GIPERTONIYA KASALLIGIDA FITOTERAPIYA VA XALQ TABOBATI VOSITALARINING ILMIY ASOSLARI, SAMARADORLIGI VA XAVFSIZLIGI.

Arterial gipertoniya (AG) — bu global sog‘liqni saqlash tizimi uchun eng dolzarb surunkali kasalliklardan biri bo‘lib, uning prevalensiyasi so‘nggi o‘n yilliklarda sezilarli darajada oshib bormoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining (WHO) ma’lumotlariga ko‘ra, dunyoda taxminan 1,28 milliard kishi AG bilan kasallangan, shundan yarmidan ko‘pi o‘z kasalligidan xabardor emas. AG inson salomatligiga keltiradigan xavf omillari orasida insult, yurak yetishmovchiligi, miokard infarkti va buyrak kasalliklari yetakchi o‘rin tutadi, bu esa uni nafaqat klinik, balki iqtisodiy jihatdan ham jiddiy muammo sifatida ko‘rsatadi.Zamonaviy farmakoterapiya (ACE-ingibitorlar, beta-blokatorlar, diuretiklar va kaltsiy kanali blokatorlari) AGni davolashda samarali bo‘lishiga qaramay, ularning uzoq muddatli qo‘llanilishi ko‘plab nojo‘ya ta’sirlar, jumladan, metabolik buzilishlar, elektrolit nomutanosibligi va ortiqcha bosim o‘zgarishlariga olib kelishi mumkin. Shu sababli, xavfsiz va samarali qo‘shimcha davolash usullarini aniqlash dolzarb ilmiy vazifa sifatida qaraladi.So‘nggi yillarda fitoterapiya va xalq tabobati vositalari AGni davolashda ilmiy e’tibor qozonmoqda. O‘simlik ekstraktlari va biologik faol moddalar (flavonoidlar, alkaloidlar, saponinlar, efir moylari) qon bosimini pasaytiruvchi, vazodilatator, diuretik va antioksidant ta’sir ko‘rsatishi bilan ajralib turadi. Shuningdek, ular renin-angiotenzin tizimi, endotelial disfunktsiya, oksidativ stress va simpatik nerv tizimi faoliyatiga kompleks ta’sir ko‘rsatadi. Bunday mexanizm AG patogenezi bo‘yicha ilmiy jihatdan asoslangan va zamonaviy integrativ tibbiyot konsepsiyasiga mos keladi.