De (on)mogelijkheden van archeologisch vriendelijk bouwen op terpen en wierden

Bouwaanvragen voor de realisatie van nieuwbouw op de wettelijk beschermde archeologische monumenten Kenwerd en Groot Wetsinge in de provincie Groningen vormden aanleiding in het kader van het MADE-project onderzoek te doen naar de mogelijke effecten van heien op wierdelagen en daarmee samenhangende grondsporen. Voorafgaande aan het heien zijn op beide locaties boringen gezet en proefsleuven gegraven om de stratigrafische opbouw te bepalen. Tevens zijn uit de profielen micromorfologische monsters genomen. In Kenwerd is er sprake van een wierde en in Groot Wetsinge van een valgen. Beide complexen lijken in de Late IJzertijd – Vroeg Romeinse tijd te zijn ontstaan. Nadat de heipalen waren aangebracht zijn opnieuw sleuven gegraven en daaruit micromorfologische monsters genomen. Op basis van de veldwaarnemingen en resultaten van de analyse van de slijpplaten kan worden aangenomen dat schade door ingeheide betonnen heipalen in beide gevallen slechts enkele centimeters buiten de paal zelf waarneembaar zal zijn. In algemene zin zal dit gelden voor alle terpen en wierden met een zelfde samenstelling en structuur. Hier moet evenwel de volgende kanttekening worden geplaatst. Uit de waarnemingen in een slijpplaat uit Groot Wetsinge blijkt dat zandlagen wél laterale effecten van heipalen kunnen laten zien. Als zandlagen dikker zijn en niet, zoals in Groot Wetsinge het geval is, kleilaagjes of -laminae bevatten, is de schade aanzienlijk groter. Dat geldt ook als het zand grover en/of hoekiger is. Daarnaast is het logisch dat een heipaal die door een bakstenen fundering, liggend hout of een compacte ,mestlaag wordt geheid, of die andere harde of taaie obstakels raakt, veel grotere schade zal aanrichten. Bij beslissingen over het al dan niet toestaan van heien op beschermde terpen en wierden moeten deze punten worden meegenomen.Extrapolatie van de onderzoeksresultaten van Kenwerd en Groot Westinge naar andere gebieden is niet aan te raden. Terpen en wierden hebben een zeer specifieke samenstelling en genese. Het is daarom van groot belang om vergelijkbaar onderzoek uit te voeren in andere gebieden en op andersoortige vindplaatsen om die wijze uiteindelijk tot een algemener beeld te komen van de effecten van het gebruik van heipalen op terreinen met archeologische resten.