Borghlocatie Zuidhorn DO Archeologische opgraving Borghlocatie te Zuidhorn, gemeente Westerkwartier (GR)

Het onderzoeksgebied, waarin woningcorporatie Wold & Waard van plan is woningen te bouwen, ligt op de westelijke flank van de keileemrug waar Zuid- en Noordhorn op gesitueerd zijn. Direct ten oosten van het onder-zoeksgebied heeft de Hanckemaborg gelegen, die in 1877 is afgebroken. Bij het archeologische onderzoek is in de werkputten een groot aantal sporen aangetroffen, die minimaal vijf verschillende bewoningsperioden vertegen-woordigen: neolithicum/bronstijd, Romeinse tijd, vroege middeleeuwen (6e-9e eeuw), late middeleeuwen (10e-13e eeuw) en late middeleeuwen/nieuwe tijd (14e/15e-18e eeuw). De vroegmiddeleeuwse en de laatmiddeleeuwse periode zijn beide ook weer in twee gebruiksfasen onder te verdelen. De sporen bestaan uit sloten/grachten, greppels, kuilen, paalkuilen, waterputten en diergraven. Op basis van het aangetroffen vondst-materiaal dateren de sporen vooral uit de middeleeuwen. Twee sloten/grachten en een waterput hebben bij de vermoedelijke voorhof van de Hanckemaborg gehoord, die dateert uit de periode late middeleeuwen/nieuwe tijd. De aanwezigheid van enkele vondsten uit het neolithicum/de bronstijd en de Romeinse tijd geeft aan dat het onderzoeksgebied ook in deze periode gebruikt moet zijn. Uit deze periode zijn geen specifieke sporen of structuren aanwezig; de vondsten zijn ofwel afkomstig uit het cultuurdek en/of andere, jongere sporen ofwel uit een laag die als oud oppervlak is geïnterpreteerd. Uit de paalkuilen is een aantal structuren gereconstrueerd die dateren uit de vroege middeleeuwen. Het gaat om een deel van een huisplattegrond (vermoedelijk van het type Odoorn B of C), een spieker en een (veld)schuur. Uit de late middeleeuwen zijn vooral greppels en sloten gevonden, die deel uitmaakten van de percelering.

Bij het onderzoek is veel vondstmateriaal verzameld. Het vondstmateriaal bestaat uit handgevormd en draaischijf-aardewerk, keramisch bouwmateriaal, glas, dierlijk bot, metaal en slak, natuur- en vuursteen, hout en botanische macroresten. De vondsten dateren uit de periode vanaf het neolithicum/de bronstijd (vuursteen) tot en met de 18e eeuw, met een nadruk op de vroege en late middeleeuwen. De vondsten zijn afkomstig uit zowel het cultuurdek als uit de sporen en hebben doorgaans een redelijke tot goede conservering.

Het onderzoek heeft bijzonder veel archeologische informatie opgeleverd. Uit het onderzoek is duidelijk geworden dat het gebied een lange bewoningsgeschiedenis kent. Het onderzoek heeft wezenlijk bijgedragen aan de kennis van het gebruik van de keileemrug van Zuid- en Noordhorn in vooral de vroege middeleeuwen, een archeologische periode waarvan tot nu toe niet veel informatie voorhanden was. Het gebied moet in ieder geval vanaf de vroege middeleeuwen continu in gebruik zijn geweest als, afwisselend, nederzettingsterrein en akker/weiland, totdat aan het eind van de late middeleeuwen de bewoning opschoof naar -vermoedelijk- de locatie van de huidige dorpskern van Zuidhorn en hier de Hanckemaborg werd gebouwd. Het huidige onderzoek laat zien dat de Hanckemaborg ouder is dan tot nu toe werd aangenomen en mogelijk al in de 14e of 15e eeuw is gebouwd als een verdedigbaar huis. Ook zijn er door het huidige onderzoek aanwijzingen dat de borg oorspronkelijk een voorhof heeft gehad.

本研究区域位于南霍恩（Zuidhorn）与北霍恩（Noordhorn）所在的硬质黏土层脊西侧，住房协会Wold & Waard计划在此处兴建住宅。研究区域正东侧曾坐落有汉克玛堡（Hanckemaborg），该建筑于1877年被拆除。本次考古发掘在发掘探方内发现了大量遗存，可对应至少五个不同的人居时期：新石器时代/青铜时代、罗马时期、中世纪早期（6至9世纪）、中世纪晚期（10至13世纪）以及中世纪晚期/近代早期（14/15至18世纪）。中世纪早期与中世纪晚期两个时期还可各自细分为两个使用阶段。该类遗存包括壕沟、沟渠、坑穴、柱洞、水井与兽墓。根据出土遗物判断，这些遗存的年代以中世纪为主。两处壕沟/沟渠与一口水井位于汉克玛堡疑似前庭区域，该区域的年代为中世纪晚期/近代早期。本次发掘还出土了少量新石器时代/青铜时代与罗马时期的遗物，表明研究区域在上述时期亦有人类活动痕迹。但该时期并未留存专属的遗存或建筑遗迹，出土遗物要么来自文化层，要么出自年代更晚的其他遗存，或是被解读为古地表的地层中。考古人员根据柱洞遗迹复原出了若干中世纪早期的建筑结构，包括一处住宅基址的局部（推测为Odoorn B或C型）、一处栅栏桩与一处（野外）谷仓。中世纪晚期的遗存则以沟渠与壕沟为主，这些遗迹属于当时的地块划分系统。
本次发掘共收集到大量出土遗物，包括手制与轮制陶器、建筑陶瓷、玻璃器、动物骨骼、金属器、螺壳、天然燧石与打火石、木材以及植物大化石。这批遗物的年代跨度从新石器时代/青铜时代（燧石）直至18世纪，其中以中世纪早期与中世纪晚期的遗物占比最高。出土遗物既来自文化层，也出自各类遗存，整体保存状况多为中等至良好。
本次考古发掘获取了极为丰富的考古资料，清晰揭示了本区域漫长的人居历史。本研究极大丰富了学界对南霍恩与北霍恩硬质黏土层脊的人类活动认知，尤其是针对中世纪早期这一此前留存资料极少的考古时期。本区域至少自中世纪早期起便持续被人类利用，功能交替为定居点与农田/牧场，直至中世纪晚期末期，人类聚居地迁移至如今南霍恩村落核心区域，并在此处修建汉克玛堡。本次研究表明，汉克玛堡的建造年代早于此前的推测，其有可能早在14或15世纪便作为防御性住宅建成。同时，本次发掘还为该城堡原本带有前庭提供了佐证。