จาก สู้คอมมิวนิสต์ สู่ การขับเคลื่อนเศรษฐกิจพอเพียง: วาทกรรมการพัฒนาชุมชนกับพลวัตนโยบายกรมการพัฒนาชุมชน พ.ศ. 2505 – 2565

การค้นคว้าอิสระนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวคิด ความหมาย เป้าหมาย และวัตถุประสงค์การพัฒนาชุมชนของกรมการพัฒนาชุมชน และศึกษาความสัมพันธ์ของวาทกรรมการพัฒนาชุมชนกับบริบททางการเมืองไทย โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ ด้วยการสืบค้น รวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง ผ่านกรอบวิธีการศึกษาแบบ “การวิเคราะห์วาทกรรม” ของ มิเชล ฟูโกต์ มาประยุกต์ใช้ศึกษาวิเคราะห์การพัฒนาชุมชนของรัฐราชการไทย รวมทั้งศึกษาการแปรแนวคิดการพัฒนาชุมชนของกรมการพัฒนาชุมชนไปสู่การปฏิบัติทางนโยบาย โครงการและกิจกรรม ในฐานะภาคปฏิบัติการจริงของวาทกรรมผลการศึกษาพบว่า แนวคิดการพัฒนาชุมชนของกรมการพัฒนาชุมชน มีความเป็นพลวัตที่เปลี่ยนแปลงไปตามบริบททางเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง โดยสามารถแบ่งออกเป็นยุคที่สำคัญตามภารกิจ บทบาทและหน้าที่ในแต่ละช่วงเวลา คือ ยุคที่ 1 ยุคพัฒนา (พ.ศ. 2505 – 2510), ยุคที่ 2 ยุคสู้คอมมิวนิสต์ (พ.ศ. 2510 – 2525), ยุคที่ 3 ยุคเผชิญความเปลี่ยนแปลง (พ.ศ. 2525 – 2540), ยุคที่ 4 ยุคแนวคิดปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง (พ.ศ. 2540 – 2560) และยุคที่ 5 ยุคสานต่อการพัฒนาด้วยปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง (พ.ศ. 2560 – ปัจจุบัน) การวิเคราะห์วาทกรรมการพัฒนาชุมชนของกรมการพัฒนาชุมชน ทำให้เห็นถึง “อำนาจ” ที่มาในรูปแบบของการพัฒนาชุมชน ทำให้เห็นว่าแนวคิด ความหมาย และเป้าหมายของสิ่งที่เรียกว่า “การพัฒนาชุมชน” มิได้หยุดนิ่ง ตายตัว และเปลี่ยนแปลงไปอย่างมีพลวัตตามบริบททางเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง ทำให้ในบางช่วงบางยุค วาทกรรมการพัฒนาชุมชนก็มีลักษณะยอกย้อนและย้อนแย้งระหว่างกัน นอกจากนี้ ยังทำให้เห็นถึงความสัมพันธ์เชิงอำนาจของรัฐราชการไทยที่ฝังรากอยู่ในสังคมไทยภายใต้ความปกติ มิได้เป็นเพียงแค่เรื่องของตัวบทกฎหมาย สถานที่ หรืออาวุธ แต่อำนาจของรัฐอยู่ในชีวิตรอบ ๆ ตัว นับตั้งแต่องค์ความรู้ สถานที่ สภาพแวดล้อม