迁移，规划片区内的曲流河道逐渐淤塞闭合。
13世纪，研究区域北部开挖了两条人工水道，这或为区域开发与地块划分的早期线索，此类沟渠部分承担了排水与疏水功能。14至15世纪，新增开挖的沟渠形成了南北-东西向的规整系统，推测用于该片区的地块划分。同期，一条源自扬斯贝克（Jansbeek）的支渠从东向西横穿规划片区，该支渠逐渐收窄，最终在16世纪或17世纪早期被特朗佩特巷（Trompetsteeg）下方的桥梁通道覆盖。
13世纪，研究区域内还开挖了多处坑穴；14世纪时，片区内形成了抬升堆积层；15世纪起，研究区域中部再次开挖坑穴，其功能暂未明确。研究区内现存最早的石质建筑年代为1300至1450年，由三排凝灰岩块砌筑而成，功能不明。最早的砖砌啤酒井年代为15世纪，隶属于原朗街（Langstraat）沿线的一处地块。紧邻该井的另一处砖砌啤酒井年代为17世纪末至18世纪早期。研究区内发掘最完整的水井年代为18世纪晚期，坑内出土了一组完整且特殊的韦斯特瓦尔德（Westerwald）陶器器型组合，该水井位于前述两处啤酒井旁侧。
研究区域内散落分布的不同时期墙体遗迹与铺装遗迹均已被发掘，同时还清理出原特朗佩特巷沿线建筑的地基残迹。此外，项目组还发现了特朗佩特巷的路面与人行道遗迹。最后，在研究区域东侧还发现了一处圆形砖基遗迹，推测为原集市广场政府大楼的蓄水池。所有发掘探方中均发现了厚度约1米的碎石堆积层，该堆积为1944年战争破坏的遗存。