Een archeologisch inventariserend veldonderzoek (IVO) door middel van een proefsleuf in een terprestant te Goutum, gemeente Leeuwarden (Fr.)

In opdracht van de gemeente Leeuwarden heeft ARC bv (Archaeological Research & Consultancy) een archeologisch inventariserend veldonderzoek verricht op het nieuwe terrein van de Sportvereniging Blauw–Wit in Goutum (gem. Leeuwarden). De aanleiding voor dit IVO bestond uit het voornemen om op het terrein een ontsluitingsweg aan te leggen ten behoeve van een nieuw te bouwen voetbalcomplex. In dit terrein bevind zich het restant van de terp Teerns. Deze terp is rond 1925 afgegraven, maar booronderzoek door RAAP Archeologisch Adviesbureau (Exaltus 2002) heeft aangetoond dat in een deel van het terrein nog een archeologische laag aanwezig is met sporen die te dateren zijn als Late IJzertijd/Romeinse Tijd.Het archeologisch onderzoek vond plaats op 30 en 31 juli 2003 en werd uitgevoerd door drs. S.J. Tuinstra (projectleider), met medewerking van mw. drs. G.M.A. Bergsma (veldtechniek), dhr. B. Huizenga en dhr. A.M. Draaisma (ArgeologyskWurkferban Fryslan) als veldmedewerkers. De graafmachine werd geleverd door dhr. J. Bergman. Mw. drs. A. Ufkes bestudeerde het aangetroffen aardewerk, de keramische artefacten, gebakken klei en bouwmaterialen.ConclusieMet de in het voorgaande hoofdstuk verwoorde resultaten kunnen de onderzoeksvragen uit het PvE als volgt worden beantwoord:1 Wat is de aard, omvang, intensiteit en ouderdom/fasering van de bewoningssporen?De vondstconcentratie in het noorden van de sleuf, het in elkaar overlopen van de veenlaag met de terpophoging, alsmede het dikker worden van dit ophogingspakket, lijkt er op te wijzen dat zich in het noorden van de proefsleuf de aanzet van een terp bevindt. Het feit dat het hier gaat om de onderste terplaag op de natuurlijke ondergrond, pleit er ook voor dat het dikkere deel van het antropogene pakket meer de naar de kern van de terp wijst. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat door de grootschalige terpafgravingen en de zeer beperkte omvang van de opgraving niet met zekerheid te zeggen is waar de oudste kern van de terp zich bevindt. De resterende dikte van de terplaag kan ook het resultaat zijn van diverse latere processen, en hoeft niet noodzakelijkerwijs met de positie van de kern te maken te hebben. Mocht de oudste kern inderdaad in noordelijke richting te vinden zijn, dan ligt de oudste kern niet in het midden van de uiteindelijke terp. Het terprestant kent nog maar ´e´en duidelijke antropogene laag, die, gezien de scherpe overgang in de bouwvoor, aan de bovenzijde niet meer intact is. Hoever de terp zich nog uitstrekt is aan de hand van de huidige onderzoeksgegevens niet te bepalen. Mogelijk gaat het hier om restanten van de oudste bewoning ter plaatse. Deze eerste bewoning is mogelijk vanaf 200/150 v. Chr. te dateren, waarbij het zwaartepunt waarschijnlijk iets v´o´or de jaartelling tot in de eerste eeuw n. Chr. ligt. Het vondstmateriaal is overwegend afkomstig uit de ophogingslaag, maar ook uit een kuil en enkele greppels of sloten is aardewerk geborgen. De vondsten in de veenlaag en de waargenomen vergraving van het veen lijken erop te wijzen dat de oudste bewoning direct op het veen begonnen is. De in vlak 2 aanwezige greppels zouden met deze fase te maken kunnen hebben. Deze greppels worden afgedekt door de terplaag. Mogelijk hebben we hier te maken met een veenontginningsfase rond 200/150 v. Chr. waarna de terp is aangelegd, die op basis van de vondsten uit de nu nog aanwezig terplaag minimaal tot 300 n. Chr. in gebruik is gebleven. Hoe daarna de ontwikkeling van de uit historische bronnnen bekende terp Teerns is geweest, is door de afgravingen helaas niet meer te achterhalen.2 Hoe waardevol zijn de aangetroffen vondsten en sporen?De resten zijn intact en van goede kwaliteit. Weliswaar zijn grote delen van de terp rond 1925 afgegraven, maar de terpzool is nog aanwezig en relatief onverstoord. Na de afgraving is het land waarschijnlijk altijd als grasland in gebruik gebleven en niet zwaar geploegd. Omdat het hier de onderste en dus de oudste terplaag betreft, kan nader onderzoek zeker meer inzicht geven in het ontstaan van de terp en de activiteiten die hier hebben plaatsgevonden. Daarom is het terrein zeker archeologisch waardevol te noemen.AanbevelingDoor de aanwezigheid van de onderste terplaag is het terrein als archeologisch waardevol te bestempelen. Hierbij moet worden opgemerkt dat de archeologische laag zich direct onder de bouwvoor bevindt. Deze laag zal bij elke activiteit op dit terrein worden verstoord. Zelfs al vinden er niet direct bodemverstorende ingrepen plaats, dan nog zal, gezien de ligging van de archeologische sporen vlak onder het maaiveld, door het berijden met zware machines het bodemarchief worden aangetast. Onderzoek, voorafgaande aan welke activiteit dan ook op het terrein, wordt aanbevolen. Bij toekomstig onderzoek verdient het aanbeveling om, gezien de samenstelling van het aangetroffen vondstcomplex, speciale aandacht te besteden aan keramische artefacten en op bijvoorbeeld Sonderformen te letten die worden afgedaan als ‘kaasvorm’, ‘zeef’ of ‘vergiet’, om zo een poging te doen om de werkelijke functie te achterhalen.

受吕伐登（Leeuwarden）市政厅委托，ARC公司（Archaeological Research & Consultancy，考古研究与咨询公司）在高顿（Goutum，吕伐登镇域内）的蓝白体育俱乐部（Sportvereniging Blauw–Wit）新场地开展了考古勘探性田野调查（archeologisch inventariserend veldonderzoek，以下简称IVO）。本次IVO的缘起为场地内拟建一条通行道路，以服务于新建足球训练场。该场地内留存有泰恩斯土墩（terp）的残存部分，该土墩于1925年左右被大规模挖掘殆尽，但RAAP考古咨询事务所（RAAP Archeologisch Adviesbureau，Exaltus 2002）开展的钻孔调查显示，场地部分区域仍存有考古地层，其中包含可追溯至铁器时代晚期/罗马时期的遗存。

本次考古田野调查于2003年7月30日至31日开展，由S.J. Tuinstra硕士（项目负责人）带队，协同G.M.A. Bergsma女士硕士（田野技术负责人）、B. Huizenga先生与A.M. Draaisma先生（弗里斯兰考古工作坊，ArgeologyskWurkferban Fryslan）作为田野助理参与调查。挖掘机由J. Bergman先生提供。A. Ufkes女士硕士对出土陶器、陶瓷制品、烧土与建筑材料进行了研究。

## 结论
结合前文章节所述的调查结果，可对PvE中的研究问题作答如下：
1. 居住遗存的性质、规模、强度与年代/阶段
探方北部的遗存集中分布区、泥炭层与土墩堆筑层的交错叠压，以及该堆筑层厚度的递增趋势，均表明探方北部存在土墩的雏形。该区域处于自然基底之上的最下层土墩地层，进一步佐证了该人工堆筑层较厚的区域更接近土墩核心。但需注意，由于此前大规模的土墩挖掘活动以及本次发掘范围极为有限，无法确切判定土墩最古老核心的具体位置。残存土墩地层的厚度也可能是后期多种地质与人为作用的结果，未必与土墩核心的位置直接相关。若最古老的核心确实位于北部区域，则其并不在最终成型土墩的中部。该残存土墩仅存一层清晰的人工堆筑地层，受耕土层的显著分界影响，其表层已不复完整。根据现有调查数据无法确定该土墩的实际延伸范围，此处遗存可能为当地最早居住活动的残存部分。该早期居住阶段的年代可追溯至公元前200/150年左右，其繁荣期大概率处于公元前纪年前后至公元1世纪。出土遗存主要来自土墩堆筑地层，同时也从一处坑穴与数条沟壕或槽沟中采集到了陶器。泥炭层中的出土物以及观察到的泥炭层扰动迹象，均表明早期居住活动直接始于泥炭层之上。2号探方内的沟壕可能与该居住阶段相关，这些沟壕被后续的土墩地层所覆盖。这或许对应着公元前200/150年左右的泥炭开垦阶段，之后在此堆筑了土墩，根据现存土墩地层的出土物判断，该土墩至少沿用至公元300年。遗憾的是，泰恩斯土墩在历史文献记载中的后续发展情况，已因后续的挖掘活动无法考证。

2. 出土遗存与现场遗存的学术价值
本次发现的遗存保存完整且质量优良。尽管1925年左右土墩的大部分区域被挖掘，但土墩底土层仍得以留存且相对未受扰动。挖掘结束后，该场地大概率一直作为牧场使用，未进行过深耕作业。由于本次发掘的是最下层即最古老的土墩地层，后续开展的进一步研究必然能为了解土墩的形成过程与当地曾发生的人类活动提供更多认知。因此，该场地具有较高的考古价值。

## 建议
鉴于最下层土墩地层的存在，该场地可被认定为具有考古价值。需特别注意的是，该考古地层直接位于耕土层之下，任何场地内的施工活动都会直接破坏该地层。即便未直接进行土壤扰动作业，考虑到考古遗存紧邻地表，重型机械的碾压也会损毁土壤考古档案。因此，建议在场地内开展任何活动前先行开展考古调查。在未来的考古研究中，鉴于出土遗存组合的特征，建议特别关注陶瓷制品，并留意被归类为“奶酪形”“筛状”或“浇铸型”的特殊器形，以期探明其实际功能。