ATSIDOZ SHAROITIDA EOZINOFILLARNING TASHQI DEZOKSIRIBONUKLEIN KISLOTALARNI SHIKASTLASHI VA YALLIG'LANISHNING DAVOMIYLIGIGA BOG'LIQLIGI

Ushbu sharhli maqola atsidoz sharoitida eozinofillar tomonidan ekstratsellyulyar DNK tuzoqlari (EET) hosil qilinish mexanizmlari va bu jarayonning yallig‘lanish davomiyligi bilan o‘zaro bog‘liqligini tizimli tahlil qilishga bag‘ishlangan. So‘nggi o‘n yillik tadqiqotlar eozinofillarning nafaqat allergik reaksiyalar va gelmintozlarga qarshi himoya reaksiyalarida, balki yallig‘lanishning surunkali shakllarida muhim rol o‘ynashini ko‘rsatmoqda [1]. Eozinofillar faollashganda, ular o‘zlarining yadro yoki mitoxondrial DNKlarini granulyar oqsillar bilan birgalikda tashqi muhitga chiqarib, uch o‘lchamli tarmoqli tuzilmalar – EETlarni hosil qiladi [2]. Ushbu tuzilmalar dastlab patogenlarni ushlash va zararsizlantirish uchun mo‘ljallangan bo‘lsa-da, ularning haddan tashqari va tartibsiz shakllanishi to‘qimalarning shikastlanishiga, yallig‘lanish kaskadining kuchayishiga va kasallikning surunkali kechishiga olib kelishi mumkin [3]. Atsidoz – to‘qima muhitining pH darajasining pasayishi – ko‘plab yallig‘lanish o‘choqlarida, jumladan, revmatoid artrit, bronxial astma, kronik obstruktiv o‘pka kasalligi va o‘simta mikromuhitida kuzatiladi. Yaqinda olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, atsidoz sharoyitida eozinofillar faollashuv darajasi oshadi va EET hosil qilish jarayoni (EETosis) tezlashadi [4]. Buning mexanizmlari orasida kislotali muhitning lizosomal fermentlar faolligiga ta’siri, reaktiv kislorod turlari (ROS) generatsiyasining oshishi, hamda o‘z-o‘zidan hazm bo‘lish (autophagy) va apoptoz yo‘llarining o‘zaro ta’siri kiradi [5]. Ushbu maqolada atsidoz sharoyitida eozinofillar tomonidan ekzogen DNK shikastlanishining molekulyar mexanizmlari, bu jarayonda ishtirok etuvchi asosiy ferment tizimlari (elastaza, miyeloperoksidaza, eozinofil peroksidaza), hamda EET hosil bo‘lish intensivligi bilan yallig‘lanish davomiyligi o‘rtasidagi korrelyatsiya masalalari yoritilgan [6]. Shuningdek, EETlarni farmakologik yo‘l bilan blokirovka qilish yoki ularni degradatsiyaga uchratish orqali surunkali yallig‘lanish kasalliklarini davolashning yangi strategiyalari muhokama qilinadi. Maqolada 2015-2025 yillar oralig‘ida nashr etilgan 40 dan ortiq ilmiy manbalarga tayanilgan bo‘lib, ushbu sohadagi asosiy kashfiyotlar va istiqbolli tadqiqot yo‘nalishlari umumlashtirilgan.