แนวทางการพัฒนาและส่งเสริมการผลิต “คราฟต์เบียร์” แบบภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนเกาะเกร็ด จังหวัดนนทบุรี

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาศักยภาพและการพัฒนาการผลิตคราฟต์เบียร์ชุมชนจากผลผลิตทางการเกษตร เพื่อศึกษาหามาตรการทางกฎหมายที่เหมาะสมในการผลิตและจำหน่ายคราฟต์เบียร์ ในรูปแบบภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนเกาะเกร็ด จังหวัดนนทบุรี ซึ่งเป็นการศึกษาทางด้านเศรษฐศาสตร์และนิติศาสตร์จากการศึกษาและวิเคราะห์จากข้อมูลในด้านต่าง ๆ พบว่าตลาดคราฟต์เบียร์ในประเทศไทยถือว่ามีขนาดเล็กและมีกระบวนการขั้นตอนการผลิตที่ไม่ซับซ้อน นอกจากนี้ยังมีต้นทุนในการผลิตที่ไม่สูงมากนัก คราฟต์เบียร์เป็นเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ประเภทเบียร์ที่มีความหลากหลายทางด้านรสชาติ โดยเริ่มจากการนำเข้าจากต่างประเทศ จนกระทั่งนำไปสู่การต้มเบียร์เพื่อดื่มเอง และนำไปบรรจุขวดขาย ซึ่งส่วนใหญ่เป็นการลักลอบการผลิตและจำหน่ายคราฟต์เบียร์เป็นจำนวนมาก มาตรการการส่งเสริมผู้ผลิตคราฟต์เบียร์แบบภูมิปัญญาท้องถิ่นชุมชนเกาะเกร็ด จังหวัดนนทบุรี ยังมีข้อจำกัดและอุปสรรคอยู่หลายประการ ตามพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 เรื่องหลักเกณฑ์และเงื่อนไขในการผลิตและจำหน่ายคราฟต์เบียร์ มีหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่ค่อนข้างสูง ทำให้ผู้ผลิตรายย่อยไม่อาจเข้าสู่ระบบการผลิตที่ถูกต้องตามกฎหมายได้ แต่ตลาดและกระแสคราฟต์เบียร์มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น จึงคาดการณ์ว่าตลาดคราฟต์เบียร์จะขยายตัวเพิ่มขึ้นอีกเป็นจำนวนมาก ในขณะที่รัฐบาลสนับสนุนให้ชุมชนสามารถผลิตและจำหน่ายสุราชุมชนได้ อาทิเช่น สุรากลั่นชุมชน ไวน์ และสาโท แบบ OTOP ดังนั้นจึงเกิดการเรียกร้องของผู้ผลิตคราฟต์เบียร์รายย่อย เพื่อขอให้รัฐบาลแก้ไขกฎหมายเกี่ยวกับพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 โดยอนุญาตให้คราฟต์เบียร์ปฎิบัติตามแม่บทกฎหมายแบบเดียวกับสุรากลั่นชุมชน โดยอนุญาตให้ชาวบ้านได้ผลิตคราฟต์เบียร์ในรูปแบบชุมชน รัฐบาลก็จะสามารถควบคุมการผลิตและเก็บภาษีได้ อีกทั้งคราฟต์เบียร์มีปริมาณแอลกอฮอล์ที่ต่ำเมื่อเทียบกับปริมาณแอลกอฮอล์สุราชุมชน จากการสัมภาษณ์ผู้ประกอบการสุรากลั่นชุมชนของตำบลสะเอียบ จังหวัดแพร่ ทั้งหมด 25 ราย ถือว่าเป็นอีกหนึ่งตำบลที่มีชื่อเสียงในการทำสุรากลั่นชุมชน และเป็นต้นแบบให้กับคราฟต์เบียร์ชุมชน เมื่อนำมาประกอบการพิจารณา การเปรียบเทียบกฎหมายการทำสุรากลั่นชุมชนกับการผลิตคราฟต์เบียร์ พบว่าชุมชนสะเอียบมีศักยภาพในการผลิตคราฟต์เบียร์ และสามารผลิตคราฟต์เบียร์ภายในชุมชนได้ เพราะเนื่องจากชุมชนสะเอียบมีแหล่งน้ำที่ดี มีเครื่องมือ อุปกรณ์การที่ครบครัน และวัตถุดิบหลักไม่ใช่อุปสรรคเพราะมีแหล่งที่ซื้อวัตถุดิบหลักในการทำเบียร์และผลิตสุรา ส่วนเรื่องกระบวนการ หรือขั้นตอนการผลิตไม่ยุ่งยากและซับซ้อนมากนัก เมื่อเปรียบเทียบกับการผลิตสุรากลั่นชุมชน แต่เนื่องจากการผลิตคราฟต์เบียร์ถือเป็นเรื่องใหม่สำหรับชุมชน ถ้ารัฐบาลหรือเอกชน จัดการอบรมการผลิตคราฟต์เบียร์ให้กับชุมชนอย่างถูกวิธี ชาวบ้านก็พร้อมที่จะเรียนรู้กระบวนการผลิตคราฟต์เบียร์ ถือเป็นการสร้างทางเลือกที่หลากหลายให้กับผู้บริโภค ถ้ารัฐบาลเปิดโอกาสให้ชุมชนสามารถผลิตคราฟต์เบียร์ได้ จะทำให้ผู้ผลิตคราฟต์เบียร์เข้ามาสู่ระบบการผลิตและการจำหน่ายอย่างถูกต้องตามกฎหมาย ถือเป็นประโยชน์ต่อรัฐโดยการให้ชุมชนมีการควบคุมเรื่องของสิ่งแวดล้อม การเก็บภาษีท้องถิ่น ทำให้รัฐเข้าไปตรวจสอบและควบคุมคุณภาพได้ รวมถึงเป็นการกระตุ้นเศรษฐกิจชุมชนเพื่อสามารถแข่งขันกับตลาดภายในประเทศและต่างประเทศ เป็นการพัฒนาผลผลิตและผลิตภัณฑ์จากกลุ่มอาชีพที่มีอยู่บนพื้นฐานของศักยภาพท้องถิ่น เช่น แรงงาน ทรัพยากร ทุน และภูมิปัญญาท้องถิ่นด้วยผลิตภัณฑ์คราฟต์เบียร์ ดังนั้น การที่จะเกิดคราฟต์เบียร์ในรูปแบบภูมิปัญญาท้องถิ่น ต้องคำนึงถึงอุปสรรค ต่างๆที่กล่าวมารวมถึงอุปสรรคที่จะเกิดขึ้นในอนาคต ซึ่งการวิเคราะห์ถึงโอกาสและอุปสรรค ดังกล่าวนั้น เป็นส่วนสำคัญในการพัฒนาคราฟต์เบียร์แบบภูมิปัญญาท้องถิ่นต่อไป