วงเวียนและราษฎร: แนวทางการพัฒนาพื้นที่สาธารณะและอาคารประวัติศาสตร์บริเวณวงเวียนศรีสุริโยทัย จังหวัดลพบุรี

วงเวียนศรีสุริโยทัย จังหวัดลพบุรี ถูกสร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2481 ตามนโยบายและแผนผังการขยายเมืองใหม่ลพบุรีในยุคคณะราษฎร สมัยรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม โดยประสงค์ให้เป็นพื้นที่รมณียสถานของชาวลพบุรี โดยเป็นวงเวียนสมัยใหม่แบบตะวันตกที่มีสระน้ำและอนุสาวรีย์เป็นศูนย์กลาง พร้อมทั้งมีอาคารสถานที่ประเภทใหม่เกิดขึ้นรายล้อมมากมาย ได้แก่ โรงภาพยนตร์ทหานบก สวนสัตว์สระแก้ว สวนประติมากรรมสระแก้ว อาคารพาณิชย์ค้าขาย ปัจจุบันวงเวียนศรีสุริโยทัยถือเป็นทั้งพื้นที่ประวัติศาสตร์ พื้นที่สาธารณะ พื้นที่การค้า และพื้นที่ทางการเมืองที่สำคัญของจังหวัด แต่ประสบปัญหาด้านการอนุรักษ์ที่ตระหนักถึงคุณค่าเกิดความเสื่อมโทรมทางกายภาพ ด้านการไม่สามารถรองรับพื้นที่กิจกรรมทางสังคมในมิติต่าง ๆ ได้อย่างเต็มที่ และด้านการไม่สามารถเข้าถึงสระน้ำ อนุสาวรีย์ และอาคารสำคัญด้วยการสัญจรของยานพาหนะที่มีความเร็ว รวมถึงปัญหาจากพื้นที่ทับซ้อนของหลากหลายหน่วยงานทำให้การทำนุบำรุงและบริหารจัดการเป็นไปด้วยความลำบาก งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและเสนอแนวทางการพัฒนาด้านกายภาพสำหรับพื้นที่วงเวียนศรีสุริโยทัยในการเป็นพื้นที่สาธารณะประวัติศาสตร์และร่วมสมัยของพลเมือง โดยขั้นตอนการศึกษาประกอบไปด้วย การทบทวนวิวัฒนาการทางประวัติศาสตร์ การสำรวจสภาพพื้นที่ การสัมภาษณ์กลุ่มตัวแทน การวิเคราะห์กรณีศึกษาปรับเปลี่ยนวงเวียนในต่างประเทศ รวมถึงขั้นตอนการออกแบบทางเลือกการพัฒนา จากผลการศึกษาพบว่า พื้นที่สาธารณะและอาคารประวัติศาสตร์ที่มีคุณค่าในพื้นที่วงเวียนศรีสุริโยทัย มีศักยภาพที่สามารถพัฒนาให้เป็นพื้นที่มรดกอันสามารถรองรับกิจกรรมในมิติสังคม เศรษฐกิจ และการเมือง ส่งเสริมการเรียนรู้คุณค่าตามแนวอุดมการณ์แต่อดีตและตามพลวัตของสังคมในปัจจุบัน โดยการพัฒนาทางกายภาพนี้ถูกนำเสนอเป็นผังแม่บทที่ให้ความสำคัญ 3 ประเด็นคือ การอนุรักษ์อาคารและองค์ประกอบที่มีคุณค่า การสร้างพื้นที่ทางสังคมใหม่ทั้งการปรับใช้พื้นที่ลานโล่งและอาคารประวัติศาสตร์โรงภาพยนตร์ทหานบก และการเชื่อมต่อการสัญจรทางเท้าระหว่างถนนชั้นในและพื้นที่ชั้นนอกของวงเวียน โดยใช้การออกแบบทดลองวางแนวทางการเชื่อมต่อระดับน้อย กลาง และมากของพื้นที่ส่วนต่าง ๆ ของวงเวียนศรีสุริโยทัย ซึ่งกำหนดการอนุรักษ์อาคารและการเพิ่มพื้นที่ทางสังคมในระดับต่าง ๆ ไปพร้อมกันด้วย ผลการวิจัยออกแบบเพื่อพัฒนาวงเวียนศรีสุริโยทัย จังหวัดลพบุรีนี้สามารถใช้เป็นแนวทางเบื้องต้นสำหรับการพิจารณาพัฒนาพื้นที่วงเวียนประวัติศาสตร์แห่งอื่นได้ต่อไป