การพัฒนามาตรฐานการปฏิบัติงานสังคมสงเคราะห์ทางสาธารณสุข ศูนย์บริการสาธารณสุข สำนักอนามัย กรุงเทพมหานคร

การวิจัยเรื่อง การพัฒนามาตรฐานการปฏิบัติงานสังคมสงเคราะห์ทางสาธารณสุข ศูนย์บริการสาธารณสุข สำนักอนามัย กรุงเทพมหานคร ในครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพการปฏิบัติงานสังคมสงเคราะห์ในศูนย์บริการสาธารณสุข สำนักอนามัย กรุงเทพมหานคร 2) จัดทำร่างมาตรฐานการปฏิบัติงานสังคมสงเคราะห์ทางสาธารณสุข และ 3) ตรวจสอบ ประเมิน และปรับปรุงร่างมาตรฐานการปฏิบัติงานสังคมสงเคราะห์ทางสาธารณสุข โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research : AR) มี 4 ขั้นตอน ตามแนวคิดวงจรการพัฒนาคุณภาพ (PDCA) ได้แก่ ขั้นตอนที่ 1 ศึกษาสภาพการปฏิบัติงานสังคมสงเคราะห์ทางสาธารณสุข (Plan) ขั้นตอนที่ 2 การจัดทำร่างมาตรฐานการปฏิบัติงานสังคมสงเคราะห์ทางสาธารณสุข (Do) ขั้นตอนที่ 3 ตรวจสอบและประเมินร่างมาตรฐาน (Check) และขั้นตอนที่ 4 ปรับปรุงร่าง มาตรฐาน (Act) ประชากรในการศึกษาครั้งนี้ ได้แก่ ผู้บริหารหน่วยงานระดับนโยบาย จำนวน 1 คน ผู้บริหารระดับบริหาร 7 คน และผู้ปฏิบัติงานสังคมสงเคราะห์ 61 คน รวม 69 คน สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ ได้แก่ การทดสอบค่าเฉลี่ย (One Sample t-test) ที่นัยสำคัญทางสถิติระดับ .05 ค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ (Item-Total Correlation) และค่าความเชื่อมั่นของครอนบาค (Cronbach’s Alpha)ผลการศึกษา ขั้นตอนที่ 1 สภาพการปฏิบัติงานสังคมสงเคราะห์ในศูนย์บริการสาธารณสุข พบว่า มีการเปลี่ยนแปลงไปทั้งรูปแบบสวัสดิการ มิติสุขภาพขยายเป็นองค์รวม บทบาทนักสังคมสงเคราะห์มีความหลากหลาย ปัญหาที่พบคือการไม่มีมาตรฐานการปฏิบัติงานเป็นการเฉพาะ ปัญหาโครงสร้างอัตรากำลัง ความก้าวหน้าทางวิชาชีพ ทรัพยากรที่จำกัด ข้อมูลและสารสนเทศ และควรมีการพัฒนาตามแนวคิดการพัฒนาคุณภาพ ขั้นตอนที่ 2 การจัดทำร่างมาตรฐานมี 3 องค์ประกอบ 12 องค์ประกอบย่อย 101 ตัวชี้วัด ขั้นตอนที่ 3 ตรวจสอบและประเมิน ตัวชี้วัดที่ผ่านการประเมินโดยใช้การทดสอบค่าเฉลี่ย One Sample t-test อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 จำนวน 101 ตัวชี้วัด ผ่านการประเมินค่าสัมประสิทธิสหสัมพันธ์ (Item-Total Correlation) จำนวน 79 ตัวชี้วัด ขั้นตอนที่ 4 ปรับปรุงร่างมาตรฐาน จากการคัดเลือกตัวชี้วัด 101 ตัวชี้วัด มีตัวชี้วัดที่ผ่านเกณฑ์และมีค่าความเชื่อมั่น (Cronbach’s Alpha if item deleted) จำนวน 79 ตัวชี้วัด ผลการพัฒนามาตรฐานฯ พบว่า มี 3 องค์ประกอบ 12 องค์ประกอบย่อย 79 ตัวชี้วัด ได้แก่ องค์ประกอบด้านที่ 1 การบริหารจัดการ มี 4 องค์ประกอบย่อย 16 ตัวชี้วัด องค์ประกอบด้านที่ 2 กระบวนการให้บริการ มี 5 องค์ประกอบย่อย 55 ตัวชี้วัด และองค์ประกอบด้านที่ 3 คุณภาพบริการ มี 3 องค์ประกอบย่อย 7 ตัวชี้วัด ข้อเสนอแนะจากการศึกษาครั้งนี้ ควรนำร่างมาตรฐานการปฏิบัติงานสังคมสงเคราะห์ทางสาธารณสุข ไปใช้ในศูนย์บริการสาธารณสุข และขับเคลื่อนการนำมาตรฐานไปสู่การปฏิบัติ เพื่อให้เกิดวงล้อการพัฒนาตามวงจร PDCA ควรมีการพัฒนากระบวนการประเมินคุณภาพงานสังคมสงเคราะห์ทางสาธารณสุขตามมาตรฐาน โดยความร่วมมือกับองค์กร สถาบัน หรือเครือข่ายที่เกี่ยวข้องทั้งในด้านสังคมสงเคราะห์ ด้านสุขภาพ และการพัฒนาคุณภาพ รวมถึงควรทบทวน ปรับปรุง และพัฒนาเครื่องมือ แนวทาง หรือกลไกในข้อกำหนดของมาตรฐาน เพื่อนำไปสู่การปฏิบัติที่บรรลุผลตามตัวชี้วัด

本研究围绕曼谷卫生局卫生服务中心的公共卫生社会福利工作标准开发展开，旨在达成三大目标：1）调研曼谷卫生局卫生服务中心的社会福利工作现状；2）制定公共卫生社会福利工作标准草案；3）采用行动研究（Action Research, AR）方法，遵循PDCA（计划-执行-检查-处理）质量循环理念，通过四大步骤对公共卫生社会福利工作标准草案开展验证、评估与修订工作。四大步骤对应PDCA循环框架：步骤1 调研公共卫生社会福利工作现状（计划Plan）、步骤2 制定公共卫生社会福利工作标准草案（执行Do）、步骤3 验证与评估标准草案（检查Check）、步骤4 修订标准草案（处理Act）。

本研究的研究对象包括：政策级管理人员1名、中层管理人员7名、社会福利工作人员61名，总计69人。

本研究采用的分析方法包括：显著性水平设定为0.05的单样本t检验（One Sample t-test）、项目-总分相关系数（Item-Total Correlation）以及克朗巴哈α系数（Cronbach’s Alpha）。

各阶段研究结果如下：
步骤1：卫生服务中心社会福利工作现状调研结果显示，当前福利服务形式已从单一健康服务拓展为综合服务体系，社会工作者的角色日趋多元化，但仍存在多项亟待改进的问题：缺乏专属工作标准、人员编制结构不合理、职业发展进程滞后、资源与信息供给匮乏，亟需依托质量循环理念开展改进工作。
步骤2：本次制定的标准草案包含3个一级维度、12个二级维度以及101项具体指标。
步骤3：验证与评估阶段，经显著性水平0.05的单样本t检验，101项指标均达到统计学显著性标准；经项目-总分相关系数评估，其中79项指标符合要求。
步骤4：标准草案修订环节：从初始101项指标中筛选出符合评估标准且删除单条目后克朗巴哈α系数达标的79项指标。最终成型的公共卫生社会福利工作标准包含3个一级维度、12个二级维度、79项指标，具体构成如下：一级维度1 管理工作，下设4个二级维度、16项指标；一级维度2 服务提供流程，下设5个二级维度、55项指标；一级维度3 服务质量，下设3个二级维度、7项指标。

本研究提出以下建议：应将该公共卫生社会福利工作标准草案在卫生服务中心中推广应用，并推动标准落地执行，形成PDCA循环的质量改进闭环；应联合社会福利、卫生健康及质量改进相关的机构、组织与网络，共同开发适配该标准的公共卫生社会福利工作质量评估流程；同时应定期对标准配套的工具、方法与机制进行回顾、修订与完善，确保实际工作能够达成指标设定的目标。