ข้อเสนอทางกฎหมายเพื่อการรับรองสิทธิในอากาศสะอาดในระบบกฎหมายไทย

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาหาแนวทางที่เหมาะสมในการรับรองสิทธิในอากาศสะอาดในระบบกฎหมายไทย โดยผู้เขียนได้นำเสนอถึงปัญหามลพิษฝุ่นละอองขนาดเล็กกว่า 2.5 ไมโครเมตร (pm 2.5) เพื่อการรับรองสิทธิในอากาศสะอาด และทำการศึกษากฎหมายที่เกี่ยวข้องเพื่อวิเคราะห์ว่าบรรดากฎหมายที่ใช้คุ้มครองสิทธิดังกล่าวในปัจจุบันสามารถนำมาใช้เพื่อคุ้มครองสิทธิได้มากน้อยเพียงใด ทั้งนี้ ผู้เขียนได้ทำการศึกษากฎหมายระหว่างประเทศ อาทิ กติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง กติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม อนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก อนุสัญญาว่าด้วยการขจัดการเลือกปฏิบัติต่อสตรีในทุกรูปแบบ อนุสัญญาว่าด้วยสิทธิของคนพิการ และปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน กฎหมายต่างประเทศ อาทิ แอฟริกาใต้ ฝรั่งเศส และอังกฤษ ซึ่งมีพัฒนาการในการรับรองสิทธิในอากาศสะอาดไม่ว่าจะรับรองไว้เป็นเอกเทศ หรือรับรองผ่านสิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ดี เพื่อนำมาใช้เป็นแนวทางในการวิเคราะห์ความเหมาะสมพอเพียงของกฎหมายไทยจากการศึกษาบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่ใช้อยู่ในปัจจุบันพบว่า รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มีการบัญญัติรับรองสิทธิเชิงกระบวนการด้านสิ่งแวดล้อม และสิทธิในชีวิตและร่างกาย อย่างไรก็ตามอาจตีความเพื่อคุ้มครองสิทธิในอากาศสะอาดไม่ได้ อันเนื่องมาจากสิทธิที่ถูกบัญญัติรับรองอยู่ในรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันเป็นเพียงสิทธิเชิงตั้งรับ หาใช่สิทธิโดยแท้ที่บุคคลมีอำนาจเรียกร้องให้รัฐต้องพิทักษ์ ปกป้อง และทำให้สิทธินั้นบรรลุผลได้อย่างสมบูรณ์ จริงอยู่ที่ว่ากฎหมายระดับพระราชบัญญัติ ปรากฏการรับรองสิทธิและการการจัดการมลพิษอยู่หลายฉบับ อาทิ พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ.2535 พระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 และร่างพระราชบัญญัติกฎหมายอากาศสะอาด แต่กฎหมายเหล่านี้ยังขาดกลไกคุ้มครองหรือบังคับการให้เป็นไปตามสิทธิที่ชัดเจนด้วยเหตุนี้การศึกษาทำให้ได้ข้อสรุปที่ว่า การบัญญัติรับรองสิทธิในอากาศสะอาดผ่านสิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ดีไว้ในรัฐธรรมนูญน่าจะมีความเหมาะสมที่สุดที่จะทำให้เกิดการประกันสิทธิในแก่ประชาชน สืบเนื่องมาจากรัฐธรรมนูญมีหลักประกันความเป็นกฎหมายสูงสุด กฎหมายลำดับรองหรือกฎหมานอื่นจะออกมาขัดกับรัฐธรรมนูญมิได้ การรับรองสิทธิในอากาศสะอาดไว้ในรัฐธรรรมนูญย่อมเป็นแนวทางให้ฝ่ายนิติบัญญัติ ตรากฎหมายลำดับรองเพื่อรองรับสิทธิในอากาศสะอาดไว้ในกฎหมายระดับพระราชบัญญัติอย่างชัดแจ้ง อีกทั้งมีผลผูกพันองค์กรฝ่ายบริหาร ในการดำเนินการตามนโยบายของรัฐ และตุลาการ ใช้อำนาจในการวินิจฉัยคดี ตามบทบัญญัติที่ตราขึ้นโดยฝ่ายนิติบัญญัติก่อให้เกิดการคุ้มครองสิทธิอย่างมีบูรณาการ