การนำอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่สามารถตรวจสอบหรือจำกัดการเดินทางของบุคคลมาใช้ในการปล่อยชั่วคราวของศาลยุติธรรม

การศึกษาวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการปล่อยชั่วคราวตามพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ฉบับที่ 30) พ.ศ. 2558 ที่ให้นำอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (EM) มาใช้ปล่อยชั่วคราวในศาลยุติธรรม โดยมีสมมติฐานว่า เมื่อนำอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (EM) มาใช้ในการปล่อยชั่วคราวแล้วจะช่วยลดปัญหาความเหลื่อมล้ำในสังคม ปัญหาการเข้าถึงกระบวนยุติธรรม ปัญหาผู้ต้องหาหรือจำเลยหลบหนีระหว่างปล่อยชั่วคราว ปัญหาปริมาณผู้ต้องขังล้นคุก และปัญหาการปฏิบัติที่ไม่สอดคล้องกับหลักการที่ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่า “ผู้ต้องหาหรือจำเลยไม่มีความผิดและก่อนมีคำพิพากษาอันถึงที่สุดแสดงว่าบุคคลใดได้กระทำความผิดจะปฏิบัติต่อบุคคลนั้นเสมือนเป็นผู้กระทำความผิดมิได้”ผลการศึกษาพบว่า การปล่อยชั่วคราวของประเทศไทยตามกฎหมาย ระเบียบและข้อบังคับที่เกี่ยวข้องให้อำนาจศาลใช้ดุลพินิจในการเรียกหลักประกัน และแม้ปัจจุบันจะมีการนำอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (EM) มาใช้และมีกฎหมายหรือระเบียบที่ช่วยสนับสนุนการใช้ดุลพินิจในการพิจารณาปล่อยชั่วคราว แต่ศาลมักจะปล่อยชั่วคราวโดยอิงบัญชีเกณฑ์มาตรฐานกลางในการปล่อยชั่วคราวหรือยี่ต๊อกเป็นส่วนใหญ่ ปัจจุบันสำนักงานศาลยุติธรรมได้นำอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (EM) มาใช้ในการปล่อยชั่วคราวประมาณ 6 ปีแล้ว จากการประเมินผลการดำเนินงานความคุ้มค่าในเชิงภารกิจรัฐ และเพื่อเป็นการปฏิบัติภารกิจของส่วนราชการที่มีประสิทธิภาพได้ประเมินความคุ้มค่า 3 มิติ ได้แก่ มิติประสิทธิผล มิติประสิทธิภาพ และมิติผลกระทบ โดยสำนักงานศาลยุติธรรมสามารถดำเนินงานได้ตามตัวชี้วัดและตามวัตถุประสงค์หรือเจตนารมณ์การนำอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (EM) มาใช้ในการปล่อยชั่วคราวดังนั้น เพื่อการนำอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (EM) มาใช้อย่างมีประสิทธิภาพ ประสิทธิผล สอดคล้องกับการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพผู้ถูกปล่อยชั่วคราว ผู้วิจัยมีข้อเสนอแนะ ดังนี้1. ด้านอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (EM) ควรมีการประเมินประสิทธิภาพอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (EM) และควรมีการพิจารณาเทคโนโลยีติดตามตัวอื่นมาประกอบการพิจารณาปล่อยชั่วคราว2. ด้านการปฏิบัติงาน ควรมีการบูรณาการในการบริหารจัดการโปรแกรมข้อมูลการเชื่อมต่อข้อมูลคดีภายในหน่วยงานและหน่วยงานอื่นให้สามารถเข้าถึงข้อมูลได้สะดวกต่อการปฏิบัติงาน และควรมีการป้องกันการรั่วไหลข้อมูลส่วนบุคคลและข้อมูลคดี 3. ด้านกฎหมาย ควรปรับปรุงกฎหมาย กำหนดความชัดเจนในประเภทของคดีหรือจำนวนทุนทรัพย์ที่กระทำความผิดที่นำอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (EM) มาใช้ โดยควรนำอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (EM) มาใช้กับคดีที่มีอัตราโทษสูงเกินสิบปีขึ้นไป หรือคดีที่มีการประเมินความเสี่ยงแล้วมีความเสี่ยงสูงที่จะหลบหนีหรือก่อภัยอันตราย หรือมีกรณีจำเป็นต้องคุ้มครองผู้เสียหายหรือพยาน และแก้ไขกฎหมายหรือระเบียบที่เกี่ยวข้องให้การพิจารณาคดีของผู้ที่ติดอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (EM) ต้องพิจารณาพิพากษาคดีโดยเร็วถือเสมือนว่า ผู้ติดอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (EM) เป็นผู้ต้องขัง4. ด้านสังคม ควรประชาสัมพันธ์ว่าผู้ติดอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (EM) มิใช่อาชญากรและยังไม่ใช้ผู้กระทำความผิด เพื่อให้เกิดมุมมองและทัศนคติที่ดีต่อผู้ติดอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (EM)5. ด้านหน่วยงานที่รับผิดชอบ ควรมีหน่วยงานที่ก่อตั้งขึ้น เพื่อดำเนินการควบคุมติดตามผู้ที่ใช้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (EM) โดยตรงเพื่อประโยชน์สูงสุดแก่รัฐและประชาชน6. ด้านการติดตามประเมินผล ควรมีการติดตาม ประเมินผลสม่ำเสมอ เพื่อการพัฒนาประสิทธิภาพของการติดตามตัวผู้ต้องหาหรือจำเลย ให้ประชาชนเกิดความมั่นใจในอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (EM) ต่อไป

本研究旨在探讨佛历2558年（2015年）《刑事诉讼法修正案（第30号）》框架下的审前释放制度实施情况——该法案允许司法机构将电子设备（EM）用于审前释放。研究假设，电子设备（EM）的应用可缓解社会不平等、司法程序可及性不足、被告或嫌疑人审前逃逸、监狱过度拥挤，以及违反“被告或嫌疑人无罪推定（除非最终判决证实其有罪）”原则等问题。

研究结果表明：泰国现行相关法律法规赋予法院在审前释放保释条件设定上的裁量权；尽管目前已启用电子设备（EM）且有配套法规支持审前释放的裁量决策，但法院仍普遍以标准保释金或担保作为主要审前释放依据。泰国司法机构使用电子设备（EM）开展审前释放已近6年，为评估其在政府职能中的价值及实现高效公共行政，研究从效率、效能与影响三个维度进行价值评估，发现司法机构的实施符合电子设备（EM）审前释放的指标要求及预期目标。

为实现电子设备（EM）的高效、有效应用，并保障审前释放人员的自由权利，研究者提出以下建议：
1. 电子设备（EM）层面：应定期评估设备性能，并考虑整合其他追踪技术辅助审前释放决策；
2. 操作层面：需整合内部及跨机构案件数据管理系统，提升工作数据访问便利性，同时加强个人数据与案件数据的泄露防护；
3. 法律层面：应修订法规，明确电子设备（EM）适用的案件类型或涉案金额——建议用于刑期超十年、风险评估显示逃逸/危害风险高，或需保护受害者/证人的案件；并修订相关法律法规，要求对佩戴电子设备（EM）的人员优先审理，视同其处于羁押状态；
4. 社会层面：应开展宣传，强调佩戴电子设备（EM）者并非罪犯且尚未定罪，以引导公众形成积极认知与态度；
5. 责任机构层面：需设立专门机构，直接监督追踪使用电子设备（EM）的人员，最大化国家与民众利益；
6. 监测评估层面：应持续监测与评估，提升对被告或嫌疑人的追踪效能，增强公众对电子设备（EM）的信任。