การกำหนดขอบเขตความเสียหายต่อจิตใจตามร่างพระราชบัญญัติการต่อต้านการทรมาน

“การทรมาน” ตามอนุสัญญาต่อต้านการทรมาน และการประติบัติหรือการลงโทษอื่นที่โหดร้ายไร้มนุษยธรรม หรือย่ำยีศักดิ์ศรี ค.ศ. 1984 (Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishmnt 1984: CAT) นั้นจะต้องเป็นการที่เจ้าหน้าที่ของรัฐกระทำโดยเจตนาไม่ว่าจะก่อให้เกิดทางร่างกายหรือจิตใจ คำว่า “จิตใจ” ตามอนุสัญญาต่อต้านการทรมาน ฯ (UNCAT) ถึงแม้จะมิได้บัญญัติคำว่า “จิตใจ” ไว้โดยเฉพาะในอนุสัญญา แต่ก็มีการตีความของถ้อยคำดังกล่าวจากศาลสิทธิมนุษยชนยุโรป หรือศาลสิทธิมนุษยชนทวีปอเมริกา คำว่า “จิตใจ” นั้นหมายถึงอารมณ์ ความรู้สึกด้วยประเทศไทยถือเป็นหนึ่งในภาคีของอนุสัญญาต่อต้านการทรมาน ฯ ซึ่งจะต้องบัญญัติกฎหมายที่เกี่ยวกับการทรมานว่าเป็นฐานความผิดโดยเฉพาะ ในปัจจุบันได้มีการตรากฎหมายที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดฐานทรมานไว้โดยเฉพาะคือ “ร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. …..” พระราชบัญญัติฉบับนี้มีการบัญญัติว่า การกระทำความผิดฐานทรมานเป็นฐานความผิดโดยเฉพาะ แต่มิได้บัญญัติคำนิยามของคำว่า “อันตรายแก่จิตใจ” นั้นมีความหมายว่าอย่างไร ดังนั้นจึงต้องพิจารณาตามประมวลกฎหมายอาญา คำว่า “อันตรายแก่จิตใจ” ถือเป็นองค์ประกอบอย่างหนึ่งของความผิดอาญาในแต่ละฐานความผิด เช่น ความผิดฐานทำร้ายร่างกายตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 295, ข่มขืนกระทำชำเราตามมาตรา 276, ความผิดฐานชิงทรัพย์จนเป็นเหตุให้ได้รับอันตรายแก่กายหรือจิตใจตามมาตรา 339 วรรค 3 ซึ่งคำว่า “จิตใจ” นั้นมิได้บัญญัติคำนิยามไว้ในประมวลกฎหมายอาญาไว้โดยเฉพาะ แต่ก็มีคำพิพากษาของศาลฎีกาได้ให้คำนิยามไว้ คำว่า “จิตใจ” หมายถึง การสั่งการทของระบบประสาท ทำให้สมองไม่สามารถสั่งการได้ตามปกติ แต่ทั้งนี้ไม่รวมถึงอารมณ์ ความรู้สึกแต่อย่างใด ซึ่งบรรดาคำพิพากษาของศาลฎีกาได้ยึดถือคำว่า “จิตใจ” นั้นไม่รวมถึงอารมณ์และ ความรู้สึก เป็นบรรทัดฐาน จนกระทั่ง พ.ศ. 2558 ได้มีคำพิพากษากลับบรรทัดฐานของบรรดาคำพิพากษาในฉบับก่อนหน้านี้โดยวินิจฉัยว่า อันตรายแก่จิตใจนั้นให้หมายความรวมถึงอารมณ์ ความรู้สึกด้วย ซึ่งในปัจจุบันยังมิได้มีคำพิพากษาที่วินิจฉัยเป็นบรรทัดฐานตามปี พ.ศ. 2558 แต่อย่างใด ซึ่งยังไม่แน่ชัดว่า ประเทศไทยจะยึดถือตามแนวบรรทัดฐานใด ย่อมเป็นปัญหาว่า คำว่า “จิตใจ” ตามกฎหมายประเทศไทยมีความไม่แน่นอนและชัดเจนซึ่งขัดกับหลักสำคัญของกฎหมายอาญาคือ กฎหมายอาญานั้นจะต้องมีความแน่นอนและชัดเจนการศึกษาค้นคว้าอิสระฉบับนี้ได้ศึกษาเกี่ยวกับคำว่า “อันตรายแก่จิตใจ” ของประเทศต่าง ๆ ได้แก่ ประเทศสหรัฐอเมริกา และประเทศฟิลิปปินส์ เพื่อนำกฎหมายของต่างประเทศมาเป็นแนวทางในการกำหนดคำนิยามของคำว่า “จิตใจ” ตาม ร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมาน ฯ ของประเทศไทยเพื่อให้สอดคล้องกับคำว่า “จิตใจ” ตามอนุสัญญาต่อต้านการทรมาน ฯ ในประเทศสหรัฐอเมริกานั้นได้มีการบัญญัติกฎหมายที่เกี่ยวกับการทรมาน และอันตรายแก่จิตใจไว้หลายฉบับ แต่อย่างไรก็ตามคำนิยามของคำว่า “อันตรายแก่จิตใจ” ตามกฎหมายของประเทศสหรัฐนั้นไม่สอดคล้องกับคำนิยามของคำว่า “จิตใจ” ตามอนุสัญญาต่อต้านการทรมาน ฯ ไว้ ส่วนประเทศฟิลิปปินส์นั้นได้มีการบัญญัติกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการทรมาน และอันตรายแก่จิตใจไว้โดยเฉพาะไว้ในพระราชบัญญัติต่อต้านการทรมาน ค.ศ. 2009 โดยมีการแยกบัญญัติไว้ชัดเจนว่า อันตรายแก่กาย กับ อันตรายแก่จิตใจมีคำนิยามว่าอย่างไร และคำว่า “อันตรายแก่จิตใจ” ตามพระราชบัญญัติฉบับนี้ สอดคล้องกับคำว่า “จิตใจ” ตามอนุสัญญาต่อต้านการทรมาน ฯ ดังนั้นหากในอนาคต หากร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมาน ฯ มีผลใช้บังคับเป็นพระราชบัญญัติ ประเทศไทยควรที่จะนำคำนิยามของคำว่า “อันตรายแก่จิตใจ” ของประเทศฟิลิปปินส์มาเป็นแนวทางในการกำหนดถ้อยคำนิยามเนื่องจาก คำนิยามของประเทศฟิลิปปินส์นั้นสอดคล้องกับอนุสัญญาต่อต้านการทรมาน ฯ มาเป็นแนวทางในการกำหนดคำนิยามเพื่อให้คำนิยามนั้นมีความสอดคล้องกับอนุสัญญาต่อต้านการทรมาน ฯ มากยิ่งขึ้น

根据1984年《禁止酷刑和其他残忍、不人道或有辱人格的待遇或处罚公约》（Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment 1984，以下简称CAT，又称《禁止酷刑公约》UNCAT），“酷刑”指国家公职人员故意实施的、造成身体或精神伤害的行为。尽管《禁止酷刑公约》未对“精神”作出明确定义，但欧洲人权法院与美洲人权法院均已对该术语作出阐释，即“精神”涵盖情绪与感受。泰国作为该公约缔约国，需针对酷刑行为制定专门罪名。目前泰国已出台专门的酷刑犯罪罪名框架，即《防范和制止酷刑及强迫失踪法（草案）》，该法明确将酷刑行为列为独立罪名，但未对“精神伤害”的内涵作出界定。因此需参照《泰国刑法典》的相关规定。“精神伤害”是多项刑事犯罪的构成要件，例如《泰国刑法典》第295条的故意伤害罪、第276条的强奸罪，以及第339条第3款的“造成身体或精神伤害的抢劫罪”。尽管《泰国刑法典》未对“精神”作出明确定义，但泰国最高法院曾作出阐释，将“精神”界定为“神经系统功能紊乱导致大脑无法正常指挥”，且明确排除情绪与感受范畴，该裁判标准长期被沿用。直至佛历2558年（公元2015年），泰国最高法院推翻了此前的裁判标准，认定“精神伤害”应涵盖情绪与感受。但截至目前，尚无遵循该佛历2558年裁判标准的生效判例，泰国究竟将沿用何种裁判标准仍不明确。由此产生的问题是，泰国法律中“精神”一词的内涵模糊不清，这与刑法的核心原则——刑法应当明确且清晰——相悖。本独立研究对美国、菲律宾等国的“精神伤害”相关立法进行了梳理，旨在借鉴域外立法经验，为泰国《防范和制止酷刑及强迫失踪法》中“精神”一词的定义提供参考，使其与《禁止酷刑公约》中的“精神”内涵保持一致。美国虽有多部涉及酷刑与精神伤害的立法，但其法律中“精神伤害”的定义与《禁止酷刑公约》的要求并不相符。菲律宾则在2009年《反酷刑法》中专门针对酷刑及精神伤害作出规定，明确区分了“身体伤害”与“精神伤害”的定义，且该法中“精神伤害”的内涵与《禁止酷刑公约》的阐释完全契合。因此，若未来泰国《防范和制止酷刑及强迫失踪法》正式生效，泰国立法机关应借鉴菲律宾“精神伤害”的定义标准，以确保该法中“精神”的定义与《禁止酷刑公约》的要求保持高度一致。