Terneuzen-Terhole Hoofdtransportwaterleiding Archeologisch onderzoek Hoofdtransportwaterleiding Terneuzen-Terhole. Archeologische Begeleiding, protocol opgraving Hoofdtransportwaterleiding trace Terneuzen-Terhole, gemeenten Terneuzen Hulst

Tussen oktober 2012 en juli 2013 werd door Grontmij en Artefact! Advies en Onderzoek in Erfgoed een Archeologische Begeleiding protocol opgraven uitge-voerd binnen het leidingtracé van de nieuw aangelegde hoofdtransportwaterleiding van Terneu-zen (Gemeente Terneuzen) naar Terhole (Gemeente Hulst). Op basis van het Archeologisch Bu-reauonderzoek werden binnen dit tracé van circa 14 km vier zones afgebakend waarbinnen ar-cheologisch vervolgonderzoek noodzakelijk werd geacht. Daarnaast werden ook nog 4 puntlo-caties geselecteerd op plaatsen waar oude, verdwenen dijken werden verwacht.Bij dit archeologisch onderzoek konden in totaal vier archeologische vindplaatsen worden vastgesteld en gedocumenteerd. Het is echter wel van belang te vermelden dat deze vindplaatsen meestal zijn waargenomen buiten de vooraf aangeduide archeologische zones. De onderzoeken bij de dijklocaties leverde zelfs geen resultaten op. In de overige archeologisch te begeleiden delen werden, behoudens perceelsgreppels die dateren van na de herinpoldering van 1650, geen relevante archeologische sporen aangetroffen.Een eerste vindplaats is te lokaliseren ter hoogte van het toponiem “de Kraag”. Onder de recen-te ploeglaag zijn hier verschillende antropogene (ophoog)lagen, kuilen en greppels waargeno-men. Muurwerk of funderingen zijn niet gevonden, enkel van drie kleine puinconcentraties kon vermoed worden dat het uitgebroken poeren of stiepen van een klein rechthoekig gebouw be-troffen. Op basis van scan van het beperkt aangetroffen aardewerk kan deze vindplaats in de Late Middeleeuwen worden gedateerd. In elk geval is deze vindplaats van vóór de militaire inundatie van deze polder in 1586. Een kaartprojectie op de kaart van Hattinga uit het midden van de 18de eeuw leert ons dat er op deze plek een verhoogde woonplaats heeft gestaan. Wellicht zijn de aangetroffen resten te relateren aan de nederzetting die op deze kaart staat afgebeeld.De tweede vindplaats bevindt zich ten oosten van het Vlaanderenhof, direct ten noorden van de te begeleiden Zone 1. Nadat de teelaarde hier verwijderd was, is een concentratie aan laatmid-deleeuwse fragmenten aardewerk en grofkeramiek waargenomen. Bij nader onderzoek ging het om twee concentraties: een funderingsrestant en een lineaire zone met verspreid puin. Deze resten kunnen geïnterpreteerd worden als de restanten van een kleine schuur of stal. Dit gebouw wordt stratigrafisch gedateerd in de periode voor of na de tweede bedijking van het gebied in 1648, maar wellicht na de inundatie van de polder in 1586. Opvallend is de herbruik van laatmiddeleeuwse baksteen, al dan niet afkomstig van het middeleeuwse Tempelierscomplex of de Hospitaalsite, beide in de directe omgeving van deze vindplaats. Vindplaats 3 bevindt zich in Zone 2 van het onderzoeksgebied. In een vooraf gegraven proef-sleuf werden wellicht middeleeuwse greppels en een (paal)kuil. Op basis van de aard en vorm van de resten kan vermoed worden dat het hier waarschijnlijk landinrichtingssporen en niet zo zeer bewoningssporen betreft. De greppels hadden een water afvoerende functie. Het ontbreken van duidelijk humeus materiaal of laklagen geeft aan dat de greppels vrij snel na gebruik ook weer opgevuld zijn geraakt.Direct ten westen van deze zone werden op het grondstort de resten van een grote bronzen grape gevonden. Deze kookpot met 3 pootjes was opgegraven uit de natuurlijke vulling van een verlande kreek of priel. De kookpot, die te dateren is ergens in de tweede helft 16de eeuw (mogelijk nog vroege 17de eeuw) is gemaakt in de Belgische stad Mechelen en vertoont ver-schillende oude beschadigingen. De vondst van deze kookpot is merkwaardig en zou kunnen kaderen in een ritueel gebruik. Om welk ritueel het gaat of met welk doel dit is gedaan is even-eens onbekend, maar op basis van literatuuronderzoek is wel vast te stellen dat er reeds verschillende van dergelijke potten zijn gevonden in vergelijkbare “natte” contexten. Deze vondsten kunnen in relatie worden gebracht met zeevaart en zouden een bede of offer zijn voor een behouden terugkomst.Tot slot werd ten oosten van de Polderstraat een laatste vindplaats vastgesteld. Onder een laatmiddeleeuws loopniveau zijn een aantal gedempte greppels en een veenwinningskuil gevonden. De meest noordelijke greppels vormen een dubbel greppelsysteem. De combinatie van vlas, els en wilg in de humeuze vullingen van dit greppelsysteem zou een interpretatie als vlasrootput mogelijk maken, maar andere elementen ontkrachten deze interpretatie. In ieder ge-val kan wel, gezien de aanwezigheid van aardewerk en andere archeologische indicatoren, de aanwezigheid van een erf in de directe omgeving van deze greppels worden verwacht.Een zestal meter ten zuidoosten een tweede greppelcombinatie waargenomen, eveneens be-staande uit twee aparte greppels. In eerste instantie werd deze sporen als één samenhangend geheel gezien, maar bij nader stratigrafisch onderzoek bleek dat het hier gaat om een greppel die in een latere fase wellicht is aangepast en is uitgebreid met een aansluitende (drenk)poel of put. Beide sporen zijn net als de meer noordelijke greppels laatmiddeleeuws. Het sporenensemble bij Vindplaats 4 doet sterk het vermoeden rijzen dat hier in de directe omgeving een laatmiddeleeuwse rurale site heeft gelegen. Circa 65 meter ten oosten van de zone met greppelstructuren is bovendien een veenextractiekuil gevonden.

2012年10月至2013年7月期间，Grontmij与Artefact! Advies en Onderzoek in Erfgoed联合在泰尔讷曾（Terneuzen）市至泰尔霍勒（Terhole）市的新建主输水管道沿线范围内，开展了考古发掘监理作业规程（Archeologische Begeleiding protocol opgraven）相关工作。本次作业依托考古局调查（Archeologisch Bureauonderzoek）结果，在全长约14公里的管道沿线划定了4处考古作业区，认定上述区域需开展后续考古调查；此外还选定了4处点位，用于探查疑似存在的古废弃堤岸。
本次考古调查共确认并记录了4处考古遗址，但需说明的是，其中多数遗址的实际分布位置超出了预先划定的考古作业区范围，而针对古堤点位的探查未获得任何考古遗存。除1650年圩田复垦（herinpoldering）后形成的地块界沟外，其余待考古监护的区段未发现有价值的考古遗迹。

第一处遗址位于地名（toponiem）"de Kraag"所在区域。在现代耕土层下方，共发现多处人工堆积层、坑穴与沟堑，未发现墙体或基础遗迹，仅三处小型碎石堆积可被推测为某小型矩形建筑拆毁后遗留的墙基与柱础残料。通过对少量出土陶器的分析，该遗址年代可判定为中世纪晚期（Late Middeleeuwen），且绝对早于1586年该圩田的军事防洪淹没（militair inundatie）事件。18世纪中叶Hattinga绘制的地图显示，此处曾存在一处高地定居点，本次发现的遗存或与该地图所载的聚落相关。

第二处遗址位于法兰德斯庄园（Vlaanderenhof）东侧，紧邻待监护的1号作业区（Zone 1）北侧。移除表层耕作土后，现场发现了中世纪晚期陶器与粗陶（grofkeramiek）碎片的两处堆积：一处为地基遗迹，另一处为带有零散碎石的线性带，上述遗存可被解读为小型谷仓或畜棚的残迹。通过地层学（stratigrafisch）分析，该建筑的年代可判定为1648年该区域第二次筑堤前后，或晚于1586年的圩田淹没事件。值得注意的是，现场发现了中世纪晚期砖块的再利用痕迹，其来源或为遗址周边的圣殿骑士团遗址（Tempelierscomplex）与医院遗址（Hospitaalsite）。

第三处遗址位于本次作业的2号作业区（Zone 2）内。在预先开挖的试掘探沟（proefsleuf）中，发现了疑似中世纪沟堑与桩柱坑（paalkuil）的遗迹。根据遗存的形态与特征，可推测上述遗迹为农田水利设施而非居住类遗存，该沟堑具备排水功能。现场未发现明确的腐殖质材料（humeus materiaal）或淤积层，表明该沟堑在使用后不久即被填埋。
在该作业区西侧的土堆中，还出土了一件大型青铜煮锅。该煮锅出土于一处淤塞溪沟（verlande kreek）或河湾（priel）的自然堆积层中，产自比利时城市梅赫伦（Mechelen），年代可判定为16世纪后半叶至17世纪初，表面带有多处旧损伤。该煮锅的出土颇为特殊，或与仪式性使用（ritueel gebruik）有关：目前尚不清楚其具体仪式类型与使用目的，但文献研究表明，同类器物曾在类似的"潮湿环境"中多次出土，这类遗存多与航海活动相关，或为祈求平安返航的祈福祭品。

最后一处遗址位于圩田街（Polderstraat）东侧。在中世纪晚期沉积水平层（loopniveau）下方，发现了多处填埋沟堑与采泥炭坑（veenwinningskuil）。最北侧的沟堑为双沟系统，其腐殖质填充物中含有亚麻、榆树与柳树的遗存，初步推测可能为亚麻浸渍槽（vlasrootput），但其他考古证据并不支持这一解读。不过结合出土陶器与其他考古指标，可推测该沟堑附近曾存在一处农场遗址。
在该区域东南约6米处，还发现了第二处双沟系统，最初被误认为一处连贯遗迹，经地层学细致分析后确认，该遗迹为一处后期改造扩建的沟堑，其末端连接有一处附属的（排水）池塘或坑池。两处沟堑均为中世纪晚期遗存。第四处遗址的遗存组合强烈暗示，该区域曾存在一处中世纪晚期乡村聚落遗址（rurale site）。在沟堑结构区东侧约65米处，还发现了一处泥炭采掘坑（veenextractiekuil）。