Plangebied Sportpark Verhoven te Gilze, gemeente Gilze en Rijen

In opdracht van de gemeente Gilze en Rijen heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in mei 2011 een waarderend onderzoek in de vorm van proefsleuven uitgevoerd in verband met de herinrichting van Sportpark Verhoven in de gemeente Gilze en Rijen. Het primaire doel van dit onderzoek was het toetsen en aanvullen van de gespecificeerde archeologische verwachting voor het onderzochte gebied, waarbij het in eerste instantie ging om het (al dan niet) vaststellen van de aanwezigheid van archeologische grondsporen. Voorts diende het onderzoek zich te richten op de aard, omvang, datering, kwaliteit (gaafheid en conservering) en diepteligging van eventueel aanwezige archeologische grondsporen en resten.In 2008 is in het plangebied een bureau- en karterend inventariserend veldonderzoek uitgevoerd. Hieruit bleek dat grote delen van het plangebied in het verleden reeds ontgrond zijn ten behoeve van zandwinning. Tijdens deze ontgrondingen zijn verscheidene vindplaatsen aangetroffen, waaronder crematiegraven uit de IJzertijd, Merovingische graven en graven van Franse soldaten uit de Tachtigjarige Oorlog. Nederzettingsresten werden niet gevonden. Op basis van het karterend booronderzoek in 2008 bleek dat het uiterst westelijke deel en het zuidoostelijke deel van het plangebied in aanmerking kwamen voor vervolgonderzoek. Hier bestaat de bodem respectievelijk uit een hoge zwarte enkeerdgrond (westelijke deelgebied) en een holtpodzolgrond (zuidoostelijke deelgebied). Deze laatste is echter niet meer intact, maar diepere grondsporen kunnen wel nog bewaard gebleven zijn.In totaal zijn twaalf proefsleuven aangelegd, waarvan vijf in het westelijke deelgebied en zeven in het zuidoostelijke deelgebied. In het westelijke deelgebied is onder het esdek een erf aangetroffen uit de periode Late Middeleeuwen B tot en met de Nieuwe tijd A (13e-17e eeuw na Chr.). Het erf bestond uit ten minste twee waterputten, een mogelijke potstal, uitbraaksleuven, kuilen en paalkuilen die tot een gebouw, bijgebouw of schuur behoren. Daarnaast zijn nog enkele greppels en kuilen gevonden, die mogelijk samenhangen met de ontginning van het gebied of zandwinning.In het zuidoostelijk deelgebied is de bodem erg verstoord door ploegen en door de aanleg van een hoge druk brandstofleiding. Er zijn nauwelijks archeologische sporen aangetroffen. Naast een weg met karrensporen (zonder vondstmateriaal) zijn enkele greppels gevonden die vanwege het ontbreken van vondstmateriaal niet gedateerd konden worden. Het betreft waarschijnlijk afwateringsgreppels of perceelsafscheidingen. De overige sporen in dit deelgebied waren recent.Op basis van de resultaten van onderhavig proefsleuvenonderzoek wordt geadviseerd om een zone in het westelijke deelgebied op te graven indien behoud in situ niet mogelijk is. In de archeo-regio Brabants dekzandlandschap zijn nauwelijks erven bekend uit deze periode in het buitengebied. Eventueel vervolgonderzoek kan de nu nog openstaande vragen in verband met de erfopbouw en de relatie van het erf met het omringende landschap mogelijk beantwoorden. Voor het zuidoostelijke deelgebied wordt vervolgonderzoek niet noodzakelijk geacht.

受吉尔泽-里扬（Gilze en Rijen）市政厅委托，RAAP考古咨询事务所（RAAP Archeologisch Adviesbureau）于2011年5月针对该市的韦霍芬体育公园（Sportpark Verhoven）改造项目，以考古探沟（proefsleuven）的形式开展了价值评估类考古调查。本次调查的核心目标为验证并补充研究区域的既定考古预期，首要任务是确认研究区域内是否存在考古学意义上的地下遗存痕迹。此外，本次调查还需针对可能存在的考古地下遗存及其遗迹的性质、规模、年代、保存状况（完整性与腐蚀程度）以及埋藏深度开展研究。

2008年，该规划区域内已开展过室内文献调研与测绘类考古勘探工作。调查结果显示，规划区域内的大片区域曾因采砂活动遭到过开挖破坏。此次开挖过程中曾发现多处考古遗存，包括铁器时代（IJzertijd）的火葬墓、墨洛温时期墓葬以及八十年战争（Tachtigjarige Oorlog）时期法国士兵的墓葬。未发现定居点遗存。

基于2008年的测绘钻探结果，规划区域的最西部与东南部片区具备开展后续考古调查的价值。两处区域的土壤类型分别为：西部片区为厚层黑色黏壤土（enkeerdgrond），东南部片区为灰化潜育土（holtpodzolgrond）。但东南部片区的该类土壤已基本遭到破坏，不过更深层的地下遗存仍有保留的可能。

本次调查共布设12条探沟，其中西部片区5条，东南部片区7条。在西部片区的耕土层（esdek）下方，发现了一处中世纪晚期B阶段至近代早期A阶段（即公元13至17世纪）的聚落遗址。该聚落遗址至少包含2口水井、一处疑似陶窑的遗迹、开挖沟槽、坑穴以及属于主体建筑、附属建筑或棚屋的柱洞。此外还发现了若干沟壕与坑穴，其成因可能与区域开垦或采砂活动相关。

东南部片区的土壤因耕作活动与高压燃油管道铺设遭到严重破坏。该区域内几乎未发现考古遗存痕迹。仅发现一条带有车辙痕迹的道路（未出土遗物）以及若干沟壕，因未发现相关遗物，无法对其进行断代。这些沟壕大概率为排水渠或地块界沟。该区域内其余遗存均为近现代遗迹。

基于本次探沟调查的结果，建议若无法对西部片区的遗址进行原位保护，则应对该区域内的相关遗存区域开展正式发掘。在布拉班特砂质荒原考古区（Brabants dekzandlandschap）的郊野区域中，该时期的聚落遗址极为罕见。后续开展的考古调查或可解答当前关于该聚落结构及其与周边景观关联性的尚存疑问。针对东南部片区，暂无必要开展后续考古调查。