บ้านผีสิง: พื้นที่สื่อสารกับการประกอบสร้างความกลัว

งานวิจัยเรื่อง “บ้านผีสิง : พื้นที่สื่อสารกับการประกอบสร้างความกลัว” มีวัตถุประสงค์เพื่อทำความเข้าใจถึงการสร้างสภาวะความจริงเสมือนที่มาจากทุนวัฒนธรรมเกี่ยวกับความกลัวผ่าน การเล่าเรื่องและเทคนิคเฉพาะของบ้านผีสิง และเพื่อศึกษาวิเคราะห์ความสัมพันธ์หรือความแตกต่าง ในการถอดรหัสความหมายความกลัวในพื้นที่บ้านผีสิงของผู้เล่นที่มีประสบการณ์และความชื่นชอบ ในเรื่องผีที่แตกต่างกัน โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยแบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือ ส่วนที่ 1 การวิเคราะห์ตัวบท (บ้านผีสิง) กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ ได้แก่ บ้านผีสิง Ripley's Haunted Adventure พัทยา และบ้านแม่นาค ส่วนที่ 2 คือ การวิเคราะห์ผู้รับสาร (ผู้เล่นบ้านผีสิง) โดยใช้การสัมภาษณ์แบบเจาะลึก จำนวนบ้านละ 10 คน เพื่อวิเคราะห์การถอดรหัสความหมาย ความกลัวที่เกิดขึ้นหลังจากเล่นบ้านผีสิง แนวคิดทฤษฎีที่ใช้เป็นกรอบในการศึกษา ได้แก่ ทฤษฎีและแนวคิดเกี่ยวกับความกลัว แนวคิดเรื่องพื้นที่ (space) แนวคิดเรื่องสภาวะความจริงเสมือนและสภาวะเหนือจริงของโบดริยารด์ ทฤษฎีการเล่าเรื่อง (Narrative Theory) แนวคิดเกี่ยวกับผี และแนวคิดเรื่องผู้รับสารของ Stuart Hallผลการวิจัยพบว่า บ้านผีสิง ซึ่งเป็นพื้นที่เหนือจริงมีการสื่อสารและประกอบสร้างความกลัวผ่านองค์ประกอบด้านการเล่าเรื่อง โดยมีการออกแบบโครงเรื่องด้วยเทคนิคสัมพันธบท นำเอาเรื่องราวตำนานเกี่ยวกับผีในอดีตมาประกอบสร้างร้อยเรียงเรื่องราว สื่อสารผ่านตัวละคร สถานที่ และเทคนิคเฉพาะของบ้านผีสิง เพื่อสร้างความสมจริง ให้ผู้เล่นรู้สึกเหมือนหลุดเข้าไปในพื้นที่ในอดีต เวลากลางคืนเจอผี และเกิดความรู้สึกกลัวและสนุกไปพร้อมกันในส่วนของการถอดรหัสความหมายของผู้เล่นชาวไทย พบว่า ผู้เล่นที่มีประสบการณ์ตรงเกี่ยวกับผี และผู้เล่นที่ไม่มีประสบการณ์ตรงในเรื่องดังกล่าว มีการถอดรหัสความหมาย ความกลัว ในพื้นที่บ้านผีสิงไม่แตกต่างกัน โดยรูปแบบความกลัวที่ปรากฏในบ้านผีสิง เป็นอารมณ์ด้านลบ ที่สามารถตอบสนองต่อความต้องการบริหารอารมณ์ความตื่นเต้น เพื่อหลีกหนีชีวิตประจำวันอันน่าเบื่อหน่ายได้เป็นอย่างดี และการที่ผู้เล่นชาวไทยสามารถถอดรหัสความหมายความน่ากลัวของบ้าน ผีสิง บ้านแม่นาค ได้อย่างสอดคล้องในหลายประเด็นมากกว่า Ripley's HAUNTED ADVENTURE พัทยา และให้ความเห็นว่า บ้านผีสิงแบบไทย น่ากลัวกว่าบ้านผีสิงที่มีรูปแบบการนำเสนอแบบตะวันตก อาจเป็นเพราะผีไทยเคยถูกติดตั้งความกลัวให้กับผู้เล่นมาก่อนหน้า และมีสัญลักษณ์บางอย่างที่สามารถกระตุ้นความจำในสมองที่คุ้นเคย และมีการใช้เทคนิคการสื่อสารแบบสัมพันธ์บท ที่อิงกับวัฒนธรรม ตำนานที่ให้ความรู้สึกใกล้ชิด จึงสามารถถอดรหัสความหมายโดยง่าย

《“鬼屋：恐惧建构与传播的空间”研究》旨在通过鬼屋的叙事方式及特定技术，理解基于恐惧相关文化资本构建的拟真状态，并探究具有不同幽灵体验及偏好的玩家在鬼屋空间中对恐惧意义解码的关联或差异。本研究采用质性研究（Qualitative Research）方法，分为两部分：第一部分为鬼屋文本分析，样本包括芭堤雅 Ripley's Haunted Adventure 及 Mae Nak House；第二部分为受众（鬼屋玩家）分析，通过深度访谈（每间鬼屋10人）探究玩家在体验鬼屋后对恐惧意义的解码情况。研究框架涵盖恐惧相关理论与概念、空间概念、鲍德里亚（Baudrillard）的拟真与超真实理论、叙事理论（Narrative Theory）、幽灵相关概念及斯图尔特·霍尔（Stuart Hall）的受众理论。研究发现，作为超真实空间的鬼屋通过叙事元素传播并建构恐惧——其故事结构运用互文性技巧，融入古代幽灵传说以构建叙事脉络，借助角色、场景及鬼屋特定技术营造真实感，使玩家仿佛置身于过去的空间，在午夜遭遇幽灵，同时体验恐惧与乐趣。对于泰国玩家的意义解码，有直接幽灵体验与无直接体验的玩家在鬼屋空间中对恐惧意义的解码并无差异；鬼屋中的恐惧是一种负面情绪，可满足人们对兴奋感的调节需求，有效逃离日常单调生活。此外，泰国玩家对 Mae Nak House 的恐惧意义解码比芭堤雅 Ripley's Haunted Adventure 更一致，并认为泰式鬼屋比西式呈现的鬼屋更恐怖——可能因泰国幽灵已预先植入玩家的恐惧认知，其熟悉符号可触发记忆，且运用了植根于文化与传说的互文性传播技巧，让玩家感到亲切，从而更易解码意义。