Achter de stadsmuur (AAR 161)

<p>In oktober 2022 heeft Monumenten en Archeologie in opdracht van Horatio Vastgoed een archeologische begeleiding uitgevoerd bij een ontgraving op de planlocatie Singel 29. Voor deze locatie bestond een hoge archeologische verwachting gelet op de deels nog zichtbare restanten van een houtskelet. In het souterrain van het pand bevinden zich nog zandstenen neuten met daarop de stijlen van de onderslagconstructie met standvinken. Hierop rustte tot een verbouwing in 1990 de oorspronkelijke plaatvloer boven het souterrain. De stijlen zijn destijds aan de onderzijde afgezaagd waarna de neuten zijn herplaatst op de nieuwe betonnen poeren. Het uitdiepen van het souterrain in 2022 bood de mogelijkheid om de fundering van deze poeren en een oudere bouwfase in kaart te brengen. </p><p>

Het onderzoek ging uit van de volgende vragen die in de lopende tekst worden beantwoord: </p><p><ol>
<li>de algemene aard, datering, omvang en kwaliteit van archeologische sporen;
</li><li>de ligging van archeologische resten (horizontaal en verticaal) binnen de vindplaats;
</li><li>de bodemkundige gaafheid, bodemopbouw en bodemgeografie;
</li><li>de aanwezigheid van beerputten of afvalkuilen, de constructie hiervan en de samenstelling van de vulling. Het afval in de beerputten bij de huizen vormt belangrijk onderzoeksmateriaal naar de materiële cultuur als neerslag van sociaaleconomische ontwikkelingen door de eeuwen heen;
</li><li>de aanwezigheid van (een) waterkelder(s), de datering en constructie hiervan, het volume en de vulling;
</li><li>de datering of looptijd van de archeologische vondsten en de vondsttypen of vondstcategorieën waartoe zij behoren. </li></ol></p><p>

De oudste bouwfase op dit perceel werd gevormd door een raamwerk van planken en balken dat is geïnterpreteerd als vloer en dendrochronologisch kon worden gedateerd in het midden van de 16de eeuw (vraag 1, 2 en 3). Van dit gebouw resteerde ook nog een deel van de 0,40 m brede tweesteens voorgevel, die opvallend genoeg circa 2,5 m binnen de huidige rooilijn lag. </p><p>

De vondst van de fragmenten van misbaksels en van daktegels met glazuur- en afbreeksporen in de ophoging is noemenswaardig in het kader van de ambachtelijke werkzaamheden in de toenmalige weilanden buiten de stadsmuur, die kort na het midden van de 16de eeuw tot ontwikkeling kwamen. </p><p>

In een tweede bouwfase is het pand met de huidige omvang en de nog aanwezige onderslagconstructie met standvinken tot stand gekomen. Hierbij kon worden vastgesteld dat de neuten oorspronkelijk rustten op metselwerk van ijsselstenen, dat zelf weer was gefundeerd op palen en kespen. Op dit metselwerk sloot een vloer aan van ijsselstenen die op NAP -0,20 m lag. Deze fundering doorsneed zowel de oudere houtconstructie als de oorspronkelijke bakstenen voorgevel. Eén van de kespen onder een poer kon dendrochronologisch worden gedateerd in of na 1579. Ook een goed dateerbare vondst van Italiaanse faience uit de omringende ophoging dateert de constructie na 1575. Waarschijnlijk hangt deze wijziging samen met het in onbruik raken van de oude stadsmuur na de stadsvergrotingen van 1585 en 1592, de zogeheten Eerste- en Tweede Uitleg, en de daaropvolgende sloop van de muur in 1601-1603. Met deze afbraak ontplooide het perceel zich letterlijk en figuurlijk uit de schaduw van de stadsmuur naar een waardevol stuk bouwgrond gelegen aan de kade langs het Singel. </p><p>

Op dat moment is ook de huidige rooilijn met nieuwe voorgevel tot stand gekomen. Op het perceel ontbraken een beerput of waterkelder (vraag 4 en 5), maar wel was er sprake van een afvoerbuis, vermoedelijk uit de 18de eeuw en gemaakt van twee in elkaar geschoven uitgeholde boomstammen, die vanaf de straat geleidelijk afliep naar een tonput tegen de achtergevel. Een dergelijke constructie is in Amsterdam niet eerder archeologisch gedocumenteerd. </p><p>

De datering van de eerste bebouwing op Singel 29 halverwege de 16de eeuw past binnen de nieuwe inzichten die zijn opgedaan in de ontwikkeling van het Amsterdamse woonhuis door zowel bouwhistorisch- als archeologisch onderzoek. De belangrijkste conclusie die uit deze herijkingen – in aanvulling op nieuw onderzoek – kan worden getrokken was dat, op basis van de systematische inzet van dendrochronologie, de ingrijpende vernieuwingsslag niet had plaatsgevonden na de stadsbrand van 1452, maar met het herzien van het bouwbedrijf vanaf circa 1530. De bouwfase van Singel 29 in rond 1550 past geheel in dit beeld van de dynamiek in een overvolle 16de-eeuwse stad waarin een enorme bouwwoede gaande was.</p>