Archeologische opgraving Bennekom Soetendaalseweg 20 Archeologische opgraving aan de Soetendaalseweg 20 te Bennekom in de gemeente Gemeente Ede

<p>Econsultancy heeft in opdracht van Bouwbedrijf Leda een opgraving uitgevoerd in het plangebied aan de Soetendaalseweg 20 te Bennekom, in de gemeente Ede. In het plangebied worden drie seniorenwoningen met bijgebouwen ontwikkeld. Het gezamenlijke oppervlakte van de toekomstige bebouwing is circa 285 m2. De bestaande bebouwing werd hiervoor gesloopt.</p><p>Op basis van het voorgaande bureau- en booronderzoek had het plangebied een hoge verwachting voor de aanwezigheid van archeologische resten. Het verkennend booronderzoek heeft aangetoond dat de bodem in het plangebied gedeeltelijk intact is. Het daaropvolgende proefsleuvenonderzoek heeft aangetoond dat in het plangebied laatmiddeleeuwse sloten aanwezig waren. Deze sloten doorsneden sporen waarvan werd vermoed dat ze in de Bronstijd-Romeinse tijd dateerden. Omdat het niet mogelijk was om deze resten duurzaam in de ondergrond te behouden, heeft de gemeente Ede het selectiebesluit genomen om een opgraving uit te voeren, zodat de resten boven de grond (ex situ) konden worden veilig gesteld.</p><p>Doel van de archeologische opgraving was het documenteren van gegevens en het veiligstellen van materiaal van vindplaatsen om daarmee informatie te behouden. Voor dit onderzoek is een Programma van Eisen opgesteld door de gemeente Ede.</p><p>Methode De opgraving is uitgevoerd door een veldteam van Econsultancy gedurende vier veldwerkdagen tussen 29 februari en 6 maart 2024. Er is in het in het plangebied één werkput aangelegd van circa 31 x 25 m, met een oppervlakte van circa 707 m2. Er is één vlak aangelegd in de top van de C-horizont op de diepte van circa 50 tot 80 cm (12,82 – 13,20 m NAP) beneden het maaiveld. Om meer inzicht in enkele grote sporen te krijgen en wanneer er bij afwerken van sporen er op een dieper niveau nieuwe sporen tevoorschijn kamen, is besloten om een tweede vlak te documenteren. Het ging om vijf kleine werkputten met een gezamenlijk oppervlakte van 32 m2.</p><p>Resultaten De bodemopbouw in het onderzoek bestond van boven naar beneden uit een recent geroerde bouwvoor met hieronder een homogeen plaggendek. Het plaggendek gaat vrij scherp (een klein beetje bioturbatie daargelaten) over in de C-horizont bestaand uit zeer fijne dekzandafzettingen. Er zijn geen verschillende fasen in het plaggendek aangetroffen en er is geen restant van de natuurlijke bodemopbouw (podzol) aangetroffen in de vorm van een B- en/of BC-horizont.</p><p>Bij het onderzoek werden sporen en vondsten aangetroffen die behoren tot vijf vindplaatsen 1. bewoning uit de IJzertijd; 2. (ontginning)sloten en mogelijk bewoning/periferie erf uit de (late) Middeleeuwen; 3. (ontginning)sloten en akker (landbewerking) uit de Nieuwe tijd (18e eeuw, begin 19e eeuw)4. (ontginning)sloten en akker (landbewerking) uit de Nieuwe tijd (tweede helft 19e eeuw); 5. Bewoning aan begin 20e eeuw, mogelijk eind 19e eeuw.</p><p>Een klein aantal sporen was op basis van vondstmateriaal in de vroege tot midden IJzertijd, 800-400 v. Chr. te dateren. Waarschijnlijk horen deze sporen bij een nederzetting die zich, gezien de ligging van de sporen binnen het onderzoeksgebied, ten noorden van het plangebied gezocht moeten worden. Hoewel het mogelijk is dat de sporen - zeker ondiepe sporen - in het onderzoeksgebied in de loop van de tijd verdwenen zijn, was het onderzoeksgebied zelf, dat in een dekzandvlakte ligt, waarschijnlijk niet aantrekkelijk genoeg voor bewoning in de IJzertijd en opvolgende perioden.</p><p>Pas vanaf de late Middeleeuwen lijkt het terrein ontgonnen te zijn. Enkele sloten met middeleeuws materiaal betreffen waarschijnlijk voorgangers van latere, aan historisch kaartmateriaal te koppelen, sloten uit de Nieuwe tijd. Verschillende losse sporen met middeleeuws vondstmateriaal wijzen er mogelijk op dat het terrein als periferie van een boerenerf in gebruik was. Op een historische kaart uit 1656 staan verschillende erven aangegeven circa 150 m van het plangebied. Het is goed mogelijk dat deze erven al voor 1656 in gebruik genomen waren.</p><p>In de Nieuwe tijd was het terrein in ieder geval wel ontgonnen. Enkele grote sloten zijn goed te koppelen aan de Kadastrale minuut 1811-1832. Het onderzoeksgebied staat hierop aangegeven als weiland. Een gebruik als weiland kan duiden op nattere omstandigheden binnen het terrein, wat ook de afwezigheid van duidelijke bewoningssporen in eerdere periode kan verklaren. Begin 20e eeuw is het terrein ingericht als woonerf. Vele kleine paalkuiltjes in het noordwestelijk kwadrant van het onderzoeksgebied zijn te relateren aan (Sub)recente schuren behorend bij dit woonerf.</p>

Econsultancy受莱达建筑公司（Bouwbedrijf Leda）委托，在隶属于埃德市（Ede）的贝内科姆（Bennekom）苏特恩达尔斯韦格20号的规划区域内开展考古发掘工作。该规划区域将新建3栋老年住宅及附属建筑，未来总建筑面积约285平方米，此前区域内既有建筑已被拆除。
基于此前的文献调研与钻探工作，该规划区域被预判存在较高概率的考古遗存。后续的勘探钻探证实，区域内部分土壤保存完好；随后的探沟调查则发现区域内存在中世纪晚期的沟渠，这些沟渠切割了疑似属于青铜时代-罗马时期的遗迹。由于无法对这些地下遗存进行永久性原址保护，埃德市市政委员会作出发掘许可决定，开展考古发掘以便将遗迹出土后异地安全保存。
本次考古发掘的目标是记录相关数据并安全留存出土遗物，以完整保留考古信息。埃德市市政委员会为本次研究制定了需求方案书（Programma van Eisen）。
方法 本次发掘由Econsultancy的野外工作队于2024年2月29日至3月6日的4个野外工作日内完成。规划区域内布设了1处约31×25米的发掘探方，总面积约707平方米，在C层（C-horizont）顶部距地表约50至80厘米处（对应荷兰国家阿姆斯特丹高程基准（NAP）12.82–13.20米）设置了1个发掘面。为进一步明晰部分大型遗迹的细节，并在清理遗迹过程中确认深层是否存在新遗迹，研究团队增设了1处补充发掘区域，即5处小型探方，总面积约32平方米。
结果 本次调查的土壤剖面自上而下依次为：近期扰动的耕作层，其下为均一的腐殖质耕作层（plaggendek），该层与下方由极细风成砂沉积组成的C层母质层界限清晰（仅存在少量生物扰动痕迹）。未在腐殖质耕作层中发现不同沉积阶段的痕迹，也未发现自然灰化土（podzol）剖面的B层或BC层残留。
本次调查共发现遗迹与遗物，分属5处遗存点：1. 铁器时代居住遗迹；2. （开垦）沟渠及可能属于（晚期）中世纪的居住遗迹/外围田界；3. （开垦）沟渠与农田耕作遗存，年代为近代早期（18世纪、19世纪初）；4. （开垦）沟渠与农田耕作遗存，年代为近代早期（19世纪下半叶）；5. 20世纪初（可能为19世纪末）的居住遗迹。
其中少量遗迹根据出土遗物可判定年代为铁器时代早中期（公元前800年-公元前400年）。结合遗迹在调查区域内的分布位置推测，该类遗迹应属于位于规划区域以北的一处聚落。尽管部分遗迹（尤其是浅表层遗迹）可能在历史进程中遭到破坏，但本次调查区域地处风成砂平原，在铁器时代及后续时期可能并不具备足够的居住吸引力。
直至中世纪晚期，该区域才得到开垦。部分出土中世纪遗物的沟渠应是近代早期沟渠的前身，可与历史地图资料相对应。多组出土中世纪遗物的零散遗迹表明，该区域可能曾作为农舍外围用地使用。1656年的历史地图显示，规划区域以北约150米处分布有多处田庄，这些田庄的启用时间大概率早于1656年。
近代早期，该区域已得到开垦。部分大型沟渠可与1811-1832年的地籍明细图（Kadastrale minuut）相对应，调查区域在该图中被标注为牧场。作为牧场使用说明该区域当时土壤湿度较高，这也可解释为何此前时期未发现明确的居住遗迹。20世纪初，该区域被改造为住宅庭院，调查区域西北象限内的大量小型柱坑可与该住宅庭院配套的近现代棚屋相对应。