การพัฒนาการสอบสวนคดีอาญาในกระบวนการยุติธรรมทหาร: ศึกษาเฉพาะกรณีอัยการทหาร

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาสภาพปัญหาในการสอบสวนของอัยการทหาร และ เปรียบเทียบอำนาจและหน้าที่อัยการทหาร วิธีการสอบสวนและการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของผู้ถูกกล่าวหากับอัยการต่างประเทศ ได้แก่ สหรัฐอเมริกา และสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี เพื่อนำแนวทางของต่างประเทศมาประยุกต์ใช้กับของประเทศไทย ให้ได้มาตรฐานสากล โดยใช้ข้อมูลจากการสัมภาษณ์บุคคลที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับกระบวนการยุติธรรมทางอาญาในศาลทหารทั้งทางตรงและทางอ้อม ผลการศึกษา พบว่า สภาพปัญหาในการสอบสวนของอัยการทหาร ประกอบด้วย 1) ประเด็นด้านการตีความตัวบทกฎหมาย 2) ประเด็นด้านความเป็นอิสระของอัยการทหาร 3) ประเด็นด้านบุคลากร 4) ประเด็นด้านการถ่วงดุลอำนาจทั้งในการเป็นผู้สอบสวนและโจทก์ในการฟ้องคดี 5) ประเด็นด้านเครื่องมือในการสอบสวน เทคโนโลยีในการสอบสวน และ 6) ปัญหาอำนาจหน้าที่ระหว่างอัยการทหารผู้มีหน้าที่สอบสวนกับพนักงานสอบสวนองค์กรอื่น ซึ่งประเด็นปัญหาดังกล่าวอาจทำให้เกิดข้อสงสัยในความน่าเชื่อถือของกระบวนการยุติธรรมทางทหาร สภาพปัญหามีความสอดคล้องกับผลการเปรียบเทียบแนวทางการสอบสวนคดีอาญาทหารของประเทศไทยกับประเทศสหรัฐอเมริกา และสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีที่พบข้อที่จะต้องแก้ไขในเชิงโครงสร้างการสอบสวนของอัยการทหาร ทั้งความพร้อมในด้านคุณสมบัติ ทักษะในการปฏิบัติงานจริง และด้านการตรวจสอบการถ่วงดุลอำนาจจากภายในองค์กรและองค์กรยุติธรรมอื่นที่เกี่ยวข้อง อันนำมาสู่แนวทางที่เหมาะสมในการพัฒนากระบวนการยุติธรรมทางการสอบสวนของอัยการทหารต่าง เช่น การปรับปรุงหลักสูตรการอบรม การคัดสรรบุคลากร กำหนดขั้นตอนการปฏิบัติงาน หรือการแก้ไขปรับปรุงพระราชบัญญัติธรรมนูญศาลทหาร เป็นต้น

本研究旨在探究军事检察官的侦查困境，并对比泰国军事检察官与美利坚合众国、德意志联邦共和国的域外同行的权限职责、侦查模式以及对被告人权利与自由的保障机制，以期借鉴域外成熟经验适配泰国本土实践，以达成刑事司法的国际通用标准。本研究的数据来源于对直接或间接参与军事法院刑事司法流程的相关人员的访谈。研究结果显示，泰国军事检察官的侦查困境主要涵盖以下六类：1）法律条文解释相关问题；2）军事检察官的独立性不足问题；3）人员队伍建设相关问题；4）兼具侦查主体与公诉主体身份引发的权力失衡问题；5）侦查工具与侦查技术匮乏问题；6）军事侦查检察官与其他机构侦查人员之间的权责划分不清问题。上述问题可能引发公众对军事司法程序公信力的质疑。通过对比泰国与美国、德国的军事刑事侦查模式，本研究发现需从结构层面优化军事检察官的侦查流程，包括完善人员资质要求、提升实操工作技能，以及强化内部机构与相关司法机构的权力制衡机制。据此，本研究提出适配泰国军事检察官侦查流程的优化路径，例如调整培训课程体系、优化人员选拔机制、明确工作执行流程，或是修订《军事法院刑法》等相关法律法规。