Van jagers-verzamelaars naar vroege boeren langs een migrerende Maas Onderzoek van veranderend landschap en prehistorische bewoning tussen Well en Aijen. Opgravingen in de werkvakken 2 en 4 van Hoogwatergeul Well-Aijen, gemeente Bergen (L.)

<p>Tussen de dorpen Aijen en Well vinden grootschalige grondwerkzaamheden plaats voor een te realiseren hoogwatergeul. Omdat bij de graafwerkzaamheden eventueel aanwezige archeologische waarden vernietigd kunnen worden, is een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd om de archeologische waarden in kaart te brengen. Dit inventariserend veldonderzoek is gefaseerd opgezet, en bestond uit bureau- , boor- en proefsleuvenonderzoeken tussen 1999 en 2011 (uitgevoerd door verschillende bedrijven; RAAP, ADC en BAAC). Tijdens het inventariserend veldonderzoek zijn sporen en vondsten aangetroffen uit praktisch alle archeologische perioden; van de vroege prehistorie tot de nieuwe tijd. Hierdoor openbaarde zich een zeer lange bewoningscontinuïteit, hetgeen een unieke kans bood om te onderzoeken waarom deze locatie zo aantrekkelijk was voor onze voorouders. In totaal zijn vijftig vindplaatsen aangetroffen binnen het onderzoeksgebied, waarbij sommige vindplaatsen zijn onderverdeeld in verschillende vondstclusters (sites). Een dergelijk ‘diachroon’ bodemarchief is zeldzaam, en daarom al in een vroeg stadium als archeologisch rijksmonument voorgedragen en aangemerkt door de RCE. Door de bijzonder grote omvang van het monument (160 ha), en het feit dat gezien de voorgenomen aanleg van een hoogwatergeul met diepe ontgrondingen geen enkele vindplaats binnen het monument behouden zou kunnen worden, zijn de archeologische vindplaatsen (gefaseerd) opgegraven. Onderhavig onderzoek heeft betrekking op het ex situ behoud van de meeste vroeg-prehistorische vindplaatsen direct aan de oostkant van de Maas (het onderzoeksgebied).<br>De microregio Well-Aijen betreft, landschappelijk gezien, een representatief deel van het Maasdal, dat wordt gekenmerkt door een rivierterras uit de Jonge Dryas met lage rivierduinen en vlechtende restgeulen, een onder een zanddek begraven vroeg-holocene kronkelwaard, een diepe, holocene restgeul opgevuld met organisch materiaal, en een dek van relatief jonge hoogwaterafzettingen. Uit de holocene restgeul is een schat aan paleolandschappelijke informatie verzameld, die het mogelijk maakt om in detail de natuurlijke vegetatieontwikkeling, de introductie van landbouwgewassen en de wijzigingen in het (agrarisch) landgebruik over bijzonder lange perioden te reconstrueren. Wat het gebied nu juist belangrijk maakt, is dat bewoningssporen uit meerdere perioden (diachroon) en per individuele periode op verschillende landschapselementen (synchroon) kunnen worden bestudeerd. Deze zijn gekoppeld aan zowel gegevens over zowel de geogenetische landschapsontwikkelingen (abiotisch landschap) als de vegetatie- en landgebruikontwikkelingen (biotisch landschap). De archeologische vondsten en sporen kennen daarnaast een bijzonder hoge mate van gaafheid (door afdekking van het prehistorische landschap), en een grote mate van continuïteit, waarmee het verhaal wordt verteld over de vroegste bewoning van het Maasdal in relatie met de landschapsdynamiek. Voor zowel het abiotische landschap (fysische geografie) als het biotische landschap (palynologie) zijn 17 paleogeografische vensters gemaakt, met tijdsintervallen van circa 500 jaar. De diachrone ontwikkeling van het Maasdal tussen Well en Aijen kon zo met een hoge mate van detail worden gereconstrueerd. In deze paleogeografische reconstructies zijn vervolgens de vindplaatsen geplaatst, die met 14C-dateringen absoluut zijn gedateerd.</p>

在艾延（Aijen）与韦尔（Well）两村之间，正开展大规模土方作业以修建拟建蓄洪渠。由于土方开挖可能损毁潜在考古遗存，相关方已开展考古预调查以厘清该区域的考古价值。本次清查式田野调查分阶段实施，涵盖1999年至2011年间的文献调研、钻探与探槽调查工作，由RAAP、ADC与BAAC等多家机构执行。调查期间，从早期史前时期至近现代的几乎所有考古阶段的遗存与遗物均被发现，由此揭示了该区域极为漫长的人类居住连续性，这为探究该点位为何对先民极具吸引力提供了独特研究契机。本次调查范围内共计发现50处遗迹点，其中部分遗迹点还被划分为多个遗物集群（遗址）。这类“跨时期（diachroon）”土壤遗存极为罕见，因此早在初期阶段即被荷兰文化遗产局（Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, RCE）申报并认定为国家级考古遗迹。鉴于该遗迹规模庞大（占地160公顷），且按照蓄洪渠的规划设计，开挖深度足以损毁遗迹范围内的所有遗存，因此相关考古遗迹已分阶段完成发掘。本研究聚焦于马斯河（Maas）东侧大部分早期史前遗迹的迁地保护（ex situ behoud），即本次调查区域。<br>从景观地貌角度而言，韦尔-艾延微区域是马斯河谷（Maasdal）的典型代表：其地貌包括新仙女木期（Jonge Dryas）形成的河流阶地与低矮河丘、残留辫状河道，被砂层覆盖的早全新世蜿蜒河道，充填有机质的全新世晚期残留河道，以及相对较新的洪泛沉积层。研究人员从全新世残留河道中获取了大量古景观信息，得以细致重建长期尺度内的自然植被演化、农作物传入以及农业土地利用变迁。该区域的独特价值在于，可同时对跨时期的多时期居住遗存，以及各单个时期分布于不同地貌单元的遗存开展同步（synchroon）研究。这些遗存不仅与地貌演化的遗传数据（非生物景观）相关，还与植被及土地利用演化数据（生物景观）相关联。此外，本次发现的考古遗存与遗迹保存状况极佳——得益于史前景观的覆盖保护——且延续性极强，由此可讲述马斯河谷早期人类居住与地貌动态的关联故事。针对非生物景观（自然地理）与生物景观（孢粉学palynology），研究人员均设置了17个古地理时间窗口，每个窗口的时间间隔约为500年。借此得以以极高细节度重建韦尔与艾延之间马斯河谷的跨时期演化过程。随后，研究人员将已通过14C测年绝对定年的遗迹点纳入上述古地理重建模型中。