Bureauonderzoek Schildwolderdijk te Schildwolde, gemeente Midden-Groningen

In september en oktober 2024 is in opdracht van Enexis Netbeheer B.V. door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor een plangebied aan de Schildwolderdijk (en omliggende straten) in Schildwolde (gemeente Midden-Groningen). Aanleiding voor het onderzoek zijn de werkzaamheden aan de laagspanningskabels. Van de werkzaamheden zal circa 810 meter plaatsvinden in open ontgraving met een sleufbreedte van 60 cm en een diepte van circa 80 cm –mv. Een kort stuk, circa 27 meter, zal plaatsvinden als boring of persing.

Bij de aanlegwerkzaamheden kunnen eventuele archeologische waarden worden verstoord. Het archeologisch onderzoek dient als onderbouwing voor de ruimtelijke procedure. Een bureauonderzoek is de eerste stap binnen de Archeologische Monumentenzorg (AMZ, zie bijlage 2). Voor het plangebied geldt een onderzoeksplicht conform het beleid van de gemeente Midden-Groningen.

In het gebied zijn twee bestemmingsplannen (Buitengebied-2012 van de gemeente Slochteren; Buitengebied van de gemeente Midden-Groningen) van toepassing, en een omgevingsplan (gemeente Midden-Groningen). Met een breedte van circa 60 cm, diepte van circa 80 cm – mv en een oppervlakte van 486 m2 overschrijden de werkzaamheden (één van de) vrijstellingsgrenzen in de bestemmingsplannen, waardoor een omgevingsvergunning en archeologisch onderzoek verplicht is.

Het doel van het uitvoeren van een archeologisch bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Voor het opstellen van een dergelijke verwachting wordt gebruik gemaakt van reeds bekende archeologische waarnemingen, historische kaarten, bodemkundige gegevens en informatie over de landschappelijke situatie. Een gespecificeerde verwachting gaat in op de mogelijke aanwezigheid, het karakter, de omvang, datering en eventuele (mate van) verstoring van archeologische waarden binnen het plangebied.

Vanwege de hogere ligging op een glaciale dekzandrug, was bewoning in de prehistorie in het plangebied goed mogelijk. De aanwezigheid van steentijdvindplaatsen in het onderzoeksgebied en het AMK-terrein Denemarken bevestigen dit beeld. In de middeleeuwen werd de dijk aangelegd waar een groot deel van het plangebied zich op bevindt. Tevens in de middeleeuwen bevond zich in een deel van het plangebied een kloosterterrein, waar het tracé doorheen loopt. Hoewel het klooster gesloopt is en de kloosterwierde afgegraven is, blijkt dat het terrein niet ernstig aangetast is. Op basis van deze gegevens is de verwachting van het aantreffen van archeologische sporen en resten uit de steentijd en middeleeuwen tot nieuwe tijd middelhoog.

Uit onderzoeken uitgevoerd in het onderzoeksgebied blijkt dat de bodem in en rond het plangebied veelal verstoord is tot in de C-horizont, en de natuurlijke podzolbodem verstoord is. Hierdoor ontbreekt veelal de kansrijke laag waarin resten vanuit de steentijd verwacht worden, namelijk de top van het dekzand. Deze verstoring is over het hele onderzoeksgebied aangetroffen, ook in onderzoeken binnen het AMK-terrein behorend bij het kloosterterrein. Hieruit ontstaat de verwachting dat ook in het plangebied de bodem sterk verstoord zou kunnen zijn. Hoewel de verwachting op basis van de AMK-terreinen, de verwachtingskaart en de archeologische waarnemingen potentieel middelhoog is, is deze op basis van het uitgevoerde onderzoek en de veel aangetroffen verstoringen eerder bij te stellen naar gemiddeld/laag. Dit geldt zeker voor de prehistorische verwachting. Archeologische resten behorend tot het kloosterterrein kunnen nog wel in de verstoorde bodem aanwezig zijn, mogelijk niet meer in hun oorspronkelijke context.

Binnen het vigerende bestemmingsplan vallen de werkzaamheden deels in dubbelbestemmingen voor archeologie (waarde archeologie 1 en 4). Voor beide dubbelbestemmingen geldt dat de geplande werkzaamheden de vrijstellingsgrenzen zullen overschrijden. Voor deze delen van het plangebied is een omgevingsvergunning dus noodzakelijk.

Uit de oriënterende KLIC-melding blijkt dat het tracé van het plangebied overal de lijnen volgt van een reeds bestaand kabelbed. De bodem is hier reeds geroerd door de bestaande kabels. Echter bestaat de kans nog steeds dat archeologische sporen en resten in de intacte bodem in het profiel aan te treffen zijn, wanneer de te graven sleuf breder is dan de voorgaande sleuf. Vanwege de brede verstoring aangetroffen in het onderzoeksgebied en het bevinden van de werkzaamheden in reeds bestaande kabeltracés, wordt geadviseerd om het gehele plangebied vrij te geven voor de werkzaamheden.