การศึกษากลไกการขับเคลื่อนโครงการปรับสภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัยสำหรับคนพิการ: กรณีศึกษากรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ

การศึกษากลไกการขับเคลื่อนโครงการปรับสภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัยสำหรับคนพิการ กรณีศึกษากรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาเพื่อศึกษากลไกการขับเคลื่อนโครงการปรับสภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัยสำหรับคนพิการของกรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ จากความร่วมมือของภาคีเครือข่ายต่าง ๆ และเพื่อศึกษาปัญหาและอุปสรรคของการกลไกขับเคลื่อนโครงการปรับสภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัยสำหรับคนพิการของกรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ การศึกษาครั้งนี้ใช้วิธีการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ โดยผู้ศึกษาได้นำตัวแบบกระบวนการนโยบาย แผนงาน การนำไxปฏิบัติ (The Policy - Program - Implementation Process : The PPIP Model) ของเออเนสต์ และการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญที่ใช้ในการศึกษาครั้งนี้ โดยจำแนกออกเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ 1) กลุ่มผู้บริหาร 2) กลุ่มผู้ปฏิบัติงานในส่วนกลาง 3) กลุ่มผู้ปฏิบัติงานในระดับพื้นที่ รวมทั้งสิ้น 15 คนจากการศึกษาพบว่ากลไกที่สำคัญที่นำมาใช้การขับเคลื่อนโครงการดังกล่าวผ่านองค์ประกอบของการขับเคลื่อนนโยบายไม่ว่าจะเป็น ปัจจัยกระตุ้น นโยบาย แผนงาน และปฏิบัติการ สิ่งที่สำคัญของการขับเคลื่อน คือ จุดเชื่อมและในแต่ละจุดที่มีความสอดคล้อง และเชื่อมโยงกับปัจจัยในแต่ละปัจจัย ดังนี้ 1) จุดเชื่อมที่เป็น “กลไกในระดับนโยบาย” 2) จุดเชื่อมที่เป็น “กลไกในระดับยุทธศาสตร์” และ 3) จุดเชื่อมที่เป็น “กลไกในระดับพื้นที่”ในส่วนของการศึกษาปัญหาและอุปสรรคใน “กลไกในระดับนโยบาย” พบว่า การจัดเก็บข้อมูลของคนพิการยังไม่เชื่อมโยงกันระหว่างหน่วยงาน ส่งผลต่อการวางแผนและกำหนดนโยบายด้านที่อยู่อาศัยของคนพิการ สำหรับ“กลไกในระดับยุทธศาสตร์” พบว่ายังขาดความยืดหยุ่นในการปรับปรุงซ่อมแซมที่อยู่อาศัยสำหรับคนพิการที่สอดคล้องกับความต้องการเฉพาะราย ปัญหาการพิจารณายังขึ้นกับดุลยพินิจของผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้อง และงบประมาณที่สนับสนุนในวงเงิน 40,000 บาท ยังไม่สอดคล้องกับสภาพที่อยู่อาศัยของคนพิการ และ“กลไกในระดับพื้นที่” พบว่าบางพื้นที่ขาดความร่วมมือจากหน่วยบริการในระดับพื้นที่ ทำให้พิการตกหล่นจากระบบการช่วยเหลือ ยังไม่มีการกำหนดมาตรฐานกลางในการคำนวณค่าแรงช่าง และมาตรฐานราคาวัสดุอุปกรณ์ในใช้ในการปรับปรุงซ่อมแซมที่อยู่อาศัยสำหรับข้อเสนอแนะในการศึกษาครั้งนี้ คือ กรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการในฐานะหน่วยงานหลัก (Focal Point) มีความจำเป็นในการพัฒนากลไกความร่วมมือเชิงนโยบายและการบริหารจัดการที่มีประสิทธิภาพ เพื่อสนับสนุนการปรับสภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัยสำหรับคนพิการอย่างเป็นระบบ โดยให้มีการเสริมสร้างบทบาทของคณะกรรมการที่เกี่ยวข้องในระดับจังหวัด การปรับระเบียบและแนวทางการปฏิบัติที่เอื้อต่อการดำเนินงานในพื้นที่ นอกจากนี้ยังควรเน้นการสร้างความร่วมมือจากภาคีเครือข่ายโดยการบูรณาการความร่วมมือและการบริหารจัดการเพื่อให้การดำเนินโครงการเข้าถึงคนพิการอย่างเท่าเทียม เป็นธรรม และสอดคล้องกับเป้าหมายในการลดความเหลื่อมล้ำด้านที่อยู่อาศัยของคนพิการทั่วประเทศ