Archeologisch bureauonderzoek Sterke Lekdijk – Fase 1 Nieuwegein - Vreeswijk. Gemeente Nieuwegein.

<p>KSP Archeologie heeft in augustus - september 2025 een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor het dijktraject tussen de snelweg A2 in het westen en de Voorhavendijk te Vreeswijk in het oosten (gemeente Nieuwegein).</p><p>

Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek zijn middelhoge en hoge verwachtingszones onderscheiden die zijn te relateren aan de rivierafzettingen in de ondergrond. Binnen het onderzoeksgebied is vanaf het pleistoceen tot op heden altijd rivieractiviteit aanwezig geweest. In de diepe ondergrond ligt een oud rivierterras dat het potentiële archeologische niveau vormt voor de periode Laat-Paleolithicum – Midden-Mesolithicum, maar vanwege de grote diepteligging van gemiddeld 7,0 – 9,0 m beneden maaiveld is de verwachting hiervoor onbekend. In het Laat-Mesolithicum is de stroomgordel van Tienhoven in een groot deel van het plangebied actief. Ter plaatse van deze oude meanderbocht die op een diepte van meer dan 4 m wordt verwacht geldt een middelhoge verwachting voor vindplaatsen uit de periode Laat-Mesolithicum – Midden-Neolithicum. Het noordoostelijke deel van het onderzoeksgebied ligt buiten deze oude meandergordel en is een lage verwachting toegekend. Vanwege de grote diepteligging is voor deze verwachtingszones geen vervolgonderzoek geadviseerd.</p><p>

Daarna verplaatsten de rivierlopen zich naar het gebied buiten het onderzoeksgebied en werden alleen komafzettingen gevormd. In deze periode was het plangebied ongeschikt voor bewoning en geldt een lage verwachting voor de periode Laat-Neolithicum – IJzertijd. </p><p>

Vanaf de Romeinse tijd is de huidige Lek ontstaan. De stroomgordelafzettingen van de Lek komen in een beperkte zone aan de zuidkant van het onderzoeksgebied voor. Aan deze zone is een middelhoge verwachting toegekend. In deze zone is conform het gemeentelijk beleid vervolgonderzoek door middel van verkennende boringen geadviseerd bij bodemingrepen groter dan 500 m2 en dieper dan 30 cm. De dieptegrens van 30 cm is niet van toepassing ter plaatse van het huidige dijktraject vanwege de dijkophogingen.</p><p>

De dorpskern van Vreeswijk wordt gekenmerkt door een hoge archeologische en cultuurhistorische waarde. Dit uit zich door een hoge dichtheid aan beschermde Rijksmonumenten, cultuurhistorisch waardevolle objecten en archeologische vindplaatsen. Onderzoeksgebied NIE heeft overlap met de zuidelijke randzone van dit waardevolle gebied. Op basis van de historische ontwikkeling wordt de kans op nederzettingsresten in deze zone echter laag ingeschat, omdat het in de Middeleeuwen buitendijks lag. Wel kunnen sporen en vondsten worden aangetroffen, die zijn gerelateerd aan de waterhuishouding, waaronder dijkjes/kades, beschoeiing, steigers e.d. Vanwege de ligging bij de dorpskern is de verwachting hierop hoog met name ter hoogte van de Oude Sluis (14e – 20e eeuw) en Spui-sluis (19e – 20e eeuw). Daarnaast geldt hier een hoge verwachting voor resten van 16e – 17e eeuwse verdedigingswerken net als voor het trajectdeel aan de westkant van de dorpskern. Op basis van de aard van de verwachte archeologische resten en het gemeentelijk beleid voor dit archeologische monumententerrein is het advies om de graafwerkzaamheden onder archeologische begeleiding te laten plaatsvinden. Op het bovenstaande advies worden twee toevoegingen gedaan:</p><ol>

<li> Het advies is om voor de renovatie van de Oude Sluis een apart onderzoekstraject te starten conform de protocollen voor archeologie in de waterbodem.</li><li>
<V> Vanwege deze oriëntatie en aard van het verdedigingscomplex (brede wallichamen met daartussen een grote waterpartij), kan dit mogelijk met een verkennende boorraai in kaart worden gebracht.</li></ol>

<p>De Lekdijk zelf is van hoge archeologische en cultuurhistorische waarde. De archeologische waarde betreft de (onzichtbare) dijkopbouw in verschillende ophoogfases en verleggingen. De oorspronkelijke, middeleeuwse dijk liep parallel aan de rivier en overlapt voor grote delen met het huidige dijktraject. Als ter plaatse van de dijk graafwerkzaamheden plaatsvinden dieper dan 1 m beneden maaiveld dan wordt vervolgonderzoek geadviseerd door middel van verkennende boringen. De huidige noord-zuid georiënteerde dijktrajecten aan weerzijden van de Vaartsche Rijn en de Voorhavendijk dateren uit respectievelijk de 19e en 20e eeuw en hebben geen archeologische waarde. Voor deze dijktrajecten is geen vervolgonderzoek geadviseerd.
</p>
<p>

In aanvulling hierop zijn verwachtingslocaties toegevoegd op basis van historisch kaartmateriaal (huisplaatsen) en archeologische vondsten. In een zone met een breedte van 150 m aan de noordzijde van de Lekdijk is een middelhoge verwachting toegekend voor een vindplaats uit de Late Middeleeuwen – Nieuwe tijd. Ter hoogte van de bekende huisplaatsen is een hoge verwachting toegekend voor deze periode. In lijn met het gemeentelijk beleid is in deze verwachtingszones vervolgonderzoek door middel van verkennende boringen geadviseerd bij bodemingrepen groter dan 500 m2 en dieper dan 30 cm.</p>
<p>

In het oostelijke dijktraject ligt mogelijk een militaire telefoonleiding uit de Tweede Wereldoorlog in de bodem. Voor dit traject geldt daarom een hoge verwachting op dit relict uit de Tweede Wereldoorlog. Als op dit leidingtracé bodemingrepen zijn gepland dieper dan 30 cm beneden maaiveld dan is het advies om op een aantal plaatsen kleine zoeksleuven te graven om te kijken of deze oude kabel nog in de ondergrond ligt. Vervolgens kan bekeken worden of en welke maatregelen nodig zijn ten aanzien van deze kabel.</p>