Leerlooiers in de Nieuwstad. Archeologische begeleiding bij Huize Sint Elisabeth in Zutphen.

<p>Van 11 november tot 12 november 2019 heeft Team Archeologie van de gemeente Zutphen een archeologisch onderzoek uitgevoerd in het plangebied aan de Beekstraat in Zutphen. In het plangebied was een fietsenstalling gelegen die is gesloopt om in kader van een verbouwing van het naastgelegen woon- en zorgcomplex Huize sint Elisabeth een nieuwe, grotere fietsenstalling te bouwen. Hiervoor moest de fundering worden uitgebreid wat gepaard ging met grondroerende activiteiten. Deze graafwerkzaamheden zijn archeologisch begeleid. Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van Ons Huis uit Apeldoorn.</p><p>Het doel van het onderzoek was om de aanwezige archeologische resten te behouden ex situ, door deze op te graven, te onderzoeken en te documenteren. De hoofdvraag is wat er aan archeologie in de bodem aanwezig is en hoe dit past binnen de reeds in 1991 opgegraven vindplaats direct naast het huidige plangebied.</p><p>Voorafgaand aan de werkzaamheden is door het bouwbedrijf de oude fietsenstalling grotendeels gesloopt, alleen de buitenmuur aan de Beekstraat is blijven staan. Vervolgens is de contour van de funderingssleuf uitgezet en is men op maandag 11 november begonnen met het uitgraven van de sleuf. Hierbij is men direct naast de zuidelijke buitenmuur gestart om de fundamenten van de gesloopte muren goed in beeld te krijgen. Deze zullen gebruikt worden als fundering voor de nieuwbouw, dus de nieuwe fundering moet hier goed op aangesloten worden. Aansluitend is men gestart met het uitgraven van de nieuwe funderingssleuf. Dit graafwerk is laagsgewijs gedaan, waarbij ruimte is geboden om archeologische waarnemingen te doen. Daarbij is door Sicco Siegers en Erik Lammers met de metaaldetector het vlak af gezocht. Naast het vlak hebben zij ook de stort verschillende keren onderzocht. Tijdens het graven zijn funderingsresten aangetroffen. Deze zijn boven het vlakniveau behouden voor onderzoek en na afloop van het onderzoek gesloopt. Op dinsdag 12 november zijn de graafwerkzaamheden afgerond. Aansluitend zijn boringen gezet om de ondergrond te documenteren en te kijken of er in de ondergrond structuren aanwezig waren. Alle sporen, putgrenzen, boringen en hoogtes zijn met de 06-GPS ingemeten. Het vlak, de sporen en de profielen zijn met de camera vastgelegd en analoog getekend (schaal 1:20). Na afloop van het onderzoek is de bouwput vrijgegeven voor de geplande ingrepen.</p><p>Uit historische onderzoek is gebleken dat er in het plangebied en in de directe omgeving van het plangebied meerdere leerlooierijen hebben gelegen. Een industrie die vanaf de vroege 16e eeuw wordt vermeld in de bronnen en tot in de late 19e eeuw blijft functioneren. Archeologisch zijn hier sporen en structuren van gevonden in de vorm van funderingen die perfect overeenkomen met de kadastrale gegevens uit de vroege 19e eeuw en die vierhonderd jaar op dezelfde plek hebben gelegen. Binnen de contour van het gebouw hebben tot de 18e eeuw verschillende looierskuipen gefunctioneerd die waarschijnlijk rond het midden van de 18e eeuw naar buiten zijn verplaatst. Ook het vondstmateriaal sluit goed aan bij het onderzoek. Zo zijn er in verschillende sporen resten van kalk, beer en eek teruggevonden. Stoffen die door leerlooierijen worden gebruikt voor het weken, vermenteren en looien van huiden. Daarnaast zijn er veel hoornpitten aangetroffen. Een zeer kenmerkend afvalproduct van looierijen. Beide onderzoeken, de opgraving uit 1991 en de begeleiding uit 2019, zijn kleinschalig uitgevoerd, maar door de beide onderzoeken samen uit te werken en de resultaten te koppelen aan historische, cartografische, kadastrale en archivalische bronnen komt er toch een duidelijk beeld van de leerlooierij naar voren.</p><p>Feitelijk vormt de rapportage de uitwerking van het onderzoek uit 2019 en 1991 samen. Binnen deze depositie zijn ook beide datasets gecombineerd als ??n dataset gedeponeerd.</p>

2019年11月11日至12日，聚特芬（Zutphen）市考古团队在聚特芬贝克街（Beekstraat）的规划地块内开展考古调查。该规划地块内原有一处自行车停放棚，为配合毗邻的"圣伊丽莎白之家"（Huize sint Elisabeth）居住与护理综合体的改扩建工程，需拆除原有车棚并新建规模更大的非机动车停放库，因此需要扩建地基，伴随开展土方作业。本次发掘作业全程接受考古监管，调查由来自阿珀尔多伦（Apeldoorn）的Ons Huis委托开展。

本次调查的目标是通过发掘、研究与记录，将出土的考古遗存进行异地（ex situ）保存。核心研究问题为：地块土壤中存在何种考古遗存，以及这些遗存与1991年即在规划地块紧邻区域开展的发掘遗址之间的关联。

作业开展前，施工方已将原有自行车停放棚大部分拆除，仅保留贝克街一侧的外墙。随后，地基槽的轮廓被放线标定，作业于11月11日（周一）正式启动开槽作业。作业首先从南侧外墙外侧开始，以便清晰识别被拆除墙体的地基遗迹——这些遗迹将作为新建工程的地基依托，因此新地基需与原有地基精准衔接。后续作业围绕新建地基槽的开挖展开，土方开挖分层进行，预留出空间开展考古观测。期间，Sicco Siegers与Erik Lammers使用金属探测器对作业面及多个堆土区进行了排查。发掘过程中发现了地基遗存，这些遗存被保留在原地面标高以上以待后续研究，待本次调查结束后再行拆除。11月12日（周二），土方作业全部完成。随后开展了钻孔作业，以记录地层情况并排查地下是否存在其他遗迹。所有遗迹、坑界、钻孔点位及高程数据均通过06型GPS进行测绘。作业面、遗迹及剖面均通过相机拍摄记录，并以手绘方式按1:20比例绘制详图。调查结束后，施工基坑已移交至后续工程使用。

历史研究表明，该规划地块及周边区域曾分布有多座制革工坊。这类产业最早可追溯至16世纪早期，文献记载其运营一直延续至19世纪晚期。考古工作中发现的遗迹与结构均为地基遗存，与19世纪早期的地籍资料完全吻合，且四百余年来始终位于同一位置。在该建筑范围内，直至18世纪均设有多个制革鞣制槽，这些鞣制槽大概率在18世纪中期被移至建筑外部。本次出土的遗物也与制革工坊的特征高度契合：多个遗迹中出土了石灰、啤酒花与橡木的遗存——这些均为制革工艺中用于浸泡、软化与鞣制兽皮的材料；此外还发现了大量角质锥，这是制革工坊极具标志性的废弃物。1991年的发掘与2019年的考古监管均为小规模作业，但通过整合两次调查的成果，并结合历史、制图、地籍与档案资料进行综合分析，我们得以清晰还原该制革工坊的整体面貌。

本报告实为2019年与1991年两次调查的综合成果。本次归档同时将两套数据集整合为单一数据集进行存储。