Ijsselstein Koningshof IJsselstein: Koningshof, Schuttersgracht en Molenstraat

<p>ADC ArcheoProjecten heeft in 2015, 2017, 2018 en 2020 Archeologische Begeleidingen (conform protocol Opgraven) uitgevoerd met een totale duur van 26 veldwerkdagen ten behoeve van stadsvernieuwing op de locaties Koningshof, Schuttersgracht en Molenstraat te Ijsselstein. De gedeeltelijke herinrichting van het historisch centrum van Ijsselstein, bekend onder de naam ‘Centrumplan’, bestaat tot dusver uit twee ontwikkelingsfasen, die verschillende ingrepen omvatten. Fase 1 omhelsde de sloop van de voormalige bibliotheek en het bankgebouw op het Koningshof, het aldaar uitgraven van een bouwput voor de realisatie van nieuwbouw en het ingraven van drainagebuizen. Tevens werden aan de Schuttersgracht, tegenover de nieuwbouw, boomplantgaten ontgraven en parkeervakken en heggen aangelegd. Voor de aanvoer van al het materieel moest in eerste instantie een noodbrug worden gerealiseerd over de gracht op de hoek van de Molenstraat, waar voor de fundering een (ondiepe) bouwput moest worden uitgegraven. Archeologische begeleiding heeft plaatsgevonden bij alle grondroerende werkzaamheden. Fase 2 behelsde de sloop van vier (winkel)panden en de realisatie van nieuwbouw ter hoogte van het bouwblok op de hoek van de Molenstraat en de Schuttersgracht. Hier is het uitgraven van de bouwput begeleid, onder saneringscondities.<br>Tijdens de begeleidingen zijn sporen en vondsten van bewoning en gebruik van het gebied vanaf de 13e tot en met de 20e eeuw aangetroffen. Op de hoek van de Molenstraat is de fundering van een brandspuithuisje gevonden, waarvan tijdens later onderzoek bleek dat die staat op – en opgebouwd is uit bakstenen van – de voormalige hoektoren van de stadsmuur. Op het Koningshof zijn de oudste sporen gevonden: vlechtwerkwanden en een sloot uit de 14e of vroege 15e eeuw, die in het veen waren ingegraven. Het gebied is dan waarschijnlijk in gebruik als grasland, gezien de natheid en slapheid van de bodem. Waarschijnlijk wordt Ijsselstein in het midden van de 14e eeuw beter geschikt gemaakt voor bewoning door een ophogingspakket aan te brengen waardoor de bodem steviger werd en hoger, en dus droger, kwam te liggen. Uit deze periode zijn enkele restanten van muurfunderingen gevonden, en ook uit latere perioden tot in de 17e eeuw. Hiervoor zijn voornamelijk grote bakstenen gebruikt die waarschijnlijk afkomstig zijn van de stadsmuur of het kasteel, aangezien die meermaals zijn geslecht. Het terrein is echter vooral als erf in gebruik geweest, want er zijn in totaal dertien beerputten gevonden, waarvan tien vondsten van huisraad bevatten die als afval zijn weggegooid. Het betreft een schat aan aardewerk-, glas- en metaalvondsten, daterend tussen 1600 en 1900. Drie beerputten hebben een relatief rijke fase gekend in de 18e eeuw met onder andere Chinees porselein, Engels aardewerk en luxe drinkglazen. De overige beerputten en de latere fasen van de drie beerputten laten zien dat deze aan doorsnee huishoudens hebben toebehoord. Het onderzoek naar etensresten wijst uit dat men vooral graanproducten heeft gegeten, maar ook diverse groenten-, kruiden- en fruitsoorten, vlees van rund, varken, schaap/geit en hoen, en eieren en zeevruchten. Het dieet was dus redelijk divers en men had via handelsnetwerken toegang tot producten van bijna alle continenten.<br>Direct grenzend aan de haven op de Schuttersgracht, voorheen ’t Wed, zijn in de boomplantgaten resten van funderingen en vloerniveaus van huisjes gevonden, die dateren vanaf de vroege 16e eeuw. Diverse toepassingen van latere bouwmaterialen laten zien dat de huisjes nog tot in het midden van de 20e eeuw in gebruik zijn geweest.<br>Het onderzoek ter hoogte van fase 2, het bouwblok op de hoek van de Molenstraat en Schuttersgracht, heeft funderingen van verschillende huizen opgeleverd, die te dateren zijn vanaf de 16e tot in de 20e eeuw. Opvallend hierbij zijn de funderingsresten van een rosmolen van een grutterij uit de eerste helft van de 19e eeuw, waarbij tevens molensteenfragmenten zijn gevonden, en de vondst van een beschilderde ton uit het einde van de 19e eeuw die als (vermoedelijk) schrobputje in de hoek van een kamer is hergebruikt. Microscopisch en XRF onderzoek wijst uit dat op de bodem van de ton een rode of oranje leeuw geschilderd staat, op een basis van witte loodverf. Beschilderde tonnen uit archeologische context zijn een zeldzaamheid en deze vondst kan dan ook uniek genoemd worden.</p>

ADC考古项目（ADC ArcheoProjecten）于2015年、2017年、2018年及2020年，针对伊塞尔施泰因（Ijsselstein）的科宁霍夫（Koningshof）、舒特尔斯格拉赫特（Schuttersgracht）与莫伦斯特拉特街（Molenstraat）三地的城市更新项目，开展了符合《发掘规程》（protocol Opgraven）的考古监护工作，总野外作业时长共计26个工作日。
伊塞尔施泰因历史中心的部分改建项目，即俗称“中心规划（Centrumplan）”的工程，迄今已完成两个开发阶段，涵盖多项工程作业。第一阶段包括拆除科宁霍夫地块上的原图书馆与银行大楼、开挖新建建筑基坑并铺设排水管道；同时在舒特尔斯格拉赫特紧邻新建建筑的区域开挖植树坑，设置停车位与绿篱。最初为运输全部工程物料，需在莫伦斯特拉特街角的运河上架设临时便桥，为此需开挖（浅）基坑以搭建便桥基础。所有涉及土方作业的工程均开展了考古监护。
第二阶段包括拆除四栋（商铺）建筑，并在莫伦斯特拉特街与舒特尔斯格拉赫特街角的建筑地块新建建筑。该区域的基坑开挖工作已在符合文物清理规范的前提下完成考古监护。
在本次考古监护过程中，发现了该区域13世纪至20世纪的居住与使用遗迹及遗物。在莫伦斯特拉特街角，发现了一处消防泵房的地基，后续研究证实该地基坐落于原城市城墙角楼遗址之上，且由该角楼的砖块砌筑而成。在科宁霍夫地块发现了年代最早的遗迹：14世纪或15世纪早期的编篱墙体与沟渠，它们被开挖于泥炭土层中。鉴于该区域土壤潮湿松软，当时这片区域大概率被用作牧场。伊塞尔施泰因在14世纪中期大概率通过铺设抬升土层，使地面变得坚实且抬高，从而更适宜居住，此后土壤得以干燥。14世纪中期及之后直至17世纪的遗迹均有发现，此阶段主要使用大型砖块，这些砖块大概率来自曾多次被拆除的城市城墙或城堡。不过该区域主要被用作庭院，共发现13口窖井，其中10口窖井出土了作为废弃物丢弃的家用杂物。出土遗物包括大量陶瓷器、玻璃器与金属器，年代介于1600年至1900年之间。其中3口窖井在18世纪拥有较为丰富的遗存，包括中国瓷器、英国陶瓷与高档饮酒玻璃杯。其余窖井以及上述3口窖井的后期堆积层显示，这些窖井归属于普通市井家庭。对食物残余的分析表明，当时人们主要食用谷物制品，同时也食用多种蔬菜、香草与水果，以及牛、猪、绵羊/山羊和家禽的肉类，还有蛋类与海产品。因此当时的饮食结构较为多元，人们通过贸易网络获得了几乎所有大陆的商品。
紧邻舒特尔斯格拉赫特（此前名为“’t Wed”）港口的区域，在植树坑中发现了16世纪早期起的小型住宅地基与地面遗迹。后期建筑材料的多种使用痕迹表明，这些小型住宅一直使用至20世纪中期。
针对第二阶段所在的莫伦斯特拉特街与舒特尔斯格拉赫特街角建筑地块的考古调查，发现了多栋建筑的地基，年代可追溯至16世纪至20世纪。其中较为特别的是19世纪早期一家磨坊厂的磨房地基，同时出土了磨盘碎片，以及19世纪末的彩绘木桶，该木桶被推测用作房间角落的洗涤池。显微镜与X射线荧光光谱（XRF）分析表明，木桶内壁以白色铅漆为基底，绘制有红色或橙色的狮子图案。出自考古背景的彩绘木桶极为罕见，因此本次发现可称为独一无二的遗存。