Archeologisch vooronderzoek in het kader van herbestemming en nieuwbouw aan de Waldeck Pyrmontlaan 4 te Velp, gemeente Rheden.

Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek door middel van boringen (verkennende fase) uitgevoerd voor een plangebied aan de Waldeck Pyrmontlaan 4 te Velp, gemeente Rheden (kaart 1, afbeelding 1 ). Het plangebied is momenteel bebouwd. De bestaande bebouwing zal worden gesloopt, waarna binnen het plangebied twee nieuwe woningen zullen worden gerealiseerd. Het huidige perceel zal in twee kavels gesplitst worden. Op ieder perceel wordt een nieuwe woning gebouwd. Aan de straatzijde wordt een groenstrook met bomen aangelegd, met een privé-parkeergelegenheid. De nieuwbouw op kavel A zal drielaags zijn, waarbij één verdieping souterrain ligt tot ca. 2,9 m onder maaiveld. De nieuwbouw bij kavel B zal uit twee niveaus bestaan, waarschijnlijk zonder souterrain. Doel van het archeologisch vooronderzoek was vast te stellen of er in het plangebied sprake is (of kan zijn) van archeologische resten die door de ingrepen verstoord dreigen te worden en, indien mogelijk, uitspraken te doen over de waarde hiervan in termen van fysieke en inhoudelijke kwaliteit zoals zeldzaamheid en gaafheid. Hiertoe is eerst een bureauonderzoek uitgevoerd, op basis waarvan voor het plangebied een specifiek archeologisch verwachtingsmodel is opgesteld. Vervolgens is deze verwachting in het veld getoetst door middel van een verkennend booronderzoek. Tijdens het veldonderzoek is een dik ophoogpakket aangetroffen met daaronder sediment zonder kenmerken van bodemvorming. Het is daarom waarschijnlijk dat de oorspronkelijke bodem is afgegraven, opgehoogd en/of is geëgaliseerd tijdens de bouw- en sloopwerkzaamheden van de opeenvolgende bebouwing. De archeologische verwachting voor sporen uit de periode tot aan het begin van de 19e eeuw (historische bebouwing) kan daarom worden bijgesteld naar laag. Op de Kadasterkaart 1811-1832 zijn binnen het plangebied twee gebouwen zichtbaar, die met de bouw van het huis Schoonenberg in 1820 zijn overbouwd. Gezien het formaat van dit statige gebouw en de daarbij waarschijnlijk horende fundering en mogelijk onderkeldering, zijn onderliggende oudere resten naar alle waarschijnlijkheid deels of grotendeels vernietigd. Het huis Schoonenberg is op zijn beurt in 1929 afgebroken. De huidige bebouwing dateert uit 1971 maar heeft gezien de methode van fundering waarschijnlijk weinig impact gehad op ondergelegen lagen. De archeologische verwachting op het aantreffen van resten van kelders, funderingen, vloeren etc. van bebouwing uit het begin van de 19e en 20e eeuw is daarom hoog. Mogelijk bevinden deze resten zich binnen, en/of direct onder het ophogingspakket dat een dikte heeft van 105-170 cm beneden maaiveld. Advies. Om dergelijke resten op te sporen is de geëigende opsporingsmethode het uitvoeren van een proefsleuvenonderzoek (bij voorkeur na sloop tot aan maaiveld van de bestaande bebouwing), waarbij de eventuele aangetroffen resten worden gewaardeerd aan de hand van de drie aspecten belevingswaarde, fysieke kwaliteit en inhoudelijke kwaliteit. Een andere optie, afhankelijk van de civiele werkzaamheden, is het uitvoeren van een archeologische begeleiding tijdens de graafwerkzaamheden. Dit dient eerst te worden afgestemd met het bevoegd gezag, de gemeente Rheden. Voorafgaand aan de uitvoering van een dergelijk onderzoek dient altijd eerst (verplicht) een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld, dat de goedkeuring behoeft van het bevoegd gezag. Het bevoegd gezag, de gemeente Rheden, dient eerst over het advies in dit rapport een besluit te nemen. Wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondst’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Rheden, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Vestigia考古与文化史事务所针对位于荷兰雷登市（Gemeente Rheden）费尔普镇（Velp）的瓦尔代克·皮尔蒙特大道4号规划地块，开展了考古案头研究与钻探式踏勘田野调查（勘探阶段），相关图件为图1、影像1。
该规划地块目前已建有建筑，现有建筑将被拆除，随后将在地块内新建两栋住宅。现状地块将被划分为两个子地块，每个子地块均将新建一栋住宅。临街道一侧将增设植有树木的绿化带，并配套私家停车位。
A地块新建建筑为三层，其中一层为地下层，深度距自然地面约2.9米；B地块新建建筑为两层，大概率不设地下层。
本次考古预调查的目的为：确认规划区内是否存在（或可能存在）受本次工程扰动风险的考古遗存，并在可行范围内就遗存的物理与内涵质量（如稀有性与完整性）作出价值判定。为此，团队首先开展了案头研究，并据此为该规划区构建了专属考古预期模型；随后通过勘探钻探对该预期模型进行了田野验证。
田野调查期间，团队发现了一层较厚的填土堆积，其下的沉积物未表现出成土特征。据此推测，原自然土壤可能在后续多轮建筑的建造与拆除过程中被挖掘、堆填或整平。因此，针对19世纪初以前遗存（历史建筑遗迹）的考古预期等级可调整为低。
在1811-1832年的地籍图中，规划区内可见两栋建筑，该两栋建筑在1820年建成的斯库嫩贝格宅邸（Huis Schoonenberg）建造过程中被覆盖重建。鉴于该宅邸的宏伟规模，以及其配套的地基与可能存在的地下室，其下方的早期遗存大概率已被部分或完全损毁。斯库嫩贝格宅邸本身则于1929年被拆除。
现状建筑建于1971年，结合其地基施工方式推测，其对下方地层的影响极小。因此，针对19世纪初至20世纪初建筑遗存（如地下室、地基、地板等）的考古预期等级为高。此类遗存可能存在于厚度为地面下105-170厘米的填土堆积内部，或直接位于该堆积层下方。
一、建议
为探明此类遗存，最适宜的勘探方法为开展探槽考古调查（建议在现有建筑拆除至自然地面后进行），并通过三大维度对发现的遗存进行价值评估：观赏价值、物理质量与内涵质量。
另一种可选方案为，根据土建工程进度，在土方开挖阶段开展考古现场监护。该方案需事先与主管部门雷登市政府协商确认。
在开展此类调查前，必须（强制要求）编制《需求方案书（Programma van Eisen，简称PvE）》，并获得主管部门的审批。雷登市政府作为主管部门，需首先针对本报告中的建议作出批复。
若主管部门判定无需开展后续调查，并批准规划区按原计划开发，则考古意外发现与观测的报告义务仍然有效（依据《遗产法》第5.10条“考古意外发现”条款）。
由于无法完全排除土方施工过程中发现考古“意外遗存”的可能性，建议提醒土方工程施工方需在发现后第一时间向主管部门雷登市政府与荷兰国家文化遗产局（Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed）报告。