Bureauonderzoek Beneden Verlaat 60 te Veendam, gemeente Veendam (GR)

Laagland Archeologie heeft in juli 2022 een bureauonderzoek uitgevoerd aan de Beneden Verlaat 60 te Veendam. Het onderzoek vond plaats in verband met de ruimtelijke procedure rondom de geplande bouw van nieuwe woningen. Het onderzoek is uitgevoerd conform protocol SIKB KNA 4002. Het bureauonderzoek had tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen. Centraal staat daarbij de vraag of en zo ja welke archeologische resten (complextype, datering, diepteligging en gaafheid) in het plangebied kunnen worden verwacht. Hiertoe zijn landschappelijke, archeologische en historische bronnen geraadpleegd. Het plangebied ligt waarschijnlijk in een vlakte van verspoelde dekzanden, grenzend aan een beekdal. Vanaf ongeveer 2750 voor Chr. is het plangebied en haar omgeving begroeid met veen. Het veenpakket kon zich handhaven tot ver de Nieuwe Tijd (circa 1647). Bodemkundig is in het plangebied sprake van moerige podzolgronden met een veenkoloniaal dek. De top van de Pleistocene ondergrond is binnen 120 cm minus het oorspronkelijke maaiveld te verwachten. In het meest oostelijke plangebied is sprake van een opgebrachte laag onder eerdere bebouwing. Elders in het plangebied is een dik gronddepot of iets dergelijks. Het hoogteverschil met het omliggende terrein bedraagt maximaal circa 1,65 m. Het plangebied en omgeving raakte tussen 1700 en 1832 bebouwd. Dit betreft eenvoudige arbeidershuisjes. Dergelijke woningen waren meestal ondiep gefundeerd. Binnen het onderzoeksgebied zijn geen archeologische resten bekend. Niet ver daarbuiten zijn diverse resten uit de prehistorie bekend. Vuursteenvindplaatsen zijn op locaties aangetroffen waar blijkens het AHN het dekzand wat hoger ligt. Een ijzeroerwinningslocatie (IJzertijd) is aangetroffen in het nabije beekdal. In het plangebied kunnen resten van na 1700 worden verwacht, samenhangend met de historische bewoning van Veendam. Dit betreft resten van eenvoudige arbeiderswoningen. Dergelijke woningen waren meestal ondiep gefundeerd. Op dezelfde locatie is tot in de vorige eeuw doorlopend bebouwing geweest. Die bebouwing is inmiddels gesloopt. De kans dat oudere ondiepe funderingen daarbij (of eerder) zijn verstoord is aanzienlijk. Resten uit oudere perioden worden niet verwacht. In principe kunnen er resten uit de periode Laat-Paleolithicum – Vroeg-Neolithicum voorkomen: dergelijke vindplaatsen zijn meestal op kleine dekzandopduikingen of op steilkanten nabij zoet stromend water te vinden. Ze bestaan uit vuursteenstrooiingen direct op de oorspronkelijke dekzandtop en soms haardkuilen die tot maximaal 40-70 cm -mv kunnen reiken. Gezien de afstand tot de natuurlijke waterloop (het plangebied ligt minimaal 400 m van de huidige loop van de Oude Ee) en het ontbreken van aanwijzingen voor dekzandreliëf in het plangebied wordt de kans op resten uit deze periode laag geacht. De meest kansrijke locatie wordt gevormd door het meest oostelijke (later bebouwde) deel van het plangebied en specifiek daar is de kans groot dat eventuele resten door latere bebouwing of grondbewerking zijn aangetast.
Resten vanaf het Midden-Neolithicum tot circa 1647 zijn niet te verwachten: het toenmalige veenpakket maakte het terrein ongeschikt voor bewoning. Gezien de geringe kans op intacte resten van bebouwing van na 1700 en de lage verwachting voor eerdere archeologische perioden wordt geen nader archeologisch onderzoek geadviseerd. Dit advies is overgenomen door de bevoegde overheid, de gemeente Veendam. De gemeente wordt hierin vertegenwoordigd door haar deskundige, stichting Libau (mevr. N. van der Mei). Mochten tijdens de werkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, of resten waarvan redelijkerwijze kan worden vermoed dat het om archeologische resten gaat, dan geldt op grond van de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE, www.cultureelerfgoed).