Framing the war. Onet.pl and Wp.pl's coverage of the war in Ukraine in the first year of the conflict

Projekt badawczy Ramowanie wojny. Sposób relacjonowania przez Onet.pl i Wp.pl wojny w Ukrainie w pierwszym roku konfliktu był badaniem jakościowym treści opublikowanych w polskich portalach informacyjnych w okresie luty 2022-luty 2023. Badanie przeprowadzone zostało w okresie od 1 września 2024 do lutego 2025. Projekt realizowany był bez wsparcia finansowego instytucji zewnętrznych, a przygotowany w ramach stosunku pracy pracowników Uniwersytetu Warszawskiego. Uzyskano dofinansowanie tłumaczenia artykułów naukowych na język angielski ze środków Uniwersytetu Warszawskiego w wysokości 6 tys. zł. w 2025 roku. Projektem kierowały i wykonawcami były Marta Jas-Koziarkiewicz i Ewa Stasiak-Jazukiewicz.Celem projektu było zidentyfikowanie ram interpretacyjnych, użytych w materiałach dziennikarskich w materiałach Onet.pl i Wp.pl. Realizacja tak wyznaczonego celu była możliwa dzięki uzyskaniu odpowiedzi na następujące pytania badawcze:-     Jakie ramy interpretacyjne wykorzystywane były w materiałach publikowanych w analizowanych portalach?,-     Jak często posługiwano się poszczególnymi ramami w materiałach publikowanych w analizowanych portalach?Cel badań oraz główne pytania badawcze zdeterminowały wybór metody badawczej - postawę metodologiczną artykułu stanowi analiza ramowa (framing analysis). Analizowano ramy zawarte w przekazach medialnych (media frames). W badaniu do wstępnej selekcji danych wykorzystano kwestionariusz kategorii ram opracowany na podstawie istniejących typologii ram tematycznych Holli A. Semetko oraz Patti M. Valkenburg: konfliktu (K), odpowiedzialności (O), konsekwencji ekonomicznych (E), moralną (M) i ludzkich spraw (L). W każdym z tekstów identyfikowano wszystkie występujące ramy. Kwalifikacji dokonywano na podstawie obecności treści przyporządkowanych do poszczególnych ram.Korpus badawczy artykułu stanowią materiały dziennikarskie zamieszczone w serwisach ogólnoinformacyjnych dwóch ogólnokrajowych portalach internetowych: Onet (wiadomości.onet.pl.) i Wirtualna Polska (wiadomości.wp.pl). Analizie poddano wszystkie materiały jako główny temat wojnę w Ukrainie.Jednostką analizy były materiał dziennikarski. Wszystkie pochodziły z 14 dni, które wybrano na podstawie próby losowej, warstwowej. Ich selekcji dokonano z wykorzystaniem koncepcji tygodnia komponowanego, która zakłada losowy wybór poszczególnych dni tygodnia ze wszystkich zidentyfikowanych w badanym okresie. Losowanie przeprowadzono w pierwszym roku konfliktu zbrojnego, tj. od 24 lutego 2022 roku do 23 lutego 2023 roku. Za pomocą programu Excel dla każdego dnia tygodnia (poniedziałek, wtorek itd.) wylosowano numer tygodnia roku, przy czym każdy tydzień mógł być brany pod uwagę tylko raz. Ponieważ pierwszy dzień konfliktu zbrojnego nie znalazł się w próbie postanowiono, że materiały dziennikarskie z 24 lutego 2022 zostaną dodatkowo poddane analizie.Analizie poddano pochodzące z 15 dni wszystkie materiały dziennikarskie (próba pełna), traktujące o konflikcie zbrojnym pomiędzy Rosją a Ukrainą, jego przyczynach, konsekwencjach i reakcji, jakie wywołał na arenie międzynarodowej. Pominięto te, które dotyczyły polityki wewnętrznej w państwach trzecich (w tym w Polsce), o ile nie odnosiły się one do działań podejmowanych na rzecz pojawiających się uchodźców z Ukrainy. Materiały dziennikarskie pobrano ze stron archiwalnych: https://wiadomosci.wp.pl/archive oraz https://wiadomosci.onet.pl/mapa-serwisu.WynikiDo ilościowej analizy zawartości zakwalifikowano 1.200 materiałów dziennikarskich, w tym 592 z Wirtualnej Polski i 608 z Onet-u. Analiza treści ujawniła obecność ram interpretacyjnych w 1.170 materiałach dziennikarskich, w tym w 563 z WP i w 607 z Onet-u. Najwięcej materiałów dziennikarskich o badanej tematyce oba portale informacyjne zamieściły pierwszego dnia wojny – Onet 174 a WP 133. W każdym przypadku kwalifikację do ramy interpretacyjnej poprzedzała pozytywna odpowiedź na co najmniej jedno z trzech wskazanych wcześniej pytań.Rama konfliktu okazała się najczęściej stosowaną. przy czym w Onecie sięgano po nią 261 razy a w WP znacznie częściej, bo 458 razy. Drugą chętnie wykorzystywaną ramą była rama ludzkich spraw. Onet używał jej 253 razy, zaledwie o kilka razy rzadziej niż ramy konfliktu. Natomiast w WP różnica między stosowaniami obu ram była bardziej wyraźna. Ramę ludzkich spraw zastosowano tam 120 razy.Analiza danych miała w większości charakter jakościowy. Skoncentrowano się w niej na analizie zakresu obecności ramy ludzkich spraw i ramy odpowiedzialności oraz moralności. W przypadku analizy sposobu wykorzystania ramy ludzkich spraw dokonano operacjonalizacji kategorii aktorów obecnych w tej ramie. Byli to: bohater wróg i ofiara.W ramie ludzkich spraw oba portale informacyjne pokazywały konkretne osoby, uwikłane w konflikt zbrojny. Z jednej strony był to wróg, Putin i jego zaplecze polityczne. Podejmowano wątek pobudek, jakimi kieruje się prezydent Federacji Rosyjskiej. Do kategorii wrogów zalicza się też bezwzględny i okrutny żołnierz rosyjski, źle wyposażony i niewyszkolony. Z drugiej strony prezentowano bohatera. Tak niewątpliwie przedstawiano prezydenta Ukrainy i innych ukraińskich polityków, na przykład burmistrza Kijowa. Bohaterem był żołnierz ukraiński z poświęceniem walczący o wolność swojej ojczyzny i Europy, także ratownicy medyczni, obrona cywilna, strażacy chroniący infrastrukturę i mieszkańców atakowanych ukraińskich miejscowości. Były też ofiary – wymordowani cywile w Irpieniu, ginący podczas bombardowań, pozbawieni pomocy humanitarnej mieszkańcy miejscowości odciętych od reszty kraju przez front i uchodźcy. Prezentowano i opozycjonistów rosyjskich, którzy uciekli przed reżimem Putina, dziennikarzy, literatów, intelektualistów. Nie zabrakło relacji o losach zwykłych Rosjan, matek żołnierzy wysłanych na front, mężczyzn ukrywających się przed powołaniem do wojska.Zdaniem twórców teorii ramowanie pełni trzy funkcje. Po pierwsze, diagnostyczną – polegająca na zdefiniowaniu problemu, ustaleniu jego przyczyn i atrybucji, czyli przypisaniu odpowiedzialności. Po drugie, prognostyczną, która wystawia ocenę moralną i proponuje rozwiązanie problemu. Po trzecie, motywacyjną – nakłaniającą do działania. Poszczególne ramy mogą pełnić wszystkie trzy funkcje albo żadnej. W niniejszym artykule nie analizowano efektów oddziaływania Onetu i WP. Dokonana analiza treści uprawnia jednak do konstatacji o potencjalnym pełnieniu przez badane materiały dziennikarskie wszystkich trzech funkcji.Pokazując aktorów konfliktu, w tym: idealizując postawę żołnierzy ukraińskich, okrucieństwo wroga, niewinność ofiar, los uchodźców, mobilizowały do wyrażania solidarności. Funkcję motywacyjną pełniły przykłady działań wolontariuszy z Polski i zagranicy – ratowników medycznych, kucharzy, kierowców – niosących pomoc humanitarną i na terenie objętej działaniami wojennymi Ukrainy i w Polsce.