Een archeologische begeleiding (AB) op het kasteelterrein Caetshage te Culemborg, gemeente Culemborg (Gld).

In opdracht van de gemeente Culemborg heeft, tijdens de aanleg van een stadsboerderij en het graven van een kreek op terrein Caetshage, een archeologische begeleiding plaatsgevonden. De archeologische waarde van het terrein was in het verleden reeds overvloedig aangetoond.Toen in juni, juli en augustus 2004 graafmachines de bouwvoor verwijderden en een kreek op het terrein groeven voor de aanleg van de stadsboerderij, kwamen er onder andere baksteenconstructies aan het licht, die een nader onderzoek behoefden. Dit onderzoek werd uitgevoerd in de vorm van een archeologische begeleiding.De archeologische begeleiding werd uitgevoerd door Archaeological Research & Consultancy (ARC bv) uit Groningen en bestond uit twee fasen. Van 9 tot en met 22 juni 2004 werd een groot deel van het machinaal afgegraven terrein onderzocht. Op 19 en 20 augustus 2004 en op 4 en 5 oktober 2004 werd het uitgraven van een kreek archeologisch begeleid.Conclusie:Op het terrein zijn archeologische sporen aangetroffen uit de Romeinse Tijd en de Volle- en Late Middeleeuwen. In de tussenliggende periode lijkt het terrein niet in gebruik te zijn geweest. De sporen uit de Romeinse Tijd betreffen crematiegraven, behorend tot een grafveld. De crematiegraven bestaan uit eenvoudige kuilen waarin crematieresten en grafgiften zijn bijgezet. Het grafveld is tussen het eind van de 1e eeuw en de 3e eeuw n. Chr. in gebruik geweest. De omvang van het grafveld kon tijdens het onderzoek niet worden vastgesteld.De sporen uit de Romeinse Tijd zijn terug te voeren tot een tijd dat (een deel van) het terrein in gebruik was als grafveld. Dit grafveld zal gebruikt zijn door de bewoners van een nabijgelegen nederzetting. Het grafveld is verstoord door activiteiten van de middeleeuwse bewoners van het terrein Caetshage. In de Volle Middeleeuwen stond er eerst een mottekasteel, omringd door een gracht. Daarna is er op dezelfde plaats een bakstenen kasteel gebouwd. Aan de westzijde lag de voorhof. Op dit terreindeel werden namelijk de uitbraaksporen van een rechthoekig bakstenen gebouw gevonden.Op het omringende terrein zijn sporen en vondsten gevonden die aan de bewoning uit deze periode zijn toe te schrijven. Tot in het noordwesten van het terrein zijn sporen en vondsten uit deMiddeleeuwen aangetroffen. Kennelijk was het hele gebied Caetshage in deze periode ingericht.Het is opvallend dat het overgrote deel van de vondsten uit de 12e- tot eind 13e eeuw stamt. Slechts weinig vondsten komen uit de 14e eeuw. Hieruit kunnen we afleiden dat het zwaartepunt van de bewoning in de eerst genoemde periode zal zijn te plaatsen. De bouw van het stenen kasteel kunnen we dan ook eerder in de tweede helft van de 13e eeuw plaatsen, dan in de 14e eeuw. De ringgracht en een kuil op het binnen terrein behoren in ieder geval bij de 12e eeuwse bewoning. De sokkel maakt vermoedelijk deel uit van een toegangspoort, behorende bij het stenen kasteel. Verder zijn er geen sporen van bebouwing op het binnenterrein gevonden. Omdat dit terrein eertijds opgehoogd was, zijn deze sporen uit de Volle en Late Middeleeuwen door latere egalisatie grotendeels verdwenen. De sporen van een rechthoekig gebouw liggen net buiten het omgrachte terrein. Dit is een gebouw dat op de voorhof van het kasteel stond. Het formaat van de gebruikte bakstenen wijst op een datering in de late 13e–14e eeuw. Er omheen ligt een vierhoekige gracht, deze is later opgevuld met puin. Een met aardewerk en ander vondstmateriaal opgevulde sloot ten zuiden van het omgrachte terrein stamt uit de Volle Middeleeuwen. Door contaminatie van het materiaal is het echter moeilijk om de aangetroffen archeologische sporen eenduidig te dateren.Tijdens de archeolgische begeleiding door ARC bv en door de amateurs van Afdeling 15 van de AWN zijn er in totaal tien crematiegraven gedocumenteerd.De crematieresten waren meestal in een eenvoudige kuil neergelegd, in een aantal gevallen met grafgiften zoals aardewerk en metalen voorwerpen.Het grafveld stamt uit het einde van de 1e tot de 3e eeuw n. Chr. De omvang van het grafveld kon tijdens het onderzoek niet worden vastgesteld.Het vondstmateriaal dat op het terrein is aangetroffen is te relateren aan de grondsporen. Het materiaal uit de Romeinse Tijd komt voor het grootste deel uit de crematiegraven. Het betreft onder andere complete schalen en kruiken die als grafgift zijn meegegeven. Daarnaast zijn ook munten, fibulae en glazen flesjes meegegeven. Ook komt materiaal uit deze periode voor als opspit in jongere sporen. Waarschijnlijk betreft het materiaal uit graven die door de latere bewoners zijn verstoord.De vondsten uit de Volle en Late Middeleeuwen zijn afkomstig uit grachten, sloten en kuilen die horen bij het kasteel en het omringende terrein. De grootste component wordt gevormd door aardewerk uit de 12e en 13e eeuw.Slechts enkele fragmenten stammen uit de 14e en 15e eeuw. Een sloot ten zuiden van het omgrachte terrein leverde een grote hoeveelheid vondstmateriaal op, waaronder enkele complete potten, een hellebaard, een pelgrimsinsigne en een gesp. Kennelijk is deze sloot in een korte periode volgestort met afval. De aard van het vondstmateriaal uit deze periode wijst op een rijke context. De bewoners van het kasteel hadden de middelen om ‘luxe’ importaardewerk aan te schaffen en dit al bij kleine beschadigingen te vervangen door nieuw. Ook de metalen objecten, zoals het vergulde ornament met het wapen erop, wijzen op een zekere mate van welstand. Uit het onderzoek naar de faunaresten blijkt dat er voornamelijk resten van vleesconsumptie zijn aangetroffen.

本考古监护（archaeological supervision）工作受库伦堡市政当局委托，于Caetshage地块建设城市农场及开挖溪谷期间开展。该地块的考古价值此前已得到充分证实。

2004年6、7、8月间，挖掘机移除表土并开挖溪谷以推进城市农场建设时，陆续出土了砖结构遗存，需开展进一步研究。本次研究即以考古监护的形式实施，由格罗宁根的考古研究与咨询有限公司（Archaeological Research & Consultancy，简称ARC bv）承接，项目分为两个阶段：2004年6月9日至22日，对大部分机械开挖区域开展考古调查；2004年8月19日、20日及10月4日、5日，对溪谷开挖作业进行考古监护。

## 考古发现与结论
在该地块内发现了罗马时期、中世纪盛期与中世纪晚期的考古遗存，两段遗存之间的时期似乎未被利用。
罗马时期的遗存为一处火葬墓地的火葬墓（cremation grave），这类墓葬为简单坑穴，内置骨灰与随葬品（grave goods）。该墓地使用时间为公元1世纪末至3世纪，其规模未能通过本次调查确定。该墓地的使用对应地块曾作为丧葬用地的时期，使用者为附近定居点的居民，后被Caetshage地块中世纪居民的活动所扰动。

中世纪盛期，地块上首先建有一座带壕沟的土垒城堡（motte castle），其后在原址修建了砖制城堡，城堡西侧为前院。本次调查在该区域内发现了一座长方形砖构建筑的遗迹遗存。周边地块亦发现了对应这一时期的居住遗迹与出土物，地块西北侧同样出土了中世纪时期的遗存与遗物，表明整个Caetshage区域在该时期已得到开发利用。

值得注意的是，绝大多数出土物年代为12世纪至13世纪末，14世纪的出土物极少，由此可推断当时的居住活动重心处于12至13世纪，石制城堡的建造时间应为13世纪后半叶而非14世纪。环壕与地块内部的一处坑穴均属于12世纪的居住遗存，其基座大概率属于石制城堡的入口门楼遗存。城堡内部场地未发现其他建筑遗迹，因该区域后期曾被垫高，中世纪盛期与晚期的遗存已被后期的场地平整活动大部分破坏。

长方形砖构建筑的遗迹位于壕沟围合地块之外，应为城堡前院的附属建筑，所用砖块的年代可追溯至13世纪末至14世纪。该建筑周围有一处四角形壕沟，后被碎石填充。地块南侧一条被陶器与其他遗物填充的沟渠年代为中世纪盛期，但因材料污染，难以对出土的考古遗存进行精准断代。

本次考古监护工作由ARC bv与AWN第15分部的志愿者共同完成，总计记录了10座火葬墓。骨灰通常被放置于简单坑穴中，部分墓葬配有陶器、金属器等随葬品。该墓地年代为公元1世纪末至3世纪，其规模未能通过本次调查确定。

地块内出土的遗物可与地下遗存相对应：罗马时期的遗物绝大多数出土自火葬墓，包括作为随葬品的完整盘、壶，另有钱币、胸针（fibulae）、玻璃瓶等。此外，该时期的遗物也见于后期遗迹中，推测为后期居民扰动早期墓葬所带入。

中世纪盛期与晚期的出土物均来自城堡及周边的沟渠、坑穴，其中占比最高的为12至13世纪的陶器，仅少量碎片出自14至15世纪。地块南侧的沟渠出土了大量遗物，包括完整陶罐、剃刀（hellebaard）、朝圣徽章（pelgrimsinsigne）与带扣，表明该沟渠曾在短时间内被垃圾填满。该时期出土物的特征反映出较为优渥的生活环境：城堡居民有能力购置进口奢侈品，且在器物出现轻微损坏时即予以更换；诸如带纹章的镀金饰品这类金属器物，同样体现出一定的生活水准。对动物遗存（faunaresten）的分析显示，当时的饮食以肉食为主。