Onderzoeksgebied Herinrichting Beekdal Keersop te Dommelen en Westerhoven, gemeenten Bergeijk en Valkenswaard.

<p> Inleiding
In opdracht van Waterschap de Dommel heeft RAAP van 23 januari tot en met 1 december 2023 een
opgraving – variant archeologische begeleiding uitgevoerd in het kader van het project ‘Herinrichting
Beekdal Keersop’ te Dommelen en Westerhoven in de gemeenten Bergeijk en Valkenswaard. Het
onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning. Het onderzoek was noodzakelijk in
verband met de voorgenomen beekdalinrichting die een bedreiging kunnen vormen voor eventueel in
de ondergrond aanwezige archeologische resten. In totaal gaat het om ca. 8,8 ha maaiveldverlaging
(tot max. 30 cm -mv) en ca. 3.826 m hermeandering van de beekloop (1,8 m -mv).
<p> Het doel van de opgraving – variant archeologische begeleiding was om vast te stellen of zich in het
onderzoeksgebied behoudenswaardige archeologische sporen en/of resten bevinden. Indien aanwezig,
en behoud in situ niet mogelijk zou zijn, dan diende de wetenschappelijke informatie hiervan veilig
worden gesteld.
<p> Resultaten
<p> Het onderzoeksgebied ligt binnen het beekdal van de Keersop. Vanwege de aard van de
werkzaamheden, alsook de verwachting op lokaal voorkomende beekdalgerelateerde vindplaatsen (o.a.
deposities, afvaldumps, beekovergangen, molenbiotoop), die moeilijk zijn op te sporen met traditioneel
onderzoek, werden de graafwerkzaamheden onder archeologische begeleiding uitgevoerd. Deze
bestond uit een intensieve en een extensieve variant. Het onderscheid hierbij ligt vooral in de intensiteit
van de begeleiding. Bij een intensieve begeleiding was een archeoloog continu aanwezig tijdens de
graafwerkzaamheden, terwijl bij de extensieve variant de vlakken en taluds zijn nagelopen. De
intensieve begeleiding is uitgevoerd nabij reeds bekende vindplaatsen of zones met een specifieke
verwachting (beekovergang, watermolen, etc.).
<p> In totaal is een oppervlakte van ca. 131.206 m² (ca. 13 ha) onderzocht, dat wil zeggen het gehele
plangebied.
<p> Het onderzoek heeft geen archeologische sporen of vondsten opgeleverd.
<p> Over het algemeen werd er geen archeologisch relevant vlak bereikt bij de maaiveldverlagingen, die de
grootste oppervlakte van de ingrepen besloegen. Slechts op twee spots met een totaal oppervlak van
ca. 550 m² werd de natuurlijke ondergrond geraakt. Over de aan- of afwezigheid van archeologische
vindplaatsen kunnen derhalve geen uitspraken gedaan worden.
<p> Met betrekking tot de nieuwe meanders werd wel dieper gegraven. Ten zuiden van de N397 was de
zichtbaarheid goed. Buiten de historische beekloop, een natuurlijk spoor, werden geen archeologische
vindplaatsen aangetroffen. Er was geen sprake van grootschalige verstoringen. Met betrekking tot de
hermeandering ten noorden van de N397 waren de waarnemingsmogelijkheden dan weer beperkt als
gevolg van extreem hoge (grond)waterstanden door langdurige hevige regenval tijdens de uitvoering.
<p> Hierdoor vormde de kraanmachinist noodgedwongen een vangnet inzake archeologie. Daarnaast is de beekloop slechts op enkele locaties aangepast met een meander, waarbij ook nog eens veelal de
tijdens de kanalisatie gedempte historische beekloop is gevolgd voor de nieuwe meander.
<p> Advies
<p> Het archeologisch onderzoek was gericht op specifieke herinrichtingsmaatregelen binnen het beekdal
van de Keersop. Het advies is afhankelijk van de uitgevoerde ingreep:
<p> • Bij de maaiveldverlagingen, zowel ten noorden als ten zuiden van de N397, werd nagenoeg nergens
de pleistocene ondergrond (Formatie van Sterksel) bereikt. Hierdoor kunnen nog steeds
archeologische resten op een dieper niveau aanwezig zijn. Geadviseerd wordt om de
dubbelbestemming waarde-archeologie dan ook te handhaven. Uitzonderingen zijn de zones die
verstoord zijn en eerder al zijn onderzocht en vrijgegeven (onderzoek N69).
<p> • Bij de hermeandering, werd over het algemeen wel de natuurlijke ondergrond geraakt. Buiten de
historische beekloop, een natuurlijk spoor dat bekend is van historische kaarten, werden geen
archeologische vindplaatsen aangetroffen. De locaties van de hermeandering, kunnen derhalve
worden vrijgegeven (schrappen dubbelbestemming waarde-archeologie). Hierbij moet worden
opgemerkt dat de verwachte vindplaatsen (o.a. deposities, afvaldumps, beekovergangen,
molenbiotoop) een heel lokaal karakter hebben. Het uitblijven van vindplaatsen ter plaatse van de
nieuwe meanders, wilt dus niet zeggen dat deze elders in het onderzoeksgebied (en direct
daarbuiten) niet aanwezig kunnen zijn.
<p> Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheden, de gemeenten Bergeijk en
Valkenswaard, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit .