อนุราชานุสาวรีย์อีสาน: การสร้างความทรงจำร่วมเกี่ยวกับท้องถิ่นอีสานทศวรรษ 2500 ถึง 2530

ประวัติศาสตร์นิพนธ์เรื่องเจ้าเมืองอีสานที่ถูกสร้างขึ้นก่อนหน้าและภายในช่วงเวลาที่ผู้วิจัยศึกษา ได้เปิดเผยให้เห็นถึงข้อจากัดและแง่มุมทางประวัติศาสตร์ซึ่งส่งผลต่อการเข้าใจอดีตของเจ้าเมืองอีสานในระยะเวลานั้น มุมมองต่อประวัติศาสตร์เจ้าเมืองอีสานจึงมีลักษณะทางกายภาพอย่างสำคัญซึ่งจะกลายเป็นลู่ทางให้กับผู้นำประวัติศาสตร์เจ้าเมืองอีสานเหล่านี้ไปผลิตขึ้นเป็นอนุสาวรีย์ต่อไป ประกอบกับเมื่อพิจารณาชีวประวัติและภูมิหลังของกลุ่มผู้สร้างอนุสาวรีย์ซึ่งมีด้วยกันหลากหลายกลุ่มคน แต่ด้วยหน้าที่และประสบการณ์ในชีวิตที่ร่วมกัน ส่งผลให้พวกเขาเหล่านั้นคุ้นเคยและใกล้ชิดกับรัฐไทยไปโดยปริยาย สิ่งเหล่านี้ส่งผลทำให้กลุ่มผู้สร้างอนุสาวรีย์เจ้าเมืองอีสานเลือกหรือหยิบประวัติศาสตร์นิพนธ์เจ้าเมืองซึ่งเป็นวัตถุดิบทางการเมืองชนิดหนึ่ง มาบอกเล่าขึ้นเป็นรูปอนุสาวรีย์อย่างสอดพ้องกับแนวความคิดท้องถิ่นนิยมแบบอนุรักษ์นิยม สอดรับกับการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของเมืองในภาคอีสานซึ่งมีลักษณะเป็นเมืองมากยิ่งขึ้น อนุสาวรีย์ซึ่งเป็นองค์ประกอบหนึ่งของเมืองจึงเข้าไปติดตั้งอยู่ตามพื้นที่สาธารณะใหม่ทำให้ผู้คนได้พบเห็นง่ายยิ่งขึ้นด้วย อนุสาวรีย์เจ้าเมืองอีสานในที่สาธารณะจึงนับเป็นเครื่องมือทางการเมืองและสังคมร่วมสมัยด้วย ผ่านการบอกเล่าด้วยรูปลักษณ์และท่าทาง ซึ่งสัมพันธ์กับแรงขับด้านความเป็นอื่นและการสร้างความไทย รวมไปถึงการพัฒนาเพื่อขจัดภัยด้านความมั่นคง เป็นต้น