Έμφυλες διαστάσεις της μετανάστευσης από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη

Η έρευνα είχε σκοπό να μελετήσει τη μετανάστευση ως έμφυλη εμπειρία μέσα από τις αφηγήσεις ζωής μεταναστών και μεταναστριών από την Αλβανία και τη Βουλγαρία. Κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες, ο γεωπολιτικός χώρος της Νοτιοανατολικής Ευρώπης επαναπροσδιορίζεται με βάση τις πολιτικές εξελίξεις της μετακομμουνιστικής περιόδου και την πύκνωση μιας σειράς πολιτικών, οικονομικών και πολιτισμικών ανταλλαγών. Η αυξημένη διασυνοριακή κινητικότητα και η ανάδυση νέων κοινωνικών σχέσεων καθώς και μορφών πολιτικής υποκειμενικότητας και επικοινωνίας παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο σ' αυτή τη διαδικασία. Η έρευνα βασίστηκε σε 60 συνεντεύξεις βάθους με άντρες και γυναίκες τριών ηλικιακών ομάδων από την Αλβανία και τη Βουλγαρία, καθώς και σε εθνογραφικές παρατηρήσεις στη χώρα προέλευσης και στη χώρα υποδοχής και σε οπτικό υλικό. Το υλικό των συνεντεύξεων αναλύθηκε μέσα από μια διεπιστημονική προοπτική η οποία διερευνά τις αφηγηματικές στρατηγικές των μεταναστών/τριών και εστιάζεται ιδίως σε τρεις πτυχές των βιωμένων τους εμπειριών: ένταξη, εργασία και διαπολιτισμική επικοινωνία. Η επιλογή του φύλου ως βασικής παραμέτρου για την ανάλυση του μεταναστευτικού φαινομένου υπαγορεύτηκε τόσο από κοινωνικούς όσο και από επιστημονικούς λόγους. Η «θηλυκοποίηση» της μετανάστευσης είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο των τελευταίων δύο δεκαετιών που έχει επισημανθεί από ένα αυξανόμενο αριθμό κοινωνικών επιστημόνων. Παρόλο που οι μετανάστριες αυτές δεν είναι πλέον τόσο «αόρατες» όπως ήταν στο παρελθόν, δεν έχει μελετηθεί σε βάθος η πραγματική επίδραση αυτής της «θηλυκοποίησης» των μεταναστευτικών ροών. Στην προσπάθειάς μας να αναπληρώσουμε αυτό το ερευνητικό κενό, προσπαθήσαμε να διευρύνουμε την οπτική μας πέρα από μια προσέγγιση «προσθέστε γυναίκες και ανακατέψτε» (addwomenandstir). Αναλύοντας τους τρόπους με τους οποίους άντρες και γυναίκες αφηγήθηκαν τις βιωμένες εμπειρίες τους πριν και μετά τη μετανάστευση, θέσαμε σαν στόχο να κατανοήσουμε καλύτερα το φύλο ως ενεργή κοινωνική διαδικασία. Ειδικότερα, προσπαθήσαμε να κατανοήσουμε πως η μεταναστευτική διαδικασία αναδιάρθρωσε τις έμφυλες σχέσεις τόσο εντός των μεταναστευτικών κοινοτήτων όσο και σε σχέση με την κοινωνία υποδοχής. Μέσα απ' αυτή την οπτική μελετήσαμε επίσης το ρόλο της μετανάστευσης στην κατασκευή νέων, συχνά υβριδικών, αλλά πάντα έμφυλων υποκειμενικοτήτων. Προκειμένου να πετύχουμε αυτό το στόχο, έπρεπε να επανενσωματώσουμε στον ερευνητικό μας φακό τους άντρες, όχι πλέον σαν γενικό πρότυπο «του» μετανάστη, αλλά σαν έμφυλα υποκείμενα. Ένα χωριστό κομμάτι της έρευνας αφορούσε την αναπαράσταση της μεταναστευτικής εμπειρίας μέσα από βιντεοσκοπημένες συνεντεύξεις για το προσωπικό φωτογραφικό άλμπουμ μεταναστών και μεταναστριών.

本研究旨在以阿尔巴尼亚与保加利亚移民的生平叙事为载体，探讨移民作为一种核心生活经验的内涵。近二十年来，东南欧地缘政治格局正基于后共产主义时期的政治演变，以及一系列政治、经济与文化互动的深化而被重新塑造。日益频繁的跨境流动、新型社会关系的兴起，以及政治主体性与传播形式的革新，在此进程中扮演了核心角色。本研究基于对来自阿尔巴尼亚和保加利亚的三个年龄组的60名男女受访者开展的深度访谈，同时结合了在移民来源国与接收国开展的民族志观察，以及影像资料。研究采用跨学科视角分析访谈素材，旨在探究移民的叙事策略，并重点聚焦其生活经验的三个维度：融入、就业与跨文化传播。选择性别作为分析移民现象的核心变量，既有社会层面的考量，也有学术层面的依据。近二十年来，“女性化”移民已成为一种社会现象，受到越来越多社会科学研究者的关注。尽管此类女性移民已不再如过往那般“隐身”，但这类移民流动“女性化”的实际影响尚未得到深入研究。为填补这一研究空白，我们尝试跳出“加入女性群体并稍加调整”（add women and stir）的研究范式，通过分析男女移民在移民前后如何讲述自身生活经验，旨在更好地理解性别作为一种动态社会过程的本质。具体而言，我们试图探究移民进程如何重塑了移民社区内部，以及与接收社会之间的固有社会关系。基于这一视角，我们同时探讨了移民在构建新型、往往兼具混合性但始终属于核心的主体性过程中所发挥的作用。为达成这一研究目标，我们需要将男性群体重新纳入研究视野——不再将其视为单一的“男性移民”模板，而是作为具有主体性的性别群体。本研究的一个分支板块，聚焦于通过针对移民个人影像相册开展的视频访谈，来呈现移民经验。