Heiloo Craenenbroeck. Kennemerstraatweg 225-229. Een nederzetting uit de overgang van neolithicum naar bronstijd

Bijna 4000 jaar geleden was de oostelijk rand van de strandwal en het aangrenzende duingebied bij Heiloo al grotendeels in cultuur gebracht. Dit weten we door de ontdekking van bewoningssporen uit deze periode langs de Kennemerstraatweg, tegenover de Willibrordusstichting en op de plek waar nu de zorgvilla Craenenbroeck staat. De opgraving bij Heiloo-Craenenbroeck heeft een zeer bijzondere nederzetting aan het licht gebracht. Onder een dik veenpakket kwam oud oppervlak tevoorschijn met eergetouwkrassen, grondbewerking door een primitieve ploeg. Dergelijke akkersporen zijn al op meerdere plekken in de omgeving aangetroffen, maar in dit geval werd er ook een nederzetting onder de akker aangetroffen. Hiervan waren 161 afdrukken van palen en 8 ronde kuilen overgebleven waaronder een haardkuil. Uit de configuratie van paalkuilen konden twee boerderijplattegronden gereconstrueerd worden. In en boven de plattegronden zijn elf stukjes vuursteen aangetroffen en meer dan 10 stukjes dierlijk bot. De opgraving heeft nagenoeg geen aardewerk opgeleverd waardoor we voor de datering geheel waren aangewezen op radiokoolstofdateringen. Drie dateringen van houtskool (2x) en een stukje bot hebben uitgewezen dat het gebouw rond 1950 v. Chr. bewoond was. Na 1850 v. Chr. was wonen op deze locatie onmogelijk, omdat het gebied in een veenmoeras veranderde. De bovengenoemde datering kan in de Nederlandse archeologie beschouwd worden als een kennislecune. Er bleken nauwelijks vergelijkbare nederzettingen in Nederland bekend. Door vergelijking met de spaarzame nederzettingen in Nederland en Noord-Duitsland die wel bekend waren blijken de plattegronden van Heiloo toch te passen in een wijdverbreide bouwtraditie. De opgraving levert niet alleen zeer waardevolle informatie over deze periode in de regio, de overgang van neolithicum naar bronstijd (steentijd naar metaaltijd zie bijlage 1), maar is voor de Nederlandse archeologie als geheel zeer waardevol. De ontdekking van de vindplaats op een relatief laag gedeelte van de strandwal levert duidelijk nieuwe inzichten op voor de bewoningsgeschiedenis van het gebied en heeft consequenties voor de verwachtingsmodellen. Indicatief is de veenlaag. Is deze nog intact en schommelt de hoogte rond de -1.00 m NAP is er een goede kans op de aanwezigheid van oud oppervlak in de vorm van akkerlagen (met eergetouwkrassen). Dit blijkt ook uit vergelijkbare locaties in de directe omgeving waar akkerlagen en vondsten zijn aangetroffen. De kans op het aantreffen van nederzettingen is aanzienlijk kleiner maar gezien de ontdekking van Craenenbroeck wel reëel. Een korte inventarisatie van laat-neolithische/vroege bronstijd vindplaatsen geeft aan dat het in deze regio van Kennemerland beslist niet ontbreekt. Deze vindplaatsen wijzen eerder op een uitgestrekt en intensief gebruikt cultuurlandschap en daarin kan Heiloo-Craenenbroeck echt niet de enige nederzetting geweest zijn.

近四千年前，海尔洛（Heiloo）附近的滨岸沙脊东段及毗邻沙丘带已大部被开垦为耕地。这一结论源自肯默默街（Kennemerstraatweg）沿线、威利巴尔德基金会（Willibrordusstichting）对面，以及如今克莱嫩布鲁克护理庄园（Craenenbroeck）所在地出土的该时期人居遗迹。

海尔洛-克莱嫩布鲁克的考古发掘揭露了一处极为特殊的史前聚落。在厚泥炭层之下，露出了带有牛耕犁痕的古地表，以及原始木犁耕作留下的痕迹。这类农田遗迹在周边区域已有多例发现，但本次发掘首次在农田遗存下方找到了完整的聚落遗址。该聚落留存有161处柱洞遗迹与8座圆形坑穴，其中包含一座灶坑。根据柱洞的空间布局，考古人员成功复原出两座农舍的平面格局。在聚落范围内及周边地表，共出土11件燧石制品与超过10件动物骨骼残件。本次发掘几乎未获取陶器遗存，因此年代测定完全依赖放射性碳定年（radiokoolstofdateringen）。对2份木炭样本与1份骨骼样本的3次测年结果显示，该聚落的使用年代约为公元前1950年。公元前1850年之后，该区域逐渐演变为泥炭沼泽，不再适合人类定居。

上述测年结果在荷兰考古学界堪称一处认知空白。目前荷兰境内已知的同类史前聚落屈指可数。通过与荷兰及北德地区为数不多的已发表同类聚落进行形制比对，可确认海尔洛遗址的聚落平面格局属于一种广泛传播的史前建筑传统。

本次发掘不仅为该区域新石器时代（neolithicum）向青铜时代（bronstijd，即石器时代向金属时代过渡，详见附录1）的过渡阶段研究提供了极高价值的实物资料，对荷兰考古学整体发展亦具有重要意义。此次发现位于滨岸沙脊相对低洼的区域，为该区域的人居历史研究提供了全新视角，也对区域聚落预测模型的构建产生了影响。泥炭层是重要的考古指示标志：若泥炭层保存完好且地表高程约为-1.00米阿姆斯特丹标准高程基准面（NAP），则极有可能存在带有牛耕犁痕的古农田地表。这一推论已在周边同类区域的考古发现中得到验证。在该区域发现史前聚落的概率相对较低，但结合克莱嫩布鲁克遗址的发掘成果，该可能性依然切实存在。

对晚新石器时代至早青铜时代遗址的简要梳理显示，肯默兰（Kennemerland）区域并非缺乏此类史前遗存。此类遗址普遍指向一片广阔且被高强度开发的农耕景观，因此海尔洛-克莱嫩布鲁克绝非当时该区域唯一的聚落。