ความรับผิดเพื่อความชำรุดบกพร่องในสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิในซอฟต์แวร์

ในปัจจุบันเครื่องคอมพิวเตอร์นั้นไม่สามารถทำงานได้ด้วยตัวเองเพียงลำพังโดยปราศจากซอฟต์แวร์ซึ่งเป็นชุดข้อมูลหรือคำสั่งที่เรียบเรียงโดยผู้พัฒนาโปรแกรมเป็นภาษาเฉพาะที่ใช้กับอุปกรณ์คอมพิวเตอร์ ซอฟต์แวร์ถูกนำมาใช้งานอยู่ในทุกแขนงสาขา ไม่ว่าจะเป็นทางด้านการศึกษา ด้านธุรกิจ ด้านคมนาคม และด้านวิทยาศาสตร์ จึงเกิดเป็นนิติสัมพันธ์ระหว่างเจ้าของลิขสิทธิ์ ผู้อนุญาตและผู้ใช้งานซอฟต์แวร์ในฐานะผู้รับอนุญาตในสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิในซอฟต์แวร์ ในประเทศไทยไม่ได้มีกฎหมายที่บัญญัติไว้อย่างชัดเจนและเฉพาะเจาะจงอันเกี่ยวกับสิทธิ หน้าที่และความรับผิดระหว่างบุคคลที่เกี่ยวข้อง ทั้งเจ้าของลิขสิทธิ์ ผู้อนุญาต หรือผู้รับอนุญาตในสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิในซอฟต์แวร์ โดยเฉพาะในเรื่องของความรับผิดอันเกิดจากความชำรุดบกพร่องของซอฟต์แวร์ที่ผู้ใช้งานซอฟต์แวร์ไม่สามารถใช้งานซอฟต์แวร์ได้ตามความมุ่งหมายแห่งสัญญา กฎหมายของประเทศไทยในเรื่องความรับผิดเพื่อความชำรุดบกพร่องของซอฟต์แวร์ยังไม่ได้มีการบัญญัติไว้อย่างเฉพาะถึงหลักเกณฑ์ความรับผิดของผู้ที่เกี่ยวข้องและไม่ปรากฏคำพิพากษาของศาลฎีกาที่วินิจฉัยถึงความรับผิดในความชำรุดบกพร่องของซอฟต์แวร์ระหว่างบุคคลที่เกี่ยวข้องในสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิในซอฟต์แวร์โดยตรง ผู้เขียนทำการศึกษาเปรียบเทียบสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิในซอฟต์แวร์กับสัญญาอื่นในลักษณะของเอกเทศสัญญาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เพื่อกำหนดหลักเกณฑ์ความรับผิดในความชำรุดบกพร่องของซอฟต์แวร์เพื่อคุ้มครองและเป็นธรรมแก่ผู้ใช้งานซอฟต์แวร์มากที่สุด โดยเฉพาะความรับผิดของผู้อนุญาตต่อผู้ใช้งานซอฟต์แวร์ และมุ่งศึกษาถึงความหมายและหลักเกณฑ์ความรับผิดของชำรุดบกพร่อง รวมถึงศึกษาเปรียบเทียบความรับผิดเพื่อความชำรุดบกพร่อง โดยเฉพาะผู้อนุญาตต่อผู้ใช้งานซอฟต์แวร์ตามกฎหมายต่างประเทศเพื่อนำมาปรับใช้แก่กฎหมายไทย ผลการศึกษาพบว่าในสหราชอาณาจักรและสหรัฐอเมริกามีการบัญญัติกฎหมายที่สามารถใช้กับสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิในซอฟต์แวร์ได้โดยตรง ได้แก่ Consumer Rights Act 2015 และ Uniform Computer Information Transactions Act ตามลำดับ กฎหมายทั้งสองฉบับได้มีการกำหนดความรับผิดของคู่สัญญาไว้เป็นการเฉพาะ จะมีทั้งส่วนที่กำหนดหน้าที่และความรับผิดอันเกี่ยวกับความชำรุดบกพร่องของซอฟต์แวร์ในลักษณะใกล้เคียงกับสัญญาซื้อขาย ส่วนที่กำหนดหน้าที่และความรับผิดตามลักษณะเฉพาะของสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิในซอฟต์แวร์ เช่น มาตรฐานความเหมาะสมแก่การใช้ประโยชน์โดยทั่วไปของซอฟต์แวร์ที่ต้องอยู่ในมาตรฐานธรรมดาที่ใช้กับซอฟต์แวร์ประเภทนั้น มาตรฐานทางวิชาชีพซึ่งประเมินจากมาตรฐานในการทดสอบซอฟต์แวร์เป็นไปอย่างเหมาะสมหรือใช้ความสามารถอย่างสมเหตุสมผล เพื่อให้ซอฟต์แวร์เหมาะสมแก่การใช้ประโยชน์ของผู้ใช้งานซอฟต์แวร์ การปรับปรุงแก้ไขซอฟต์แวร์ภายหลังการส่งมอบ รวมถึงมาตรการเยียวยาที่มีความชัดเจนต่อผู้ใช้งานซอฟต์แวร์อันเกิดจากความชำรุดบกพร่องของซอฟต์แวร์ เพื่อเป็นการแก้ปัญหา ผู้เขียนจึงได้เสนอการใช้การตีความความหมายของความชำรุดบกพร่องว่าไม่จำต้องมีความเสียหายทางกายภาพ แต่ทรัพย์สินนั้นขาดคุณสมบัติอันพึงมีตามสัญญา ส่วนประเด็นลักษณะของสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิ์ในซอฟต์แวร์ ผู้เขียนเห็นว่ามีลักษณะเป็นสัญญาเช่า การกำหนดความรับผิดเพื่อความชำรุดบกพร่องของซอฟต์แวร์จึงเป็นไปตามความรับผิดเพื่อความชำรุดบกพร่องตามสัญญาเช่า ทั้งนี้ เพื่อให้กฎหมายในเรื่องวัตถุแห่งสัญญาเช่าเกิดความชัดเจนมากขึ้น ผู้เขียนเห็นว่าควรแก้ไขบทบัญญัติกฎหมาย โดยเพิ่มเติมมาตรา 537 วรรคสองว่าวัตถุมีรูปร่างและวัตถุไม่มีรูปร่าง ย่อมสามารถเช่าได้ นอกจากนั้นผู้เขียนเสนอให้มีการแก้ไขบทบัญญัติกฎหมาย เพื่อเพิ่มการเยียวยาหรือการชดเชยความเสียหายอันเกิดจากความชำรุดบกพร่องให้มีความชัดเจนเพียงพอในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ โดยเพิ่มมาตรา 472/1 มาตรา 472/2 มาตรา 472/3 สำหรับความรับผิดและการเยียวยาในความชำรุดบกพร่องซึ่งบทบัญญัติดังกล่าวนำไปใช้ในความรับผิดเพื่อความชำรุดบกพร่องของซอฟต์แวร์ เพื่อเยียวยาคู่สัญญาฝ่ายที่เสียหาย

当前，计算机无法脱离软件独立运行；软件系由程序开发者以计算机设备专用的特定语言编排的数据集或指令集。软件已广泛应用于教育、商业、交通及科学等各个领域，由此衍生出软件许可合同中版权所有者、许可方与被许可方（用户）之间的法律关系。泰国现行法律尚未就软件许可合同各方（包括版权所有者、许可方及被许可方）的权利、义务及责任作出明确且具体的规定，尤其未针对软件缺陷导致用户无法实现合同目的之责任予以规范。泰国关于软件缺陷责任的法律既未明确相关方的责任标准，亦缺乏法院直接审理软件许可合同各方缺陷责任纠纷的判例。

作者通过比较软件许可合同与《民商法典》框架下的其他涉外合同类型，旨在确立软件缺陷责任标准，以最大限度保护用户权益，重点关注许可方对用户的责任。研究内容涵盖缺陷的含义与责任标准，并对比了其他国家法律中许可方对用户的软件缺陷责任，以期为泰国法律提供借鉴。研究发现，英国《2015年消费者权利法》（Consumer Rights Act 2015）与美国《统一计算机信息交易法》（Uniform Computer Information Transactions Act）均对软件许可合同有直接适用的条款，明确了合同方的责任——既包含类似买卖合同的软件缺陷义务与责任，也涉及软件许可合同特有的标准，如软件需符合同类产品通常具备的一般适用性标准、经合理测试或专业能力验证的专业标准，以满足用户需求；还包括软件交付后的修复义务，以及针对软件缺陷向用户提供明确救济措施等内容。

基于此，作者提出：对缺陷的解释无需局限于物理损害，财产缺乏合同约定的应有特性即可构成缺陷。关于软件许可合同的性质，作者认为其具有租赁合同的特征，故软件缺陷责任应适用租赁合同项下的缺陷责任规则。为增强租赁合同标的物相关法律的明确性，作者建议修订法律，在《民商法典》第537条中增加两款，明确有形与无形标的物均可租赁。此外，作者还建议修订法律，在《民商法典》中增设第472/1条、第472/2条及第472/3条，就缺陷责任及救济作出充分明确的规定，以适用于软件缺陷责任场景，从而在《民商法典》中完善缺陷责任的救济与赔偿机制。