หลักเกณฑ์การคำนวณค่าเสียหายกรณีละเมิดลิขสิทธิ์

หลักการเยียวยาความเสียหายจากการละเมิดลิขสิทธิ์และการละเมิดโดยทั่วไปนั้น มีวัตถุประสงค์สำคัญประการหนึ่งที่เหมือนกัน คือเยียวยาความเสียหายที่เกิดขึ้นกับผู้เสียหายอันเนื่องมาจากการละเมิดของผู้ละเมิดให้กลับคืนสู่ฐานะเดิมเสมือนมิได้มีการละเมิดเกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการเยียวยาความเสียหายด้วยการกระทำหรือการชดใช้ค่าเสียหายเป็นตัวเงิน ซึ่งเป็นการเยียวยาเพื่อทดแทนความเสียหายที่เกิดขึ้นตามจริง มิใช่เพื่อเป็นการลงโทษผู้กระทำละเมิด และไม่มีจุดมุ่งหมายให้ผู้ละเมิดค้ากำไรจากมูลละเมิดดังกล่าว เมื่อเกิดการละเมิดลิขสิทธิ์ขึ้น พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 64 วรรคหนึ่ง กำหนดให้เจ้าของลิขสิทธิ์ในฐานะผู้เสียหายต้องพิสูจน์ให้ศาลเห็นถึง “ความร้ายแรงของความเสียหาย” รวมทั้ง “การสูญเสียประโยชน์” และ “ค่าใช้จ่ายอันจำเป็นในการบังคับตามสิทธิ” ส่งผลให้การเยียวยาความเสียหายไม่อาจสะท้อนหลักการการกลับคืนสู่ฐานะเดิมเสมือนไม่เคยมีการละเมิดเกิดขึ้น เนื่องจากการประเมินความเสียหายจากการละเมิดลิขสิทธิ์เป็นการประเมินความเสียหายที่เกิดขึ้นกับเจ้าของลิขสิทธิ์ มิใช่การประเมินจากผลกำไรหรือผลประโยชน์ที่ผู้ละเมิดได้รับจากการกระทำละเมิด กล่าวคือ ในบางกรณี ผู้ละเมิดอาจได้รับประโยชน์หรือผลกำไรจากการละเมิดลิขสิทธิ์แม้ว่าจะได้ชดใช้ค่าเสียหายให้แก่เจ้าของลิขสิทธิ์แล้วก็ตาม พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 64 วรรคสอง เป็นบทบัญญัติที่ได้เพิ่มเติมขึ้นตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2558 เกี่ยวกับค่าเสียหายเชิงลงโทษ กำหนดให้ผู้ละเมิดจ่ายค่าเสียหายเพิ่มขึ้นไม่เกินสองเท่าของค่าเสียหายตามวรรคหนึ่ง ในกรณีที่ปรากฏหลักฐานชัดแจ้งว่าการละเมิดลิขสิทธิ์เป็นการกระทำโดยจงใจ หรือมีเจตนาเป็นเหตุให้งานอันมีลิขสิทธิ์สามารถเข้าถึงโดยสาธารณชนได้อย่างแพร่หลาย ซึ่งบทบัญญัติดังกล่าวก็ยังไม่สะท้อนถึงความเสียหายที่เกิดขึ้นจริงแก่เจ้าของลิขสิทธิ์ได้ เนื่องจากการคิดค่าเสียหายเพิ่มขึ้นไม่เกินสองเท่าตามวรรคหนึ่งนั้น เป็นการคิดคำนวณจากการสูญเสียประโยชน์ของเจ้าของลิขสิทธิ์ในฐานะผู้เสียหาย ซึ่งไม่เชื่อมโยงกับผลกำไรของผู้ละเมิดที่ได้มาจากการกระทำละเมิด ส่งผลให้ผู้ละเมิดยังคงมีโอกาสได้กำไรจากการกระทำละเมิดลิขสิทธิ์อยู่ ผู้เขียนเห็นว่า กฎหมายลิขสิทธิ์ของประเทศไทยไม่มีบทบัญญัติเกี่ยวกับหลักเกณฑ์การคำนวณประเภทผลกำไรของผู้ละเมิด (Account of Profits) อย่างชัดเจนในพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ ซึ่งเมื่อพิจารณาเปรียบเทียบกับกฎหมายต่างประเทศที่ผู้เขียนทำการได้ศึกษา ได้แก่ ประเทศสหราชอาณาจักร และประเทศสหรัฐอเมริกา จะเห็นได้ว่า ประเทศดังกล่าวมีการบัญญัติหลักเกณฑ์การคำนวณค่าเสียหายกรณีละเมิดลิขสิทธิ์ไว้หลายประเภทมากกว่ากฎหมายไทย เช่น ค่าเสียหายจากกำไรของผู้ละเมิด (Account of Profits), ค่าเสียหายตามกฎหมาย (Statutory Damages), และค่าสิทธิในลิขสิทธิ์ (Royalty) เป็นต้น เพื่อเป็นทางเลือกให้แก่เจ้าของลิขสิทธิ์ในฐานะผู้เสียหายในการเลือกใช้หลักเกณฑ์การคำนวณค่าเสียหายที่เหมาะสมกับงานอันมีลิขสิทธิ์ในแต่ละประเภท การค้นคว้าอิสระฉบับจึงนี้มุ่งศึกษาเกี่ยวกับหลักเกณฑ์การคำนวณค่าเสียหายกรณีละเมิดลิขสิทธิ์ โดยผลการศึกษาจะนำไปสู่ข้อเสนอแนะให้ประเทศไทยจำเป็นต้องมีการบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ให้มีความครอบคลุมและสะท้อนหลักการการเยียวยาความเสียหายเสมือนไม่เคยมีการละเมิดเกิดขึ้น โดยนำหลักเกณฑ์การคำนวณค่าเสียหายประเภทผลกำไรของผู้ละเมิด (Account of Profits) มาปรับใช้เพื่อให้ครอบคลุมไปถึงปัญหาที่ผู้ละเมิดยังคงมีโอกาสได้กำไรจากการกระทำละเมิดลิขสิทธิ์ดังกล่าว