Archeologisch bureauonderzoek S. de Jongestraat te Houwerzijl (gem. Het Hogeland)

In mei 2025 is in opdracht van Enexis Netbeheer BV door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor geplande werkzaamheden te Houwerzijl (gemeente Het Hogeland). Het tracé bevindt zich in twee bestemmingsplannen: ‘Kleine Kernen’ (dd. 27-05-2014) en ‘Buitengebied’ (dd. 10-07-2019). Binnen het bestemmingsplan ‘Buitengebied’ valt het tracé binnen meerdere dubbelbestemmingen. De vrijstellingsgrenzen worden hiervan overschreden.

Het plangebied ligt op een kwelderwal. Bewoning op de kwelderrug waar Houwerzijl op ligt, wordt aantrekkelijk vanaf het begin van de jaartelling. De verwachting is dat voor een deel van het tracé gegraven wordt door de onverstoorde wierdelagen. Hoewel de kans klein is, kan niet worden uitgesloten dat de originele kwelderwal wordt bereikt met de huidige werkzaamheden.

Houwerzijl ontstond rond een verdwenen spuisluis aan het Reitdiep. De naam, voor het eerst vermeld in 1375 als Howersile, verwijst mogelijk naar het wierdedorp De Houw en de Oudfriese woorden howa (hoeve) en zijl (sluis). De sluis werd in 1570 naar de huidige dorpslocatie verplaatst. Vanaf de 16e eeuw groeide Houwerzijl uit tot een havenplaats en is sindsdien ook bewoond gebleven.

De verwachting op archeologische resten uit de ijzertijd en Romeinse tijd is middelhoog, terwijl die voor resten uit de periode Romeinse tijd - middeleeuwen en late middeleeuwen - nieuwe tijd hoog is. Resten uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd liggen het dichtst aan het oppervlak en zijn waarschijnlijk binnen de opgravingsdiepte aanwezig. Op de KLIC-oriëntatiemelding is te zien dat het tracé deels overlappend is met eerder gelegde kabels en leidingen. Enkel op het terrein tussen de Hollemastraat 14 en 15 liggen geen eerder gelegde kabels en leidingen.

De geplande werkzaamheden tot een diepte van 0,8 m -mv en een maximale breedte van 1 m kunnen onverstoorde wierdelagen bereiken. Het tracé heeft een hoge verwachting op de aanwezigheid van archeologische resten uit de periode Romeinse tijd tot nieuwe tijd en loopt gedeeltelijk door een Rijksbeschermd monument met hoge archeologische waarde. Daarnaast doorkruist het tracé enkele oude erven langs de Hoofdstraat binnen het dorp. Aan de Hoofdstraat lijken de huizen dichter op de weg te hebben gestaan in de negentiende eeuw wanneer de kadastrale minuutplan wordt bekeken en is er een grote kans dat het tracé deze oversnijdt. Daarnaast heeft er binnen het tracé nog geen archeologisch onderzoek plaatsgevonden, enkel een bureauonderzoek, en is er geen informatie bekend over de intactheid van de bodem.

Er wordt geadviseerd de grondwerkzaamheden binnen het gehele tracé archeologisch te begeleiden onder protocol proefsleuven (KNA 4.2 protocol 4003).