Plangebied Heukelom, gemeente Bergen RAAPrap_7221_HWBP4C_20241114

<p>Zones 1 en 11/12 liggen vanuit landschappelijk oogpunt op de top of flank van een aaneengesloten rivierduin. Zone 2 ligt erg laag op de flank van een terrasrug, hier is bijna sprake van een geulachtige situatie. Het onderzoek in de drie zones heeft niet bijzonder veel archeologische resten opgeleverd, maar het aantal archeologische complexen is opmerkelijk groot. In zone 1, 2 en 11/12 gaat het om respectievelijk maar liefst tien, acht en vier archeologische perioden. De complexen dateren uit het mesolithicum, midden neolithicum B, vroege/midden bronstijd, late bronstijd/ijzertijd, midden/late ijzertijd, Romeinse tijd, Merovingische, Karolingische en Ottoonse periode, late middeleeuwen A/B en nieuwe tijd. Veelal betreft het vermoedelijk resten van bewoning, hoewel het met betrekking tot de jongste perioden eerder om landbouwgerelateerde activiteiten lijkt te gaan.</p><p>In zones 1 en 2 zijn meerdere kampementen uit het mesolithicum aangesneden. In zone 11/12 gaat het om resten uit het meso- en/of neolithicum. Resten uit het midden neolithicum B zijn alleen in zone 1 aangetroffen. Helaas is het niet mogelijk om de complexen uit de steentijd goed te dateren, begrenzen en interpreteren, mede vanwege het ontbreken van grondsporen, de beperkte hoeveelheid vondsten en het gebrek aan diagnostisch materiaal. De complexen vertonen wellicht onderlinge samenhang, alsook met die in zone 13/14 en de omgeving.</p><p>Resten uit de vroege of het begin van de midden bronstijd zijn alleen aangetroffen in zone 1. De vondsten en grondsporen wijzen op bewoning. Resten uit jongere fasen van de prehistorie dateren in de late bronstijd/ijzertijd en de midden/late ijzertijd en zijn opgetekend in zones 1, en 2 en 11/12. In zones 1 en 11/12 zijn niet alleen vondsten maar ook grondsporen aangetroffen. Met name de vroege bronstijd is een archeologisch zeer slecht bekende periode in dit deel van het Maasdal. Vindplaatsen uit de midden bronstijd zijn inmiddels op meerdere plekken in de regio bekend, onder meer ook in zone 13/14. Met name in het gebied tussen Well en Aijen is een goed beeld verkregen van de bewoning in de ijzertijd, maar de vindplaatsen in het plangebied behoren tot de eerste in de microregio.</p><p>De Romeinse tijd is alleen vertegenwoordigd middels vondsten in zones 1 en 2. Sporen van Romeinse bewoning rond Heukelom zijn schaars, maar een bekende en belangrijke vindplaats is de villa van Afferden nabij het plangebied. Er is nog veel onduidelijk over de bedrijfsvoering op deze villa en of er wellicht een relatie was met deze zones.</p><p>De aanwezigheid van resten uit zowel de Merovingische, Karolingische en Ottoonse perioden in zones 1 en 2, mogelijk ook 11/12, is bijzonder. Net als voor meerdere eerdergenoemde perioden, was tijdens het vooronderzoek ook reeds vroegmiddeleeuws materiaal herkend. Vlak bij de drie zones is een Merovingisch grafveld gelegen, op de flank van het rivierduin waarop Heukelom ligt. De combinatie van vondsten, het grafveld, toponymische gegevens over Heukelom en cultuurhistorische gegevens wijzen op een hoge ouderdom van het gehucht, dat mogelijk wel eens terug zou kunnen gaan tot de Merovingische periode. De vondsten uit de Karolingische en Ottoonse periodes, evenals de late middeleeuwen en de nieuwe tijd (zones 1, 2, 11/12) suggereren dat de bewoning op het rivierduin vanaf de Merovingische periode (vrijwel) onafgebroken doorloopt en dat deze hooguit kortstondig is onderbroken door specifieke omstandigheden.</p><p>In aanvulling op deze nieuwe inzichten wordt opgemerkt dat voor alle perioden geldt dat vooral in de lagere delen de kans op het aantreffen van bepaalde soorten grondsporen (relatie met watervoorziening) hoog is en de conservering van organische resten en paleo-ecologische resten goed is. Dergelijke gegevens kunnen een welkome aanvulling op het reguliere nederzettingsonderzoek vormen.</p>

从地貌视角来看，1号与11/12号区域均位于连片河岸沙丘的顶部或坡麓地带。2号区域则处于阶地脊的极低坡位，近乎呈沟谷状地貌。对该三区的考古调查虽未发掘出大量遗存，但考古复合体（archaeological complexes）的数量却相当可观。其中1号、2号及11/12号区域分别包含多达10个、8个和4个考古学时期，其年代涵盖中石器时代（Mesolithic）、中新石器时代B期（Middle Neolithic B）、早/中青铜时代（Early/Middle Bronze Age）、晚青铜时代/铁器时代（Late Bronze Age/Iron Age）、中/晚铁器时代（Middle/Late Iron Age）、罗马时期（Roman Period）、墨洛温王朝时期（Merovingian Period）、加洛林王朝时期（Carolingian Period）、奥托王朝时期（Ottonian Period）、中世纪晚期A/B期（Late Middle Ages A/B）以及近代（Modern Times）。上述遗存大多推测为居住遗迹，但就较晚时期而言，其更可能属于与农业生产相关的活动遗存。
1号与2号区域内揭露有多处中石器时代的营地遗迹（camp sites）。11/12号区域则出土了中石器时代乃至/或新石器时代（Neolithic）的遗存，其中中新石器时代B期的遗存仅在1号区域被发现。遗憾的是，由于缺乏土壤痕迹（soil traces）、出土遗物（artefacts）数量有限且缺少诊断性遗物（diagnostic material），我们无法对石器时代的考古复合体进行精准断代、范围界定与释读。这些复合体之间或许存在内在关联，同时也可能与13/14号区域及周边区域的遗存存在联系。
早青铜时代或中青铜时代初期的遗存仅在1号区域被发现，出土遗物与土壤痕迹均表明此处曾有人类居住。史前时代较晚阶段的遗存年代为晚青铜时代/铁器时代以及中/晚铁器时代，已在1号、2号及11/12号区域被记录。其中1号与11/12号区域不仅出土了遗物，还发现了土壤痕迹。在马斯河谷（Maas Valley）的这片区域中，早青铜时代是考古学认知极为匮乏的时期。目前该区域内已有多处中青铜时代的遗址被发现，其中也包括13/14号区域。特别是在韦尔（Well）与艾延（Aijen）之间的区域，人们已对铁器时代的定居情况形成了较为清晰的认知，但本规划区域内的遗址属于该微区域内首批被发现的同类遗存。
罗马时期的遗存仅在1号与2号区域以出土遗物的形式被发现。赫克洛姆（Heukelom）周边的罗马时期居住痕迹十分稀少，但在规划区域附近的阿费尔登（Afferden）有一处知名且重要的遗址——阿费尔登庄园别墅。目前我们对该庄园的运营模式以及其与上述三区是否存在关联仍有诸多不明之处。
1号、2号区域（或许还包括11/12号区域）中出土墨洛温王朝、加洛林王朝与奥托王朝时期遗存这一现象颇为特殊。与此前提及的多个时期一样，在前期勘查阶段便已识别出中世纪早期的遗物。在该三区紧邻的位置，即赫克洛姆所在的河岸沙丘坡麓地带，分布着一处墨洛温王朝时期的墓地。出土遗物、墓地遗存、赫克洛姆的地名学资料以及文化史资料的结合表明，该村落的历史极为悠久，其起源或许可追溯至墨洛温王朝时期。1号、2号、11/12号区域出土的加洛林王朝、奥托王朝时期遗存，以及中世纪晚期与近代的遗存表明，这座河岸沙丘上的定居活动从墨洛温王朝时期开始便几乎未曾中断，仅在极少数情况下因特定事件短暂停歇。
除上述新认识外，还需指出：对于所有时期的遗存而言，区域较低洼的部位往往更易发现与供水相关的特定类型土壤痕迹，且有机遗存与古生态遗存（palaeoecological remains）的保存状况更佳。此类资料可对常规聚落考古调查形成有益补充。