‘een hegt, sterk en weldoortimmerd huis’; Varik-Kerkstraat 2, gemeente Neerijnen

<p>In opdracht van de gemeente Neerijnen heeft RAAP van 18 april tot en met 4 mei 2016 een archeologische opgraving uitgevoerd in verband met voorgenomen woningbouw te Varik in de gemeente Neerijnen.</p><p>Het onderzoeksgebied ligt tussen het voormalige kasteel van Varik en de Dikke Toren, het laatste restant van de middeleeuwse dorpskerk. De vindplaats, een erf uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd, is ontdekt in 2007 tijdens het proefsleuvenonderzoek waarbij ook de standplaats van het kasteel werd teruggevonden. Tijdens de opgraving die in deze rapportage beschreven wordt, zijn funderingen van een boerderij uit de 16e tot 20e eeuw gevonden, evenals de fundamenten en paalfunderingen van een achttal bijgebouwen. Daarnaast zijn onder meer twee waterputten, een beerput, greppels, sloten, kuilen en talrijke paalkuilen, deels met bewaard gebleven houten palen, blootgelegd. Tijdens de opgraving zijn een kleine 4.000 vondsten verzameld. Onder en rond de boerderij uit de nieuwe tijd zijn tevens laatmiddeleeuwse sporen opgetekend en vondsten gedaan die aantonen dat op dezelfde plaats reeds in de late middeleeuwen (na ongeveer 1250) een boerenerf aanwezig was. Voor die tijd, in de vroege en volle middeleeuwen, was de locatie onderdeel van het akkerland rond de oudste dorpskern van Varik, die zich waarschijnlijk op korte afstand naar het zuiden en westen bevond. Uit het laatste deel van deze fase (ca. 1200-1250) zijn twee verkavelingsgreppels opgetekend.</p><p>Het archeologisch onderzoek is aangevuld met een historische-geografische analyse. Hierbij is aan de hand van oud kaartmateriaal en historische bronnen getracht om de ontwikkeling en eigendomssituatie van het erf in kaart te brengen en meer te weten te komen over de bewoners. Deze blijken vanaf ongeveer 1600 traceerbaar. De eerste eigenaar van wie we met zekerheid de naam kennen, Aernt Ariens van Riemsdijk Stelt, was secretaris van Varik. Ook zijn erven vervulden in de loop van de 17e en 18e eeuw functies in het openbare leven: twee van hen waren ouderling en diaken van de kerk en twee anderen bekleedden de functie van schout. Zij behoorden tot de meest welgestelde families van het dorp. Nadat de woning in 1796 verkocht werd aan de landman Cornelis Bongaards bleef deze anderhalve eeuw in handen van een geslacht van landbouwers. Een granaatinslag in de Tweede Wereldoorlog luidde het einde in. De verwoeste boerderij werd in 1949 nog eenmaal hersteld maar in 1954 grotendeels gesloopt. Daarmee kwam een einde aan de 700 jaar lange bewoning van deze locatie. Met de nieuwbouw die in 2018 voltooid is, wordt in feite een traditie van vele eeuwen nieuw leven ingeblazen.</p>