Archeologie in de toekomst: Nulmeting van de fysieke kwaliteit van het archeologisch monument in de Broekpolder, gemeenten Heemskerk en Beverwijk

<p>In de Broekpolder wordt door GEM Broekpolder, de gemeentelijke exploitatie maatschappij van de gemeenten Heemskerk en Beverwijk, een nieuwe woonwijk aangelegd (afb. 1-3). Het gebied ligt ingesloten door de snelweg A9 en de spoorlijn Uitgeest-Haarlem. De toekomstige wijk heeft een oppervlak van ca. 150 ha. De wijk is ontworpen in het kader van de Vierde Nota Ruimtelijke Ordening Extra (Vinex). De planontwikkeling is in het begin van de jaren negentig van de vorige eeuw gestart en omvat de bouw van ongeveer 3 500 woningen met bijbehorende infrastructuur. De eerste paal is geslagen in 2001. De laatste huizen zullen worden opgeleverd in 2006.</p><p>Vanaf het begin van de planvorming was er aandacht voor de archeologie. Een van de eerste opdrachten van de gemeenten was het laten uitvoeren van een aanvullende archeologische inventarisatie (AAI) en een aanvullend archeologisch onderzoek (AAO). Het doel van deze studies was het lokaliseren van oude bewoonde plekken en het vaststellen van de kwaliteit en omvang van deze vindplaatsen. Uit dit onderzoek werd duidelijk dat er in de Broekpolder een uitgestrekt en nauwelijks aangetast nederzettingsterrein aanwezig was. Het oude kwelderlandschap van weleer was nog goed zichtbaar: kleine, onregelmatige weidepercelen en grillig verlopende slootpatronen. Herverkavelingen en egalisatiewerkzaamheden hadden vrijwel niet plaatsgevonden, zodat een intact landschap bewaard was gebleven. De grootte van de vindplaats, ruim 20 ha, leidde tot een belangenstrijd tussen bouwers en behouders. Voor het bepalen van de juiste verhouding tussen woningbouw en behoud van het bodemarchief was derhalve intensief en langdurig bestuurlijk overleg nodig. De vindplaats kon uiteindelijk niet in zijn geheel behouden blijven. <br>In 1997 is een gebied van ca. 5,7 ha, centraal gelegen in de Broekpolder, uitgespaard en wettelijk beschermd in het kader van de Monumentenwet. Daarbij is afgesproken dat op dit archeologische monument geen werkzaamheden zullen plaatsvinden die het bijzondere bodemarchief kunnen verstoren. Het gebied zal worden ingericht als wijkpark.</p><p>Enkele (delen van de) AAO-proefputten uit 1994 zijn in het uiteindelijke monument gegraven. Het gaat daarbij om een oppervlak van 420 m2 (0,7% van het totaal). De putten, met name die waren aangelegd op het hoogste deel van het monument, leverden vele sporen op. Deze zijn, gezien het non-destructieve karakter van het onderzoek, alleen opgetekend en niet gecoupeerd (uitgegraven).</p><p>Tussen 1998 en 2000 is ca. 12,6 ha van het archeologisch waardevolle gebied opgegraven door het Amsterdam Archeologisch Centrum (AAC) van de Universiteit van Amsterdam (afb. 5). De kosten van dit onderzoek zijn gedragen door Rijk, provincie en gemeenten. Een uitgebreide publicatie van de resultaten is in voorbereiding. In augustus 2003 verscheen een publieksboekje over de opgravingen en de totstandkoming van het monument, uitgegeven door de Provincie Noord-Holland als deel 5 in de reeks Archeologische Publicaties.</p><p>De Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) is namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) belast met de uitvoering van de Monumentenwet. De feitelijke werkzaamheden in het geval van de Broekpolder omvatten momenteel het formuleren van randvoorwaarden waaraan de inrichting van het wijkpark moet voldoen om de archeologische resten ongestoord in de bodem te kunnen bewaren. Daartoe werd in de periode van april 2002 tot en met april 2003 door de sector Onderzoek van de ROB een archeologisch monitoringsprogramma uitgevoerd waarbij de nulsituatie werd bepaald. Van dit kwaliteitsbepalende onderzoek wordt in dit rapport verslag gedaan.</p>