Inventariserend Veldonderzoek (onderwaterfase verkennend) Buitendijkse haven Urk, IJsselmeer

In opdracht van de provincie Flevoland heeft Periplus Archeomare in samenwerking met Aquatech Diving een archeologisch onderzoek uitgevoerd nabij Urk in het IJsselmeer. Het betrof een inventariserend veldonderzoek (onderwaterfase verkennend) in de vorm van duikinspectie op twee locaties met mogelijke historisch scheepsresten. Op locatie nr. 22 is een recente stalen roeivlet van 4,85 x 1,85 x 0,6 meter aangetroffen, sterk begroeid met zoetwatermosselen. Het wrakje is leeg, een eventuele motor ontbreekt. Het wrakje heeft geen archeologische waarde, maar kan wel een baggerobstakel vormen voor de geplande werkzaamheden. Op de tweede onderzoekslocatie (nr. 10) zijn twee scheepwrakken aangetroffen. Beide schepen behoren vrijwel zeker tot de categorie “bolkop” houten vissersschepen die op de Zuiderzee hebben gevaren. Eén wrak, een vermoedelijke botter of schokker met visbun met afmetingen 15.0 x 5,2 meter is nog grotendeels intact en bijna tot het gangboord rechtstandig weggezonken in de waterbodem, die bestaat uit fijn zand. Het tweede wrak ligt direct ten noorden van het eerste maar is minder coherent, maakt iets slagzij in de bodem en de bakboordkant is niet zichtbaar. De lengte is vermoedelijk gelijk aan het eerste wrak. Het feit dat hier twee wrakken liggen, de afwezigheid van los vondstmateriaal, scheepsinventaris en zijzwaarden doen vermoeden dat het hier gaat om een bewuste afzinkoperatie van niet-rendabele schepen. Op grond van de afwezigheid van paalwormaantasting zijn de wrakresten na de afsluiting van de Zuiderzee (1932) te dateren. De schepen zelf dateren vermoedelijk uit eind negentiende tot begin twintigste eeuw. Geadviseerd wordt om geen nader veldonderzoek (waarderend onderzoek) uit te voeren. Het is effectiever en efficiënter om eerst archiefonderzoek naar deze wrakken te doen. Indien uit het archief relevante details naar voren komen, kan altijd worden besloten tot extra veldonderzoek. Indien de wrakken vanwege de planontwikkelingen niet kunnen blijven liggen, en eventueel archiefonderzoek niet voldoende informatie oplevert, wordt voorgesteld om de resten na de berging nog nader te laten bekijken en – indien nodig – te documenteren. Dit onderzoek kan plaatsvinden op een ponton of op de kant in samenwerking met specialisten (bijvoorbeeld A. van Holk van het Nieuw Land Erfgoed Centrum ). Tot de geplande ingreep wordt geadviseerd om de verschillende wraklocaties (waaronder ook de locatie van ARCHIS waarneming 408303, een wrak dat eerder is onderzocht en vrijgegeven door de RCE) vrij te geven voor eventueel onderzoek door de Landelijke Werkgroep Archeologie Onder Water (LWAOW). Het kan niet worden uitgesloten dat zich in de rest van het aangepaste plangebied toch nog afgedekte objecten van cultuurhistorische waarde bevinden. Daarom is de uitvoerder van de verdiepingswerkzaamheden geïnstrueerd om bij een eventuele vondst met een mogelijke archeologische waarde direct contact op te nemen met het bevoegd gezag, zoals dat in de Erfgoedwet (2016) staat voorgeschreven.

受弗莱福兰省（Provincie Flevoland）委托，Periplus Archeomare与Aquatech Diving合作，在艾瑟尔湖（IJsselmeer）的乌尔克（Urk）附近开展考古调查。本次调查为探索性水下阶段的现状勘查类野外作业，针对两处存在历史船舶残骸可能性的点位开展潜水勘查。
在22号点位，发现一艘尺寸为4.85×1.85×0.6米的近代钢制划艇，其表面附着大量淡水贻贝。该残骸内部为空，未发现发动机。其虽不具备考古价值，但可能对后续规划的施工作业构成清淤障碍。
在第二处调查点位（10号点位），共发现两艘船舶残骸。二者几乎可确定为曾航行于须德海（Zuiderzee）的‘圆首’（bolkop）木质渔船。其中一艘残骸疑似为搭载渔获舱的驳网渔船（botter）或单拖渔船（schokker），尺寸为15.0×5.2米，整体保存尚完整，几乎以右舷垂直姿态沉没于细沙构成的水底。第二艘残骸紧邻第一艘北侧，但结构完整性较差，在水底呈一定倾斜状态，左舷完全不可见，其长度推测与第一艘残骸相当。
此处存在两艘残骸、未发现零散出土遗物、船舶物料清单及舷侧护板的情况，推测此处为一次针对无运营价值船舶的有意识沉放作业。由于未发现蛀船虫侵蚀痕迹，可判定该残骸遗存年代不早于须德海（Zuiderzee）围垦工程（1932年）完工之时；而船舶本体的建造年代推测为19世纪末至20世纪初。
建议暂不开展进一步的野外调查（即价值评估类调查），优先针对该两处残骸开展档案调查更为高效合理。若后续档案调查能获取相关细节信息，可再视情况决定是否开展补充野外调查。
若因规划开发导致该残骸无法原地保留，且档案调查未能提供足够信息，则建议在打捞后对残骸遗存开展进一步检视，并视情况进行建档。该调查可依托浮台（pontoon）或岸边场地，联合相关专业人员开展，例如来自新地遗产中心（Nieuw Land Erfgoed Centrum）的A. van Holk。
建议在本次规划施工前，将所有残骸点位（其中包括ARCHIS观测编号408303点位——该点位此前已由荷兰国家文化遗产局（Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, RCE）完成调查并解封）开放给全国水下考古工作组（Landelijke Werkgroep Archeologie Onder Water, LWAOW）开展潜在的考古调查。
无法排除在调整后的规划区域其余范围内仍存在埋藏的文化史价值遗存的可能性。因此，施工方需遵照《遗产法（2016）》（Erfgoedwet 2016）的相关规定，若发现疑似具备考古价值的遗存，需立即与主管部门取得联系。