KK2-0035 - Bum ga na ana (Sickness in the mountain)

Transcription (Htu Bu) Ya ndai machyi makaw ngu ai gaw moi kawn tsun ma ai. Moi kawn tsun ai. Re, ndai machyi makaw byin wa ai hta e, grai hkrit ra ai gaw Li ngu tsun ai rai malu ai yaw. Li, 'kat' le 'kat' Myen hku tsun ga nga yang 'kat saik' ai. Masha wunawng wuwa kalang ta si wa ai baw. Dai hpe Li ngu ai. Grai hkrit ra ai moi ndai mare langai kanoi htum hkra hkra si ai nga lai wa sai da. Tsi tsi n chye ai gaw. Dai byin jang shanhte gaw nat re ngu sha chye ai yaw. Li ngu ai ngai na ai gaw Mak Li ngu ai dai Myen ni 'Chyauk' ngu ai le, e dai byin ai. Dai hkan e, Bungte Li ngu ai kalang ta kadang si wa ai baw nga ai. Bungte Li ngu ai ndai gaw ya sawn yu yang ndai Myen ni tsun ai gaw Palik ana she nrai na i. Dai kaw na ndai Kan li ngu ai nga ai. Kan machyi na, kan mase na si ai le. Ndai ni kalang ta masha 10, 20 mare kanoi htum hkra si ai ni, moi chyahkring hkring byin ai da, moi prat hta le. Dai shaloi gaw shanhte gaw tsi tsi na gaw n myit ai. Nat e re ngu hku na nat jaw. Raitim shanhte langai mi chyoi ai gaw hprawng ai. Aw ra hkan si wa jang shara mi kaw tem rai nga ai. Dai ni lawt ai i. Dan re ni nga lai wa sai. Nga jang gaw dai Li byin wa ai shaloi gaw tsi gaw hkum kajai sa. Galoi wa tsi tsi rawng n ra sai, hprawng na dai gam maka hpe hkap ai. "Ngai n si u ga law." dai lam she nga ai. Mang hta kau masha pa n nga hkra byin ai da, moi labau maumwi kaw nga ai. Ndai baw re ngun chyam yu na tsi htu na ngu wa n nga ai mu sinna mungdan de pa garai n nga ai. Dai rai sa. Rai na she hpang daw de gaw ndai li loi jahkru ai sinda machyi ai hpe gaw "Waw" ngu ai rai malu. Waw waw ai ngu ai rai malu. Waw waw ai. "Ndai ana mi gaw hpa n re law, katsi na re, nau kahtet na re." nga mai. Nkau mi dai kawn shachyaw na si wa ai mung nga ai le raitim dai gaw grai taw ai nau wa n si ai. Dai kaw na she shanhte gaw ndai ya English ni () ngu ai Machyit ndai gaw hkrit htum rai malu ai. 'Ana Gyi yo ga' le. Dai hpe gaw tsi la na ngu gaw hkum kajai sa. Kap ai kaw na gaw shi gam maka rai sai ngu le, grai sawng wa jang mare makau kaw dap gap na dai kaw bang da ai. Shat jaw sha ai. Marang n htu hkra, shat jaw sha, nba ni tawn da ya. Le npu de hpun dang re. Shi si sai nga ai hte rau hpun dang hte rau di nat kau ai. Dai gaw shanhte hkrit htum rai sai. Dai kaw na she ndai ya anhte TV ngu ai jahkru nna sin wawp sai prat nna si wa ai Lasawk ngu shanhte grai hkrit ai. Lasawk, latung nan shang rawng ai re ngu hku le. Ndai gaw nkau mi hpyi su ai da. Lasawk lu ai masha nga ai da. Dai masha wa e kawa sha ai re, ngu hku bai kam ai shanhte gaw. Lasawk ngu jahkru yang sai lawm sai. Ba sai. Moi kawn nga ai gaw. TV ana. TV ngu n chye ai. Rai yang, shanhte a traditional tsi gaw nga malu ai e. dai mai ai, aw ra mai ai ngu, dai shanhte chyoi tawn ai sha nna mai wa ai mung gaw nga ai, raitim, hkrak theory hkrak kam ai lam n nga ai. Dai TV yaw, jahkru ai dai. Rai yang she ndai cancer ngu mung daini anhte cancer ngu mung moi kawn nga ai. Raitim dai hpe shanhte Mawng ngu ai. Mawng re 3 nga malu ai. Mawng Dan ngu ai ni, Mawng Hkrawn ngu ai ni, Mawng Up ngu ai ni 3 nga ai. Rai yang ndai Mawng Dan ngu ai gaw ya anhte cancer byin ai shaloi nang hkan nma kap wa ai nang kan nma kap ai dai hpe nma mu ai hpe gaw Mawng Dan ngu. Mawng Hkrawn ngu ai gaw ndai lasa TV rai na hku rai nga. Nang hkan bum wa ai le i. Ndai hpe gaw Mawng Hkrawn ngu ai. Hkrawn ngu ai gaw, ning wam hkawm wa ai, dai hpe ngu ai, Mawng Hkrawn. Mawng Up ngu ai gaw le.. nra hta byin ai, ndai nra cancer, shat kan cancer, kata de na mada gaw n mu re ai hpe gaw Mawng Up, ngu na she shanhte gaw Mawng tsi ngu ai nga malu. Aw ra langai wa, "Ndai re Mawng tsi." nga dai sha na mai wa ai mung nga ai. Raitim malawng maga gaw si ai sha re. Dan rai na dai cancer dai, ya prat cancer ngu ai dai moi kawn nga ai. Raitim shanhte Mawng ngu ai. Num ni chyu machyi na dai kaw, oh hpye hkrai hpye hpang jahtum oh sinda kaw nra mada dawng hkra dai kaw byet shang hkra rai si ai ni ma nga ai. Dan rai wa ai kaw na gaw shanhte gaw nat jaw hkrai shaja sai, nat jaw hkrai shaja. "Nat hpe nga ju jaw yang gaw mai na re. Wa sha ju yang gaw n mai na re." Dumsu jaw, nat jaw bai shaja. Dan rai si wa ai mung grai nga ai. Dai gaw ndai moi na machyi makaw ai lam. Re, ya ndai prat maga de gaw ngai yu yang hka li e si ai malawng ai Jinghpaw ni le. Bum ga masha ni. Shanhte gaw dai hka li e si ai re, hka li kanu re ngu kachyi mung n chye ai. "Lanam ta e marang htu re majaw," Lahkaw ngu tsun ai rai malu, "lahkaw hkaw ai re." nga. Gari, bai mat, bai gari, bai mat. Re, ya ngai hkaja ai hku nga yang anhte mare kaw ndai mahkawn ni shabrang ni si ai, hka li re. Hpa majaw nga yang, Ndai ni si ai hpe, ngai, anhte ga e kade si ai i, ngai gaw moi kaw na tim lam shagu loi hkaja ai. Maram ai majoi n nga ai. Wa mung tsun ai majaw. Ya anhte ban ni hta na maram ai hta ngai gaw numbat (1) rai na masa nga ai. Ngai yu ai. Ndai mahkawn grai tsawm, shabrang grai tsawm ai ni wa 15 hte 30 lapran na ni gaw June shata hte October laman e sha si ai yaw. Ya anhte ga e ga shadawn tsun ga ngu gaw, num de Magawng Hkawn Nan ngu ai anhte kana ba grai tsawm ai wa asak 18 re wa si mat wa ai. dai September ram hta. Nbu Galum kaw na mahkawn grai tsawm ai dai September dai ram hta si mat wa ai num ni. La ni rai jang, Magawng La Htoi La ngu ai asak 19, 20 ram re grai tsawm ai dai wa si mat wa ai. Ma-wun Li ngu ai ngai hte maren re, asak 8 ram re shaloi si mat wa ai. N'rawng Kawng ni Manau Li ngu ai 2 yan si mat wa ai. Rai yang she Lagat Naw ngu ai shabrang ni si ai. Nlam Gam nga ni si ai. Nawhpwi Yaw nga ni si ai. N'gum Tu nga ni si ai. Ndai shabrang ni mahkawn ni si ai hpe ya ngai yu yu yang June shata hte October lapran e sha si ai yaw. Dai gaw hka li sha re. Shanhte si ai gaw, ning.. gari, "Aka law! Aka law grai machyi ai law!" Nat jaw shaja, nat jaw shaja. Hpang gaw nkau mi gaw brawp wa ai le. Nang de shang wa na brawp. Dai hpe bai hka li ngu mung n chye. "Lahkaw hkaw ai re! Lahkaw hkaw ai re!" Nkau mi gaw mai ai mu i, ngai ma byin sai. Shi gaw ndai lanam ta re. Nnan e gaw kashung ai yaw. Kashung rai na wan kra yang gaw grai, wan kra yang gaw feeling ma amyu. Hka li bu yang na feeling amyu mi. Madat pyaw ai zawn mung nga ai e, wan kakang dat yang. Gari hkrai gari, loi hkring rai jang gaw mai wa maga de gaw yawng satsu hkrai satsu wa sai. Salat she kahproi satsu. Rai yang she nnan e gaw 3 ya nga yang kalang, kalang regular ngu ai hkrak hkrak 3 ya shana de maga hkying 3 hta byin ai nga. Hpang 3 ya nga shi dai ten hta byin. Hpang de gaw 2 ya hta byin, hpang de gaw shani shagu byin. Hpang e gaw matut mat wa, dai kaw na gaw si sai. Tsi tsi na ma n nga ai. Hka li tsi ngu tam yu ga nga ma n nga ai. Kalang lang gaw sha dat ai lama ma sha ai tsi byin sam ai mat wa ai nga ai e. Ngai hta e kalang byin yu ai wa ngai asak 8 ning, n re 7 ning re yang rai na re. Dai baw byin yang she, September, October ram hta re law. Dai kaw palawng si ngu ai ndai numsi kaji ji re, achyang rai jang gaw grai dwi ai, ahkyeng rai yang gaw hkri ai, atsit naw rai yang gaw ahkup nga. Dai hpe loi hkyeng hkyeng, maw maw re gaw, dai wa majap grai jap di htu jaw ai le. Dai hku htu na she lahpaw hta ru na nga hkra hta ndai hku sha ai wa grai mu na na sha. Salat gaw se.. salat hkrat mat wa ai kaw na, majap ma grai jap ai. Dai kaw na mai wa ai re lu. Mai wa ai. Me rai mat wa ai. Ngai ma kanoi noi si sai. Kara ni yawng run ai du hkra 56 ning hta. Jawng pyi shata hku hpang hkrat mat wa ai. Dai re, anhte kaw na hka li hte grai si ai. Raitim hka li re n chye ai. Hpang e ndai asuya ni, shawnglawt lu ai hpang e UN kawn jaw ai ji grawng tsi wuhpung hpaw da sai bum ga e. Dai ji grawng tsi dai gat ai kaw na gaw n nga mat wa ai dai. Hka li dai le, ya bai nga sai. Tsi bai n tsi na, hka li. Ya nang kaw tsi rung du yang, "Ahh hka li, bawnu de shang sai. Hpa n lu galaw sai." ngu hka li ndai grai yak ai da. Hka li rai malu. Hka li nga n chyoi ai. Rai yang she ndai Mak ngu ai wa gaw byin sai nga jang gaw man ni hten mat wa ai i. Kamu di (). Myen ni gaw 'Chyauk pauk' ngu ai rai nga. Shanhte kaw grai byin ai. Ndai gaw English ni du ai hpang Mak tsi htu ai hpang yawng mat sai ya gaw. N nga sai, dai moi na bum ga na ana. Rai yang na she nkau mi gaw ndai pu bum, kan jabung mat wa ai nga. Ndai gaw, shanhte gaw "Sawn nat re." Ndai kan de seng na gaw Sawn nat e wu kau ai re ngu hku nat jaw chyu shaja ai rai malu. E dai gaw masha 200, aw n re, 100 ram dang e langai byin ai dai gaw. Hka li gaw, hka li n bu yu ai masha nau n nga ai. Raitim nkau mi gaw n si ai. Raitim 5% ram gaw si mat wa ai. Hka li re. Rai na mi na "Li" ngu ai ndai "Kat" byin ai shaloi gaw hkrit ra sai. Hprawng nu, nang shimlum ai de nga nu. Hkrak nga yang gaw chyam bra ana rai nga ai. Ya anhte dum ai ten English ni du ai kaw na gaw n nga sai. Moi gaw nga nan nga ai grai hkrit ra ai. Re, machyi makaw ngu ai gaw dai rai sai. Hpa machyi machyi nat hpe chyu di ai rai malu. Nat hpe, hpa machyi wa tim dai ningwawt ngu wawt yu na nat jaw. Nga chyu jaw, dumsu chyu jaw. Wa chyu jaw, U chyu jaw. Hpa jahtum hpa n nga sai nga jang U di jaw, nga chyahkraw jaw di na nat jaw ai rai malu. . Language as given: Jinghpaw

转录（Htu Bu）这个被称为Machyit Makaw的疾病，是我从长辈那里听来的。听长辈说，这种病发作时，最严重的情况据说叫Li。
Li，用缅语说“kat”和“kat”的话，就是“kat saik”（癌症）。患者会逐渐变得非常消瘦。这种情况被称为Li。据说最严重的患者会在两三个月内迅速恶化。他们不认为这是普通疾病，而是觉得是被鬼魂附身了。
我听说的Li还有Mak Li，缅语叫“Chyauk”，也会发作。另外，Bungte Li据说会让人逐渐变得虚弱。这种Bungte Li，我们称之为“Palik病”吗？不，应该叫Kan Li。是一种常见的、多发的疾病。这些患者多为10到20岁左右的年轻人，病情会慢慢发展，出现在身体各个部位。那时他们不认为是疾病，而是鬼魂附身。有时他们中的一些人会抽搐，严重时会导致死亡。这些情况都会发生。
我认为Li发作时，患者无法进食。甚至连普通食物都咽不下去，抽搐时会咬住自己的舌头。他们会说“我要死了”。这种病在过去没有医生的时候，被认为是不治之症。他们不知道这种病的名字，在整个国家也没有广泛流传。就是这样。
后来，这种反复发作的严重疾病被称为“Waw”。他们说“Waw Waw”。“这种病不是普通的，是癌症，是无法治愈的。” 现在他们开始了解这种病，但还是有很多人不知道。所以他们把这种用英语（）称呼的疾病视为严重的病，比如“大癌症”。他们认为无法治疗，患者会咬自己的舌头，病情严重时会全身出现肿块，会吐血。不久之后，吐血、鼻子出血。然后像被雷劈一样。患者死亡，灵魂会被雷鬼带走。这是他们所认为的。
所以，我们通过电视了解到的、会导致死亡的Lasawk病，他们认为非常严重。Lasawk，据说是通过空气传播的。现在这种病减少了。以前有很多Lasawk患者。他们认为这些患者会传染给别人。叫Lasawk就够了。是的。长辈说，是电视病，不是普通疾病。但他们还是相信传统的治疗方法，认为通过驱鬼可以治愈，而不相信科学理论。只有电视上提到的那些。
现在我们把癌症称为癌症，长辈也这么说。但他们称之为Mawng。据说Mawng有三种：Mawng Dan、Mawng Hkrawn、Mawng Up。Mawng Dan是指我们患癌症时，身体里长的、无法取出的东西。Mawng Hkrawn就像电视里说的那样，会从身体里出来。Mawng Hkrawn这个名字，是因为它会扩散。Mawng Up是指在身体内部发作的，比如内部癌症、血癌，不会从身体里出来的那种。所以他们把这些都称为Mawng病。有时他们会说“这是Mawng病”，并试图通过驱鬼来治愈，但往往最终还是死亡。
因此他们非常相信鬼魂附身，相信驱鬼。“如果驱自己的鬼魂，就能治愈；驱别人的鬼魂，就无法治愈。”他们会进行驱鬼仪式。很多人因此死亡。这就是长辈们所说的Machyit Makaw病的情况。
另外，在这个地区，我看到住在江边的景颇族人和山区的人们容易得Hka li病。他们不认为这是Hka li Kanu（可能是某种地方病）。据说叫Lahkaw，“就像被雷击一样”，“是被Lahkaw击中的”。症状是发烧、发冷、反复发烧发冷。我认为我们地区的这些严重、危急的患者得的就是Hka li病。其实，这些患者在我们这里很常见，我从小就听长辈说过。不是最近才有的。你也听说过吧。在我们村里，我是第一个得这种病的人。我经历过。
这种症状严重、病情危急的患者，年龄在15到30岁之间的，多在6月到10月发病。我们村里的老人说，玛光康南村的一位18岁的严重患者在9月去世了。恩布嘎伦村的一位严重患者也在9月去世了。然后，玛光拉托拉村的一位19到20岁的严重患者也去世了。和我同龄的Ma-wun Li在8岁时去世了。N'rawng Kawng村的Manau Li去世了2人。还有Lagat Naw、Nlam Gam、Nawhpwi Yaw、N'gum Tu等村的危急患者。我看到这些危急患者多在6月到10月发病。
这就是Hka li病。患者会发烧，说“好烫！好烫，病得很重！”他们会驱鬼。之后患者会抽搐，身体变得僵硬。他们不认为这是Hka li病，而是说“被Lahkaw击中了！”现在没有治愈的方法，我也得过这种病。那是在我7或8岁的时候，大概是9月或10月。症状是反复发烧，每3天一次，规律地发作，每次持续3小时。然后变成每2天一次，再变成每天一次。之后变得严重，就会死亡。不是普通疾病，也不是所谓的Hka li病。只是发烧，然后就合并其他疾病死亡了。我发烧的时候是7或8岁。那次发病是在9月或10月。
这种病的症状包括：发烧时非常口渴，头痛时会呕吐，发冷时会发抖。如果不及时治疗，患者会很快变得虚弱。因此，住在低洼地区的人更容易得这种病。如果患者出现抽搐，就会变得非常虚弱，无法治愈，最终死亡。我差点就死了，在56年的人生中，我经历过一次严重的发作。所以我们这里很多人得Hka li病，但不认为是Hka li。后来，最近，在山区建立了联合国提供的流动诊所后，这种病就减少了。因为有了流动诊所，所以得到了治疗。Hka li病很严重，无法治愈。你想治疗的话，“啊，Hka li病，已经扩散了，无法移动了。”所以Hka li病很可怕，不是普通疾病。
另外，Mak病发作时会导致失明。克钦语（）里缅语叫“Chyauk pauk”。他们经常发作。这种病在英语中被称为Mak病吗？不，是山区的一种疾病。现在，我们村里的这座山，我们称之为“Sawn鬼山”。他们认为这座山的灵魂会带走患者的灵魂，所以会进行驱鬼仪式。这种病一次会影响100到200人。Hka li病，没得过的人很多，现在很少有人死亡，死亡率大概5%。这就是Hka li病。
因此，这种叫“Li”的“Kat”病非常严重，会导致死亡，是一种可怕的疾病。我们不知道它的英语名称。长辈说非常严重。这种病叫Machyit Makaw，是由各种疾病的鬼魂引起的。驱鬼时，要根据疾病的种类来驱。驱自己的鬼魂，驱家人的鬼魂，驱别人的鬼魂，驱男性鬼魂。如果病情严重，就驱男性鬼魂，如果病情较轻，就驱自己的鬼魂。语言：景颇语。