Hattem, Onderzoek KRW IJssel Hattem 'Langs de Ijssel' deelgebied Aersoltweerde

<p>In opdracht van Waterschap Vallei en Veluwe heeft BAAC bv (onderzoeks- en adviesbureau voor Bouwhistorie, Archeologie, Architectuur- en Cultuurhistorie) te ‘s-Hertogenbosch een proefsleufonderzoek uitgevoerd in het plangebied ‘Langs de IJssel’ , deelgebied Aersoltweerde, te Hattem. Het deelgebied Aersoltwolde ligt in het buitengebied van de gemeente Hattem, nabij de Gelderse Dijk ter hoogte van de Geldersche Kolk. De oppervlakte van dit deelgebied bedraagt circa 2,3 ha. In het onderzoeksgebied wordt een nevengeul voor de IJssel gegraven.<br>In het deelgebied Aersoltweerde staat op de Hottingerkaart uit eind 18e eeuw een gebouw aangegeven met de tekst ‘Tighelwerk’. Met een tichelwerk wordt een steenoven bedoeld. Op kaarten uit latere perioden staat op deze locatie geen bebouwing meer aangegeven. Het booronderzoek en het daaropvolgende grondradaronderzoek hebben binnen het oostelijk deel van het onderzoekgebied een grote concentratie van baksteenpuin aangetoond. De aanwezigheid van dit puin kan mogelijk worden gerelateerd aan de voormalige steenfabriek. Aan dit deel van het plangebied is derhalve een hoge verwachting toegekend voor het aantreffen van sporen van nijverheid uit de nieuwe tijd.<br>Uit het onderzoek is gebleken dat het onderzoeksgebied zich deels bevindt op oeverwalafzettingen van de IJssel en deels op een kronkelwaardgeul of een nevengeul van de IJssel. Het westelijke deel van deze geul, langs de westelijke oever, bleek gevuld te zijn met een minimaal 2 meter dik pakket baksteenpuin voornamelijk bestaande uit gebroken baksteen en misbaksels. Dit pakket was in westelijke richting te volgen tot buiten de geul waar het langzaam uitwigde tegen de oeverwalafzettingen. In totaal had de baksteenconcentratie een doorsnede van circa 75 meter. Er zijn geen sporen aangetroffen van constructies die in verband kunnen worden gebracht met baksteenproductie. Het aangetroffen baksteenpuin bestaat, gezien het vele gebroken baksteen, de aanwezigheid van misbaksels en het ontbreken van sporen van mortel en ander bouwpuin, uit het afval van een baksteenoven. Gezien het vrij grote formaat van de bakstenen gaat het hier hoogstwaarschijnlijk om het afval van de baksteenoven die in de omgeving van het onderzoeksgebied aangegeven staat op de Hottingerkaart. De grote hoeveelheden puin duiden er eveneens op dat de oven in de directe omgeving van het onderzoeksgebied heeft gestaan. In dit verband is de onregelmatige hoogte die direct ten zuiden van het onderzoeksgebied in het landschap zichtbaar is opvallend. Hoewel een waardering conform de KNA 3.3 in principe een totaalscore oplevert op grond waarvan de vindplaats als behoudenswaardig dient te worden aangemerkt, adviseert Baac bv geen vervolgonderzoek. De resten die binnen het onderzoeksgebied zijn aangetroffen zijn gaaf en goed geconserveerd, maar de kans is klein dat nader onderzoek nieuwe en relevante informatie oplevert.</p>

受瓦莱与维吕夫水务局（Waterschap Vallei en Veluwe）委托，位于斯海尔托亨博斯（'s-Hertogenbosch）的BAAC有限公司（BAAC bv，即建筑史、考古学、建筑学与文化史研究咨询事务所）于哈滕（Hattem）境内的“沿艾瑟尔河（Langs de IJssel）”规划区域内的阿尔索尔特韦德（Aersoltweerde）分区开展了探沟考古调查。阿尔索尔特沃尔德（Aersoltwolde）分区位于哈滕市郊区，毗邻格尔德塞迪克（Gelderse Dijk），临近格尔德瑟科克（Geldersche Kolk）一带。该分区面积约2.3公顷。本次调查区域内将开挖一条艾瑟尔河的支渠。

在18世纪末的霍廷格地图（Hottingerkaart）上，阿尔索尔特韦德分区曾标注有一处名为“Tighelwerk”的建筑。Tighelwerk即指石窑。后续时期的地图上，该位置已无建筑标注。钻探调查与后续的探地雷达调查显示，调查区域东部存在大量砖石碎渣堆积。该碎渣堆积或与此前的砖石烧制厂相关，因此规划区域的该分区被赋予较高的考古预期，有望发现近代工业遗存。

本次调查结果显示，调查区域部分位于艾瑟尔河的河漫滩沉积层之上，部分则位于艾瑟尔河的曲流槽或支渠遗迹内。该支渠的西部区域（沿西岸）被一层至少2米厚的砖石碎渣堆积覆盖，堆积物以破碎砖块和残次品砖为主。该堆积带向西延伸至支渠边界外，并逐渐过渡融入河漫滩沉积层。砖石堆积带总跨度约75米。未发现与砖石烧制相关的建筑遗存痕迹。从堆积物中大量破碎砖块、残次品砖的存在，以及未发现砂浆或其他建筑渣土的痕迹来看，该堆积应为砖窑的废弃堆积。结合砖块尺寸偏大的特征，该堆积极有可能来自霍廷格地图中标注于调查区域周边的砖窑。大量的碎渣堆积同样表明，该砖窑即位于调查区域的直接周边。在此背景下，调查区域南侧地表可见的不规则地形格外引人注目。尽管按照KNA 3.3标准进行的价值评估原则上可获得总分值，从而认定该遗存具有保护价值，但BAAC有限公司仍建议无需开展后续调查。调查区域内发现的遗存虽完整且保存良好，但进一步开展调查获得新的有效信息的可能性较低。