Archeologisch vooronderzoek in het kader van de gedeeltelijke herinrichting van verblijfsrecreatiepark Landgoed De Scheleberg aan de Immenweg 15 te Lunteren, gemeente Ede

Vestigia Archeologie en Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek (verkennende fase) uitgevoerd ten behoeve van de geplande herinrichting van verblijfsrecreatiepark De Scheleberg aan de Immenweg 15 te Lunteren, gemeente Ede (afbeelding 1, Kaart 1 achterin het rapport). Het plangebied bestaat uit het noordelijke deel van het park met een oppervlakte van ca. 11 hectare. Daarbinnen zal er nieuwbouw plaatsvinden binnen ca. 70 kleine kavels, met een gezamenlijk oppervlak van 2,1 hectare (groen gearceerd op het inrichtingsplan, zie afbeelding 2, Kaart 2). Per verblijf wordt een bouwput gegraven van ca. 110 m², en 0,5 m diep. Deze kavels zijn echter niet aaneengelegen, maar vormen globaal een gebied van ca. 5 hectare. Voorafgaand aan de ontwikkelingen dient in het kader van de aanvraag omgevingsvergunning in kaart gebracht te worden of zich binnen het plangebied behoudenswaardige archeologische waarden (zouden kunnen) bevinden, die tegen de achtergrond van de bodemingrepen gevaar lopen. Gezien de aard van de ingrepen zullen de geplande ingrepen naar verwachting tot in het relevante archeologisch niveau reiken. Binnen het plangebied gold op basis van het bureauonderzoek een hoge archeologische verwachting voor het aantreffen van archeologische sporen voor alle perioden. In de directe omgeving zijn archeologische resten aangetroffen in de vorm van grafheuvels uit het Neolithicum en sporen van bewoning en Celtic Fields uit de IJzertijd. Mogelijk hebben deze Celtic Fields doorgelopen tot binnen het plangebied, met tussen de akkers huizen en erven. Om het archeologisch verwachtingsmodel te toetsen is op 6 en 7 april binnen het plangebied een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd. Binnen het plangebied zijn 30 boringen gezet tot een diepte van maximaal 2,2 meter beneden maaiveld. Hierbij is vastgesteld dat de oorspronkelijke bodemopbouw binnen het plangebied relatief intact is gebleven, zodat in principe een archeologische vindplaats vanaf de vroege prehistorie binnen het plangebied aanwezig kan zijn. Advies. Vestigia Archeologie en Cultuurhistorie adviseert om zoveel mogelijk door middel van planaanpassing de eventueel aanwezige archeologische waarden te beschermen en in de bodem (“in situ”) te bewaren. Dit kan bijvoorbeeld door de geplande aanleg van de huisjes in opgehoogde grond te laten plaatsvinden, en/of bij graafwerkzaamheden minimaal een buffer van 30 centimeter aan te houden boven de onverstoorde ondergrond. Kaart 5A geeft daarbij als handleiding de diepteligging aan van de onverstoorde bodem in NAP, en Kaart 5B in centimeter beneden maaiveld. Op basis van de resultaten van het booronderzoek is een advieskaart voor vervolgonderzoek opgesteld (Kaart 6). Op deze kaart is de zone aangeduid waar sprake is van een intact bodemprofiel binnen 80 cm -mv (d.w.z. de geplande ontgravingsdiepte van 50 cm -mv inclusief een buffer van 30 centimeter onder de geplande vergravingsdiepte). De te ontwikkelen percelen binnen de zone aangemerkt voor vervolgonderzoek hebben een gezamenlijk oppervlak van ca. 1,3 hectare. Mocht bescherming van de mogelijke archeologische waarden binnen deze zone door in situ behoud niet of deels niet mogelijk zijn, dan adviseert Vestigia om als vervolgstap in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) een inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven uit te voeren. Voor aanvang van een dergelijk onderzoek dient eerst een door het bevoegd gezag goedgekeurd Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld. Het is overigens de vraag of fenomenen als Celtic Fields middels een proefsleuvenonderzoek zijn op te sporen. Mogelijk kan in aanvulling op het Programma van Eisen nog een aangepaste onderzoeksstrategie worden gehanteerd zoals het extrapoleren van het AHN-beeld. Naschrift. Het bevoegd gezag, mevr. C. Harmsen van de gemeente Ede, heeft het conceptrapport beoordeeld. De opmerkingen zijn verwerkt in de definitieve versie van het rapport. Het is aan het bevoegd gezag, de gemeente Ede, om op basis van het bovenstaande selectieadvies een besluit te nemen ten aanzien van het al dan niet doorgaan of beëindigen van het onderzoeksproces (selectiebesluit). Ook nadat het archeologisch onderzoek is afgerond, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische toevalsvondst wordt gedaan, is het wenselijk om voorafgaande aan de werkzaamheden een werkprotocol toevalsvondsten op te stellen. De uitvoerder van het grondwerk wordt daarmee geïnstrueerd wat te doen bij een dergelijke vondst. Het is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Ede, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

维斯蒂基亚考古与文化史研究院（Vestigia Archeologie en Cultuurhistorie）针对吕特嫩（Lunteren）镇伊门路15号的De Scheleberg度假住宿公园翻新计划，完成了一项考古室内调研与勘探性野外调查（勘探阶段），项目隶属于埃德（Ede）市辖区（见图1、文末图1）。本次规划范围为公园北部片区，总面积约11公顷。片区内计划新建约70个小型地块，总占地面积2.1公顷（规划图中以绿色标注，见图2、图2）。每个住宿设施配套的基坑尺寸约为110平方米、深度0.5米，但上述地块并非连片分布，整体聚集区域总面积约5公顷。

为申请环境许可证，需先排查规划区内是否存在可能受施工活动威胁的具有保护价值的考古遗存。鉴于本次施工的性质，计划中的工程活动将触及相关考古地层。根据前期室内调研结果，规划区内各时期考古遗存均具有较高的考古发掘潜力。项目周边已发现新石器时代墓冢、铁器时代居住遗迹与凯尔特田（Celtic Fields）遗存。上述凯尔特田遗址可能延伸至规划区内，农田间分布有房屋与宅地。

为验证考古潜力模型，项目组于4月6日至7日在规划区内开展了勘探性钻孔调查，共布设30个钻孔，最大钻孔深度达地表下2.2米。调查结果显示，规划区内原始土层结构相对完整，理论上可能存在早史前时期的考古遗存。

### 建议
维斯蒂基亚考古与文化史研究院建议，优先通过调整规划方案，尽可能保护可能存在的考古遗存并实现原位（in situ）保存。具体措施包括：将计划中的小屋建筑群建于垫高地基之上；或在土方开挖作业中，于原状土层上方保留至少30厘米的保护缓冲区。
图5A以荷兰阿姆斯特丹基准面（Normaal Amsterdams Peil, NAP）为基准，标注了原状土层的埋深；图5B则直接标注了地表下的埋深（单位：厘米）。基于钻孔调查结果，项目组编制了后续考古调查的建议地图（图6），该地图标注了地表下80厘米范围内保存完整的土层区域（即规划开挖深度50厘米，叠加30厘米的下方缓冲区）。需开展后续调查的地块总面积约为1.3公顷。
若该区域内的考古遗存无法通过原位保护实现完整留存，或仅能部分留存，维斯蒂基亚考古与文化史研究院建议按照《考古遗产管护条例》（Archeologische Monumentenzorg, AMZ），采用探沟法开展补充性勘探调查。开展此类调查前，需先编制经主管部门批准的《需求方案》（Programma van Eisen, PvE）。
此外，凯尔特田遗址是否可通过探沟调查有效识别尚不明确，除《需求方案》外，亦可考虑采用额外研究策略，例如基于荷兰最新高程数据集（Actueel Hoogtebestand Nederland, AHN）的影像进行推断分析。

### 附言
埃德市主管部门代表C. Harmsen女士已审核本报告草案，相关修改意见已纳入终稿。最终是否继续或终止考古调查流程的遴选决定，由埃德市主管部门基于本遴选建议作出。
即便考古调查工作全部完成，考古意外发现的报告义务依然有效（详见《遗产法》第5.10条“考古意外发现”）。由于无法完全排除后续土方作业中发现考古遗存的可能性，建议在施工开始前制定《意外发现工作预案》，明确土方施工方的处置流程。同时需告知施工方，若发现考古遗存，需立即向埃德市主管部门与荷兰国家文化遗产局（Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed）报告。