Bureauonderzoek en Bouwdossieronderzoek Archeologie Plangebied “aanvalsplan Oude IJssel” (Waterstraat, Missetstraat, Gaswal) te Doetinchem, gemeente Doetinchem

Hamaland Advies heeft in opdracht van de gemeente Doetinchem een bureauonderzoek en bouwdossieronderzoek uitgevoerd voor het “aanvalsplan Oude IJssel” te Doetinchem. Het plangebied beslaat het gebied tussen de Waterstraat, de C. Missetstraat en de Gaswal en zal in de nabije toekomst heringericht gaan worden. Het plangebied heeft een oppervlakte van circa 37.500 m2. In overleg met de regioarcheoloog (dhr. D. Kastelein van de ODA) is besloten dat alleen aan de stadskant van het plan archeologisch onderzoek plaats hoeft te vinden. De exacte aard van de herinrichtingwerkzaamheden en de toekomstige verstoringsdiepte is in dit stadium nog niet bekend, maar zullen onder andere bestaan uit het aanleggen van een stadstuin, een waterloop en een tribune.Het onderzoeksgebied valt in meerdere archeologische verwachtingszones. Het grootste deel van het plangebied ligt in de historische stadskern (AWG categorie 4). Een klein deel van het plangebied ligt in een zone met een hoge afgedekte archeologische verwachting (AWV categorie 5). Een ander klein deel heeft een lage archeologische verwachting (AWV categorie 8). Derhalve dient voor het plangebied onderzoek uitgevoerd te worden wanneer de bodemingrepen dieper dan 30 cm-mv reiken.Conclusie Het plangebied is grotendeels gelegen op rivierduinen van de (Oude) IJssel. Rivierduinen zijn gebieden die wat betreft hoogteligging, reliëf en bodemvochtigheid een hoge positie innemen in het landschap. Ze zijn geschikt als tijdelijke vestigingsplek voor jagersverzamelaars, aangezien ze vaak op de overgang tussen hoge en natte gebieden liggen. Dekzandruggen, dekzandwelvingen en middelhoog gelegen terrasresten zijn gebieden die wat betreft hoogteligging, reliëf en bodemvochtigheid een hoge positie innemen in het dekzandlandschap en daardoor geschikt zijn voor bewoning.Het plangebied heeft voor een deel onderdeel uitgemaakt van de historische binnenstad van Doetinchem. Hier is kans op bodemverstoring als gevolg van bouw- en sloopwerkzaamheden. Ook kunnen oudere bewoningsniveaus verstoord zijn door latere bodemingrepen. Het overige deel van het plangebied lag buiten de stad en maakte onderdeel uit van de verdedigingswerken van Doetinchem. Door de aanleg van stadsgrachten kunnen oudere, prehistorische niveaus verstoord zijn. De middeleeuwse grachten zijn in de 20ste eeuw gedempt. In het meest zuidelijke deel stroomt tot 1930 de Oude IJssel: de erosieve werking van de rivier kan hier prehistorische vindplaatsen ‘opgeruimd’ hebben.Door middel van het bij het ECAL uitgevoerde bouwdossieronderzoek kon vastgesteld worden dat de bodem ter plaatse van de voormalige fabriek van Misset aan de C. Missetstraat over een grote oppervlakte tot een diepte van minimaal 230 cm-mv en maximaal 400 cm-mv verstoord is. Op basis van de bouwtekeningen kan geconcludeerd worden dat de kelders onder vrijwel de gehele bebouwing aanwezig waren. Hiermee zijn de middeleeuwse (stedelijke) bewoningslagen en het bewoningsniveau uit de IJzertijd – Vroege Middeleeuwen verstoord geraakt. Daar waar de bodemverstoringen dieper dan 3,5 m-mv reiken, zal tevens de top van de natuurlijke ondergrond, waarin sporen uit het Paleolithicum tot en met de Bronstijd verwacht kunnen worden, verstoord zijn. Ook ter plaatse van de voormalige Gasfabriek is de bodem tot op grote diepte verstoord.Selectieadvies Op basis van het bureau- en bouwdossieronderzoek adviseert Hamaland Advies vervolgonderzoek in die delen van het plangebied waarvan de verstoringsdiepte op basis van het bureau- en bouwdossieronderzoek nog niet aangetoond kon worden en waar in de toekomst bodemingrepen plaats zullen vinden. Daarbij dient tevens de molenbelt onderzocht te worden, zodat de hypothese dat de huidige molenbelt een subrecente ouderdom (na 1840) heeft getoetst kan worden. Een verkennend booronderzoek wordt hiervoor de meest geschikte methode geacht. Op grond van de definitieve plannen voor het ‘aanvalsplan Oude IJssel’ zal in overleg met de regioarcheoloog een Plan van Aanpak voor verkennend booronderzoek worden opgesteld, waarin de positie, het aantal en de diepte van de boringen zal worden vastgelegd.Selectiebesluit Het conceptrapport is op 13 mei 2019 door de Regioarcheoloog van de ODA, drs. D. Kastelein, namens gemeente Doetinchem beoordeeld. Behoudens enkele tekstuele opmerkingen is het rapport en het selectieadvies akkoord bevonden. De aanpassingen zijn verwerkt in deze definitieve rapportage versie 2.0. Vervolgonderzoek is noodzakelijk, behoudens het terrein van de voormalige Gasfabriek en het Missetterrein. Voor de molenbelt wordt geadviseerd om in samenspraak met de Regioarcheoloog een boorstrategie op te stellen. Voor het overige deel van het plangebied zal gekeken moeten worden naar de aard en omvang van de ingrepen alvorens een strategie kan worden opgesteld.Voorbehoud Het uitgevoerde onderzoek is op zorgvuldige wijze verricht volgens de algemeen gebruikelijke inzichten en methoden. Het archeologisch onderzoek is erop gericht om de kans op het aantreffen dan wel vernietigen van archeologische waarden bij bouwwerkzaamheden in het plangebied te verkleinen. Verder dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (Erfgoedwet 1-7-2016, art. 5.10 en 5.11) kenbaar te worden gemaakt, om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: ‘Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij onze minister’. Deze aangifte dient te gebeuren bij de RCE te Amersfoort. Het verdient aanbeveling ook de verantwoordelijk ambtenaar van de gemeente Doetinchem (mw. G. Dutman) hiervan per direct in kennis te stellen.

哈马兰德咨询（Hamaland Advies）受杜廷赫姆市委托，针对杜廷赫姆市的“老艾瑟尔河整治方案（Aanvalsplan Oude IJssel）”开展了案头调研与建筑档案调研。
本次规划区域涵盖沃特街（Waterstraat）、C.米瑟特街（C. Missetstraat）与加斯瓦尔（Gaswal）之间的地块，计划于近期进行翻新改造，总面积约37500平方米。经与区域考古学家（ODA的D.卡斯泰莱恩先生）协商，确定仅需在规划区域的城市侧开展考古调查。
现阶段，翻新改造工程的具体内容与未来扰动深度尚未明确，但工程将包含城市花园、水系与看台的建设等内容。本次调查区域涉及多个考古潜力区：规划区域的大部分位于历史城区（AWG类别4），小部分属于高埋藏考古潜力区（AWV类别5），另有极小部分考古潜力较低（AWV类别8）。因此，当土方工程深度超过30厘米地面标高（cm-mv）时，需针对该区域开展考古调查。
结论
规划区域大部分坐落于（老）艾瑟尔河的河成沙丘地带。河成沙丘在海拔、地形起伏与土壤湿度方面均处于景观中的较高位置，常位于高地与湿地的过渡地带，适合作为狩猎采集者的临时定居点。覆盖沙脊、覆盖沙穹与中等高度阶地残余在覆盖沙景观中同样具备较高的海拔、地形与土壤湿度条件，因此适合人类居住。
规划区域部分地块曾属于杜廷赫姆历史内城，在此区域进行建筑与拆除工程可能造成土壤扰动，早期居住层也可能因后续土方工程遭到破坏。规划区域其余地块曾位于城外，属于杜廷赫姆防御工事的一部分。城市护城河的修建可能破坏更早的史前居住层，中世纪护城河已于20世纪被填埋。在规划区域最南端，1930年以前曾有老艾瑟尔河河道流经，河流的侵蚀作用可能已将史前遗址完全破坏。
通过ECAL开展的建筑档案调研可确定，位于C.米瑟特街的前Misset工厂地块，其大范围土壤的扰动深度介于至少230厘米地面标高与至多400厘米地面标高之间。根据建筑图纸可推断，几乎所有建筑下方均设有地下室，因此中世纪（城市）居住层与铁器时代-早期中世纪居住层均已遭到破坏。当土壤扰动深度超过3.5米地面标高时，自然地下层顶部（可发现旧石器时代至青铜时代的遗迹）也将遭到破坏。前煤气厂地块的土壤同样遭到了大深度扰动。
选择建议
基于本次案头与建筑档案调研结果，哈马兰德咨询建议针对规划区域中尚未通过案头及建筑档案调研明确扰动深度、且未来将开展土方工程的地块开展后续调查。同时需对磨坊带开展调查，以验证当前磨坊带形成于1840年之后的亚近代年代这一假说。勘探钻探调查被认为是本次调查的最优方法。待“老艾瑟尔河整治方案”的最终规划确定后，将与区域考古学家协商制定勘探钻探调查实施计划，明确钻探点位、数量与深度。
选择决定
2019年5月13日，ODA区域考古学家D.卡斯泰莱恩博士代表杜廷赫姆市对本概念报告进行了评审。除少量文字修改意见外，报告与选择建议均获得通过，修改内容已纳入本最终版报告（版本2.0）。除前煤气厂地块与米瑟特地块外，其余区域均需开展后续调查。针对磨坊带，建议与区域考古学家协商制定钻探策略。对于规划区域其余地块，需先明确工程干预的性质与规模，再制定相应调查策略。
保留声明
本次调研严格按照通用学术共识与方法开展。考古调查的目标是降低规划区域内建筑工程中发现或破坏考古遗存的风险。在发放环境许可时，需始终告知相关方法定报告义务（2016年7月1日实施的《遗产法》第5.10、5.11条），以确保对偶然发现的文物进行记录："任何人在非考古发掘活动中发现其知晓或理应知晓属于文物（可移动或不可移动）的物品，应尽快向我国文化主管部长报告"。该报告需提交至阿默斯福特的荷兰国家文化遗产局（Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed，RCE）。同时建议立即将此要求告知杜廷赫姆市相关负责官员（G.达特曼女士）。