Waarderend onderzoek OVM9, Oostvoornse Meer

<p>Op basis van onderhavig onderzoek en eerdere onderzoeken kan geconcludeerd worden dat de wrakresten afkomstig zijn van een rank gebouwd gladboordig schip met een maximale lengte van 20 meter. De constructie en beslag duiden op een (klein) brikschip/pakketboot; een snelzeilend vrachtschip, in Nederland in gebruik vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw. Lading en scheepsinventaris is niet aangetroffen. Dendrochronologisch onderzoek van verschillende houtmonsters heeft geen datering opgeleverd. Op basis van koperen pennen en beslag kan het schip geplaatst worden in de laat achttiende tot vroeg negentiende eeuw. Geraadpleegde historische krantenberichten en notariële akten geven twee mogelijke kandidaten: een brikschip (met lading stukgoed) gestrand bij Oostvoorne in 1814 en een brikschip (ongeladen in ballast) gestrand in 1868. Omdat geen lading of sporen van lading zijn aangetroffen, is de laatstgenoemde een belangrijke mogelijkheid. Dit betreft het Engelse brikschip “Alfred”, op weg van Schiedam naar Londen onder kapitein Reece. Op negen november 1868 liep dit schip aan de grond op de Schulpenplaat, en lag de volgende ochtend ‘omver’.</p><p>Uit gedetailleerde historische dieptekaarten blijkt, dat de diepte op de onderzoekslocatie - in ieder geval vanaf het midden van de achttiende eeuw tot de zandwinning in de jaren zestig van de twintigste eeuw - circa vier meter (ten opzichte van huidig NAP) bedroeg. Momenteel bevinden de wrakresten zich op een diepte tussen de zeven en twaalf meter ten opzichte van NAP. Het is heel aannemelijk dat het wrak tijdens of na de zandwinning voor Maasvlakte I gekanteld is en enkele meters naar beneden is gegleden langs het nieuwe talud. Dit idee wordt ondersteund door de aanwezigheid van een afglijdingsstructuur op de locatie, en het feit dat het wrak getordeerd lijkt te zijn, waarbij het voorschip iets verder is geschoven dan het achterschip. Dit verklaart ook het feit, dat de blootliggende wrakdelen weinig oude sporen tonen van degradatie door paalworm in de periode tot de zandwinning.</p><p>Tijdens de vondst van de wrakresten in 1990 zijn nog mobiele vondsten als ijsselsteentjes, koperen spijkers en touwwerk aangetroffen. Bij het onderhavig onderzoek zijn vrijwel geen losse vondsten meer aangetroffen, en is vastgesteld dat delen van het wrak door menselijk ingrijpen verstoord zijn. Vermoedelijk heeft dit te maken met de toename van het aantal sportduikers in het Oostvoornse meer, die niet allen zorgvuldig omgaan met cultureel erfgoed. Dit wordt bevestigd door medewerkers van de Landelijke Werkgroep Archeologie Onder water.</p><p>Tijdens het verzamelen van houtmonsters voor dendrochronologisch onderzoek zijn levende exemplaren van paalworm (Teredo navalis) aangetroffen, en veel recente degradatiesporen. Dit is een onverwachte ontdekking, want theoretisch is de saliniteit van het Oostvoornse meer te laag voor de levensvatbaarheid van de paalworm. De aanwezigheid van de paalworm is niet alleen een bedreiging voor dit wrak, maar voor alle houten wrakken aanwezig in het meer. En bij de toenemende verzilting (door oppompen van zout water) zal deze bedreiging alleen nog maar toenemen.</p><p>Gezien de slechte fysieke kwaliteit van het wrak in combinatie met de lage belevingswaarde wordt geconcludeerd dat het niet behoudenswaardig is. Dit betekent dat het niet de moeite waard is om de resten geheel of gedeeltelijk op te graven of te lichten. Om de overgebleven resten zo goed mogelijk te beschermen voor de toekomst wordt een vorm van fysieke bescherming geadviseerd. De geplande verondieping door het opbrengen van een laag zand lijkt daarom een goede oplossing, en geen belemmering.</p><p> <br>Geadviseerd wordt daarom, het plangebied vrij te geven voor de geplande werkzaamheden. Wel dient de aannemer hierbij de wraklocatie te ontzien bij het eventueel gebruik van verankeringen of spudpalen, en wordt geadviseerd om de locatie van onder naar boven toe te verondiepen, zodat de wrakresten niet verder van het talud afglijden.</p>