การวิเคราะห์ปัจจัยเสี่ยงและมาตรการในการบริหารความเสี่ยงของหน่วยงานจัดการศึกษาในมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย: กรณีศึกษาปีงบประมาณ พ.ศ. 2565-2568

ปัจจุบันสถาบันอุดมศึกษาในประเทศไทยกำลังเผชิญความท้าทายสำคัญ ทั้งการลดลงของจำนวนนักศึกษา การเปลี่ยนแปลงด้านเทคโนโลยี ความต้องการแรงงานทักษะใหม่และการแข่งขันที่รุนแรงมากขึ้น ซึ่งส่งผลกระทบต่อความมั่นคงทางการเงิน คุณภาพทางวิชาการและศักยภาพในการดำเนินงานของมหาวิทยาลัยโดยตรง มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงรายในฐานะสถาบันกลุ่มพัฒนาชุมชนท้องถิ่นก็ได้รับผลกระทบเช่นเดียวกัน โดยเฉพาะแนวโน้มจำนวนนักศึกษาใหม่ที่ลดลงและข้อจำกัดด้านทรัพยากร ทำให้การบริหารความเสี่ยงเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยให้มหาวิทยาลัยติดตามสถานการณ์ วางแผนเชิงกลยุทธ์ และเตรียมความพร้อมต่อความเสี่ยงที่อาจกระทบต่อการบรรลุพันธกิจได้อย่างมีประสิทธิภาพ การศึกษาในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการระบุประเด็นความเสี่ยงและระดับความเสี่ยงของหน่วยงานจัดการศึกษาในมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย โดยจำแนกตามปีงบประมาณและคุณลักษณะของหน่วยงาน รวมถึงศึกษารูปแบบของมาตรการบริหารความเสี่ยงที่ใช้ในการควบคุมและลดความเสี่ยงของหน่วยงานจัดการศึกษา การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเอกสาร (Documentary Research) โดยรวบรวมข้อมูลทุติยภูมิจากเอกสารจำนวน 67 ชุด ประกอบด้วย (1) รายงานการประเมินผลการควบคุมภายใน (แบบ ปค.5) จำนวน 49 ชุด (2) แบบวิเคราะห์และประเมินความเสี่ยง (RM 2) จำนวน 9 ชุด และ (3) แบบระบุความเสี่ยงและมาตรการบริหารความเสี่ยง (RM 3) จำนวน 9 ชุด จากหน่วยงานจัดการศึกษา 14 หน่วยงาน ครอบคลุมช่วงปีงบประมาณ พ.ศ. 2565–2568 ข้อมูลดังกล่าวถูกนำมาวิเคราะห์ด้วยวิธีการวิเคราะห์เชิงพรรณนาและการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) เพื่อสังเคราะห์แนวโน้มและรูปแบบของความเสี่ยงให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของการศึกษา ผลการศึกษาพบว่า หน่วยงานส่วนใหญ่ระบุประเด็นความเสี่ยงที่คล้ายคลึงกัน โดยเฉพาะด้านจำนวนนักศึกษาใหม่ลดลง คุณวุฒิของบุคลากรสายวิชาการ และผลงานวิจัยหรือผลงานสร้างสรรค์ที่ไม่เป็นไปตามเป้าหมาย ซึ่งปรากฏสม่ำเสมอในทุกปีงบประมาณ นอกจากนี้ ประเด็นความเสี่ยงมีความแตกต่างกันบางส่วนตามบริบทของแต่ละหน่วยงาน เช่น กลุ่มสาขาวิชาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมีความเสี่ยงด้านพื้นที่การบริการวิชาการที่ไม่สอดคล้องกับความเชี่ยวชาญของคณะ ขณะที่กลุ่มสาขาวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพมีความเสี่ยงเฉพาะด้านความปลอดภัยในการฝึกปฏิบัติวิชาชีพของนักศึกษา อย่างไรก็ตามรูปแบบมาตรการในการจัดการต่อความเสี่ยงยังคงมีลักษณะคล้ายคลึงกัน โดยส่วนใหญ่เป็นมาตรการลดความเสี่ยงเชิงรับมากกว่ามาตรการเชิงรุก อีกทั้งยังพบว่ามาตรการเดิมถูกนำมาใช้ซ้ำในหลายปีต่อเนื่อง โดยไม่ปรากฏการณ์ลดลงของระดับความรุนแรงหรือความถี่ของความเสี่ยงอย่างมีนัยสำคัญซึ่งสะท้อนถึงโอกาสในการยกระดับระบบบริหารจัดการความเสี่ยงให้มีความยืดหยุ่นและสอดคล้องกับบริบทที่เปลี่ยนแปลงของมหาวิทยาลัยมากยิ่งขึ้น